mały|500px|Stan prawny aborcji na świecie:
– w niektórych krajach (w tym w Polsce) – również innego niż gwałt czynu zabronionego.[zarchiwizowano z tego adresu (2016-10-22)], United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. Aborcja w Polsce – do 1932 roku była bezwzględnie zabroniona. Od 1932, z wyłączeniem okresu okupacji niemieckiej, od ogólnego zakazu aborcji obowiązują określone wyjątki. Obecnie – zgodnie z ustawą z dnia 7 stycznia 1993 o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. w brzmieniu ukształtowanym m.in. przez dwa wyroki Trybunału Konstytucyjnego: wyrok z dnia 28 maja 1997 oraz wyrok z dnia 22 października 2020 – aborcja jest dopuszczalna jedynie w dwóch przypadkach: gdy ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej (bez ograniczeń ze względu na wiek płodu), gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego, tj. gwałtu, wykorzystania bezradności lub upośledzenia do doprowadzenia do obcowania płciowego lub innej czynności seksualnej, nadużycia stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia do doprowadzenia do obcowania płciowego lub innej czynności seksualnej, obcowania płciowego z małoletnim poniżej lat 15 lub kazirodztwa (do 12 tygodni od początku ciąży).
Występowanie okoliczności określonej w pkt. 1 stwierdza lekarz inny niż przeprowadzający zabieg, chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety; okoliczność określoną w pkt. 2 stwierdza prokuratorArt. 4a ust. 5 ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny.. W przypadku kobiety małoletniej, bądź całkowicie ubezwłasnowolnionej konieczna jest zgoda jej rodziców lub opiekunów prawnych, a w przypadku, gdy nie są w stanie jej wyrazić bądź ciężarna ma mniej niż 13 lat także sądu rodzinnegoBBC NEWS: Europe’s abortion rules..
Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny szacuje, że Polki wykonują rocznie od 80 do 200 tys. aborcji . Jednocześnie przedstawiciele Federacji podkreślają, że faktyczna liczba przeprowadzanych aborcji jest trudna do ustalenia. Zdaniem Federacji 15% zabiegów dokonuje się poza granicami kraju. Według opublikowanego w 2013 badania Centrum Badania Opinii Społecznej nawet 1/3 Polek (i nie mniej niż 1/4) w ciągu całego swojego życia przynajmniej raz miała aborcję. Organizacje opowiadające się za restrykcyjnym prawem aborcyjnym szacują liczbę zabiegów przerwania ciąży przeprowadzonych przez Polki w tzw. podziemiu aborcyjnym na 7–14 tys. rocznie.
Przez długi czas od momentu wejścia w życie obecnej ustawy regulującej kwestię przerywania ciąży, liczba rocznie wykonywanych legalnych aborcji nie przekraczała tysiąca (z wyjątkiem krótkiego okresu, w którym była ona dopuszczalna z przyczyn społecznych). Od 2002 następuje stopniowy wzrost liczby legalnie przeprowadzonych zabiegów, a począwszy od 2015 utrzymuje się ona na poziomie ok. 1000–1100 rocznie. W 2020 wykonano 1076 legalnych aborcji (z czego niemal 98% przeprowadzono na podstawie przesłanki embriopatologicznej, tzn. w wyniku dużego prawdopodobieństwa ciężkiego lub nieodwracalnego upośledzenia płodu lub choroby zagrażającej jego życiu). Liczba przestępstw związanych z przerywaniem ciąży wynikających z ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży wynosi od kilkudziesięciu do kilkuset rocznie.
Historia Pod zaborami W okresie zaborów obowiązywały kodeksy karne państw zaborczych uznające aborcję za przestępstwo bez wyjątków (aczkolwiek przerwanie ciąży dokonane dla ratowania życia matki mogło być uznane za legalne jako działanie w stanie wyższej konieczności). W zaborze austriackim odpowiedzialności karnej podlegał także ojciec mającego narodzić się dziecka, jeśli udowodniono mu udział w dokonaniu aborcji. Przepisy te były w mocy w odrodzonym państwie polskim aż do 1932 roku.
