Uistiti (Callithrix) – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny pazurkowcowatych (Callitrichidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące endemicznie w Brazylii.
Morfologia Długość ciała 16–33 cm, ogona 24–35 cm; masa ciała 180–450 g.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1777 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Polycarp Erxleben w książce swojego autorstwa poświęconej systematyce królestwa zwierząt. Erxleben wymienił kilka gatunków – Simia Jacchus Linnaeus, 1758, Simia argentata Linnaeus, 1771, Simia Jacchus Linnaeus, 1758, Simia Rosalia Linnaeus, 1766, Simia Midas Linnaeus, 1758, Simia Oedipus Linnaeus, 1758 i Simia Pithecia Linnaeus, 1766 – z których gatunkiem typowym jest (linneuszowska tautonimia) Simia Jacchus Linnaeus, 1758 (uistiti białoucha).
Etymologia Callithrix (Callitrix, Calletrix, Callitriche): kallithrix ‘z pięknymi włosami’, od καλλος kallos ‘piękno’, od καλος kalos ‘piękny’; θριξ thrix, τριχος trikhos ‘włos’. Sagoinus (Sagouin, Saguin, Sagoin, Saguinus): ‘pazurczatka’, być może od brazylijskiej, lokalnej nazwy sahui, używanej niedaleko Bahia. Gatunek typowy: Kerr wymienił kilka gatunków – Simia Jacchus Linnaeus, 1758, Simia argentata Linnaeus, 1771, Simia Rosalia Linnaeus, 1766, Simia Midas Linnaeus, 1758, Simia Oedipus Linnaeus, 1758 i Simia Pithecia Linnaeus, 1766 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) jest Simia jacchus Linnaeus, 1758. Hapale (Harpale, Hapales): gr. ἁπαλος hapalos ‘delikatny, miękki’. Gatunek typowy: Illiger wymienił kilka gatunków – Simia Jacchus Linnaeus, 1758, Simia Rosalia Linnaeus, 1766 i Simia Midas Linnaeus, 1758 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia Jacchus Linnaeus, 1758. Jacchus (Iacchus, Jaccus, Jachus): być może zlatynizowana forma ‘jocko’, zwyczajowej nazwy stosowanej na określenie małpy. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Jacchus vulgaris É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812 (= Simia jacchus Linnaeus, 1758). Arctopithecus (Antopithecus, Anthopithecus): gr. αρκτος arktos „niedźwiedź”; πιθηκος pithēkos „małpa”. Ouistitis (Cuistitis): rodzima, południowoamerykańska dźwiękonaśladowcza nazwa Ouistiti dla uistiti. Gatunek typowy: Burnett wymienił dwa gatunki – Simia Jacchus Linnaeus, 1758 i Simia argentata Linnaeus, 1771 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Simia Jacchus Linnaeus, 1758.
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxCallithrix aurita(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812)uistiti złocistagatunek monotypowyMinas Gerais (na północ do Parque Estadual do Rio Doce), Rio de Janeiro i São Paulo; zakres wysokości: do 1200 m n.p.m.DC: 19–25 cmDO: 27–35 cmMC: 400–450 gcentruj|80pxCallithrix flaviceps(O. Thomas, 1903)uistiti żółtogłowagatunek monotypowyna południe od rzeki Rio Doce do Sierra da Mantiqueira (południowe Espírito Santo i Minas Gerais), być może Rio de Janeiro; zakres wysokości: 270–1800 m n.p.m.DC: 22–25 cmDO: 30–35 cmMC: około 400 gcentruj|150pxCallithrix geoffroyi(Humboldt, 1812)uistiti białoczelnagatunek monotypowyna południe od rzeki Jequitinhonha i rzeki Araçuaí (Espírito Santo, wschodnie Minas Gerais, do pobliża granicy z Rio de Janeiro); zakres wysokości: do 500 m n.p.m.DC: 18–23 cmDO: około 29 cmMC: 190–350 gcentruj|150pxCallithrix kuhliiCoimbra-Filho, 1985uistiti czarnouchagatunek monotypowymiędzy rzeką de Contas i rzeką Jequitinhonha (południowa Bahia i północno-wschodnia końcówka Minas Gerais)DC: 20–23 cmDO: 29–33 cmMC: 350–400 gcentruj|150pxCallithrix penicillata(É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1812)uistiti czarnoczubagatunek monotypowyna wschód od rzeki Araguaia, południowe Maranhão i Bahia na południe do północno-wschodniego Mato Grosso do Sul i północnego São PauloDC: 20–23 cmDO: 29–33 cmMC: 180–225 gcentruj|150pxCallithrix jacchus(Linnaeus, 1758)uistiti białouchagatunek monotypowyna wschód od Maranhão (co najmniej od rzeki Parnaiba) i prawdopodobnie północno-wschodnie Tocantins, na południe do północnej BahiiDC: 16–21 cmDO: 24–31 cmMC: 318–322 g Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek narażony, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Pazurkowcowate