Okres międzywojenny Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości została powołana Komisja Kodyfikacyjna, która miała za zadanie przygotować projekt Kodeksu karnego. W związku z nią rozgorzała dyskusja, także w kwestii zakresu prawnej ochrony życia. Ścierały się stanowiska prezentowane przez środowiska katolickie i konserwatywne z jednej strony i liberalne z drugiejHistmag.org Boye o aborcję w II Rzeczpospolitej.. W kampanię proaborcyjną byli zaangażowani m.in. Tadeusz Boy-Żeleński i Irena Krzywicka. Ostatecznie Komisja Kodyfikacyjna postanowiła wprowadzić karalność aborcji (zarówno wobec matki, jak i abortera), ale w art. 233 Kodeksu karnego z 1932 znalazły się dwa wyjątki od tej karalności, tj.: z powodu ścisłych wskazań medycznych; gdy ciąża zaistniała w wyniku zgwałcenia, kazirodztwa bądź współżycia z nieletnią poniżej lat 15..
Kodeks wprowadzał też wymóg, aby zabieg był dokonany przez lekarza, nie podano natomiast trybu stwierdzania występowania przepisanych ustawą wyjątków ani stadium zaawansowania ciąży, do jakiego wolno dokonać aborcji. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 o wykonywaniu praktyki lekarskiej wprowadziło wymóg, aby konieczność medyczna usunięcia ciąży była potwierdzona przez dwóch lekarzy innych niż przeprowadzający zabieg a uzasadnione podejrzenie, że do zapłodnienia doszło wskutek przestępstwa stwierdzone odpowiednim zaświadczeniem prokuratoraJ. Makarewicz, Kodeks karny z komentarzem, Lwów 1932, s. 331–332..
W momencie wejścia w życie było to jedno z najbardziej liberalnych ustawodawstw aborcyjnych w Europie. Bardziej liberalne przepisy aborcyjne miał jedynie ZSRR w latach 1920–1936.
Okupacja niemiecka 22 lipca 1942 roku Adolf Hitler wyraził swoje zdanie na temat zmniejszenia populacji wschodnich terenów okupowanych: „W obliczu dużych rodzin tubylczej ludności jest dla nas bardzo korzystne, jeśli dziewczęta i kobiety mają możliwie najwięcej aborcji”. Hitler groził także: „Osobiście zastrzelę tego idiotę, który chciałby wprowadzić w życie przepisy zabraniające aborcji na wschodnich terenach okupowanych”.
W okresie okupacji hitlerowskiej obowiązywało w latach 1943–1945 prawo pozwalające na dokonywanie aborcji w nieograniczonym zakresie przez Polki – był to jedyny raz w historii Polski, kiedy aborcja była legalna „na żądanie”J. Heydecker, J. Leeb, Trzecia rzesza w świetle Norymbergi. Bilans tysiąca lat, tł. M. Zeller, Warszawa 1979, s. 391.. Wprowadzenie tego rodzaju przepisów było nielegalne zarówno w świetle prawa polskiego, w tym dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 listopada 1939 r. o nieważności wszelkich aktów prawnych władz okupacyjnychDz. U. z 1939 r., nr 102, poz. 1006., jak i prawa międzynarodowego w zakresie zasad prowadzenia wojny i zakazów dla państw-okupantów, określonych w ratyfikowanej przez Niemcy konwencji haskiej IV (1907). Za „zachęcanie lub zmuszanie niearyjskich kobiet do poddania się aborcji, świadczenie im usług aborcyjnych oraz wyłączenie jurysdykcji sądów polskich w sprawach o dokonanie aborcji” skazani zostali członkowie SS i urzędnicy Głównego Urzędu ds. Ras i Osadnictwa SS, w procesach norymberskich.
Polska Rzeczpospolita Ludowa Ustawa z 28 października 1950 o zawodzie lekarza wprowadziła wymóg, aby konieczność przerwania ciąży przez wzgląd na zdrowie kobiety ciężarnej była potwierdzona orzeczeniem komisji lekarskiej (której skład i tryb postępowania określi rozporządzenie ministra zdrowia), a uzasadnione podejrzenie, że do zapłodnienia doszło w wyniku zgwałcenia, kazirodztwa bądź współżycia z małoletnią poniżej lat 15 stwierdzone stosownym zaświadczeniem prokuratora.. 27 lipca 1954 została podjęta instrukcja Ministra Zdrowia w sprawie stwierdzania konieczności dokonania zabiegu przerwania ciąży ze względu na zdrowie kobiety ciężarnej..
Ustawa z dnia 27 kwietnia 1956 r. o warunkach dopuszczalności przerywania ciąży. wprowadziła możliwość dokonywania aborcji przez uprawnionego do tego lekarza w trzech przypadkach (art. 1 ust. 1): gdy za przerwaniem ciąży przemawiały wskazania lekarskie dotyczące zdrowia płodu lub kobiety ciężarnej; gdy zachodziło uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa; ze względu na trudne warunki życiowe kobiety ciężarnej.
Ustawa zakazywała aborcji w przypadkach określonych w pkt 2 i 3, jeżeli zachodziły przeciwwskazania lekarskie dotyczące zabiegu przerwania ciąży (art. 1 ust. 2). Istnienie uzasadnionego podejrzenia, że ciąża powstała w wyniku przestępstwa, stwierdzało zaświadczenie wydane przez prokuratora (art. 2 ust. 1). Zabronione było: zmuszanie kobiety do poddania się zabiegowi przerwania ciąży (art. 3); dokonywanie zabiegu przerwania ciąży za zgodą kobiety, lecz wbrew przepisom art. 1 ustawy (art. 4); udzielanie pomocy kobiecie ciężarnej w dokonaniu zabiegu przerwania ciąży wbrew przepisom art. 1 ustawy (art. 5).
W arendze do tej ustawy podkreślono, że jej celem jest ochrona zdrowia kobiety przed ujemnymi skutkami zabiegów przerywania ciąży, dokonywanych w nieodpowiednich warunkach lub przez osoby niebędące lekarzami. W praktyce stosowania tej ustawy była wykorzystywana podstawa odwołująca się do względów społecznych, ponieważ w drodze rozporządzenia Ministra Zdrowia ustalono, że na podstawie oświadczenia kobiety ciężarnej stwierdza się istnienie ciężkich warunków życiowych kobiety.
W kontekście tej ustawy, na gruncie prawa karnego interpretowano w doktrynie, jako dobro chronione: przez jednych autorów: zdrowie i życie kobiety ciężarnej, nie zaś płódW. Świda Prawo karne; wyd. 3., Warszawa 1986, s. 478., albo ciążę kobiety zgodną z jej woląJ. Śliwowski Prawo karne, wyd. 2., Warszawa 1979, s. 359., przez innych autorów: ciążę, tj. normalny rozwój płodu ludzkiego w łonie matkiA. Andrejew, Polskie prawo karne w zarysie, wyd. 9., Warszawa 1989, s. 384., pośrednio zaś życie i zdrowie kobiety ciężarnejW. Wolter, [w:] I. Andrejew, W. Świda, W. Wolter, Kodeks karny z komentarzem, Warszawa 1973, s. 452..
Jednak w praktyce, aborcja była wykonywana na życzenie kobiety. Co prawda kobiety musiały składać oświadczenia o swojej sytuacji życiowej, lecz lekarze byli zobowiązani je weryfikować do 1959 roku. Później zabiegi przeprowadzano na życzenie kobiet.
W grudniu 1977 roku Polski Komitet Obrony Życia, Rodziny i Narodu zebrał ponad 12 tysięcy podpisów pod wnioskiem do Sejmu PRL o zniesienie ustawy o warunkach dopuszczalności przerywania ciąży z 1956 roku. Sejm przekazał sprawę Ministerstwu Zdrowia i Opieki Społecznej, które w odpowiedzi na inicjatywę stwierdziło, że nie będzie zmian prawnych, ponieważ wspomniana ustawa, zdaniem ministerstwa, przyczynia się do zmniejszenia ilości tzw. aborcji i chroni przed tymi, które są dokonywane przez osoby nieposiadające odpowiednich kwalifikacji. Zdaniem współtwórcy Komitetu – Mariana Barańskiego – celem tej akcji nie było przekonanie władz do zmian prawnych, bo było to raczej niemożliwe, ale zainteresowanie sprawą jak najszerszych kręgów społecznychM. Barański, Od Polskiego Komitetu Obrony Życia i Rodziny do Komitetu Samoobrony Polskiej, „Konferencja Naukowa: Nurt Narodowy Opozycji Demokratycznej w PRL 1955-1990. Część II: Wspomnienia i relacje”, Warszawa 2008, s. 13..