Kopalnia Węgla Kamiennego Bytom (do 1945 r. niem. Beuthengrube) – kopalnia węgla kamiennego, działająca od 1923 r. (budowa ukończona w 1928 r.) do 31 grudnia 1974 w Bytomiu. Zabudowania kopalni znajdowały się na północ od Dąbrowy Miejskiej (obecnie część dzielnicy Stroszek-Dąbrowa Miejska), na terenie której prowadzone było wydobycie. 1 stycznia 1975 została połączona z Kopalnią Węgla Kamiennego Radzionków, od tego czasu funkcjonując jako całość pod nazwą Kopalnia Węgla Kamiennego Powstańców Śląskich.
Historia mały|Szyb Kopernik w 2013 r. mały|Teren górniczy kopalni z lotu ptaka, z lewej staw Brandka Idea powstania kopalni Beuthen przy granicy polsko-niemieckiej związana była ze znalezieniem się kopalni węgla kamiennego Radzionkaugrube w Radzionkowie decyzją Rady Ambasadorów po stronie polskiej w 1922 r. Poprzez budowę nowej kopalni możliwa była eksploatacja tych samych pokładów węgla po stronie niemieckiej. Stało się to tym istotniejsze po 1925 r., gdy rząd niemiecki zadecydował o wstrzymaniu importu węgla z Polski, co określono mianem wojny celnej między Polską a Niemcami. Prace przygotowawcze do powstania nowego zakładu górniczego prowadzono na terenach dawnego nadania kopalni Radzionkau z wykorzystaniem jej szybu wentylacyjnego. Budowa kopalni z równoczesnym rozpoczęciem wydobycia węgla sięga 1923 r.. Oficjalne zakończenie prac i uruchomienie zakładu miało miejsce w 1928 r.. Założycielem i pierwszym właścicielem zakładu była firma The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited. Zarząd kopalni mieścił się w Bytomiu przy Parkstrasse 1 (obecnie ulica Ignacego Chrzanowskiego). W 1929 roku głównym odbiorcą węgla z kopalni Beuthen była firma Caesar Wollheim, działająca głównie w przemyśle stoczniowym i maszynowym. Dynamiczny wzrost popytu wpłynął również na istotne zwiększenie zatrudnienia kopalni: z 1500 na początku 1929 r. do 2170 pracowników pod koniec roku. Przewidziano postawienie w związku z tym domów dla kadry i robotników przy ówczesnej Tarnowitzer Chaussee (obecnie ul. Strzelców Bytomskich) w Bytomiu, które wybudowano, tworząc zaczątek przygranicznej kolonii Bergmannsglück (niem. Szczęście Górnika, pot. śl. Bojtnerka). Wydobycie początkowo odbywało się z głębokości 311 metrów. Wyposażenie maszynowe było od początku w całości zelektryfikowane. Wieża wyciągowa Glückauf-Schacht miała wysokość 40 metrów. W 1938 r. zatrudnienie wyniosło około 2300 robotników przy rocznej wydajności przekraczającej milion ton węgla.
Po II wojnie światowej, 1945 r. kopalnia została znacjonalizowana i przekazana pod zarząd Bytomskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego, z siedzibą w Bytomiu. Główny szyb wydobywczy przemianowano po wojnie na Kopernik. Przy kopalni od lipca 1945 r. istniał obóz pracy przymusowej dla więźniów, internowanych i jeńców. Pod koniec listopada 1945 r. przebywało w nim przeszło 700 osób. Obóz został zlikwidowany prawdopodobnie w 1947 roku. Najważniejsze powojenne inwestycje to: budowa nowego urządzenia skipowego, urządzeń podsadzkowych, podziemnego rurociągu przeciwpożarowego, zakładu prefabrykatów oraz zgłębienie dwóch szybów pomocniczych i rozbudowa zakładu przeróbki mechanicznej węgla. Powstała ponadto nowa łaźnia na szybie wentylacyjno-podsadzkowym.
1 stycznia 1975 kopalnia Bytom wraz z kopalnią Radzionków utworzyła Kopalnię Węgla Kamiennego Powstańców Śląskich. W wyniku prowadzonych prac wydobywczych, na terenie górniczym kopalni Bytom teren obniżył się miejscami do 30 metrów. Utworzyła się także niecka osiadania, którą zajmuje bezodpływowy akwen Brandka. Eksploatację w rejonie szybu Kopernik dawnej kopalni Bytom od 2011 r. prowadzi Ekoplus Sp. z o.o. z Sosnowca.
Wydobycie Pomimo zalegania węgla w bardzo stromych pokładach, kopalnia osiągała dobre wyniki, co przedstawia poniższy wykres wielkości wydobycia węgla kamiennego w latach 1923–1970 (w tonach) [1923-1924,1938, 1970][1945-1959]:
Zaplecze socjalne Poza przedwojennymi domami mieszkalnymi dla robotników i urzędników, do 1960 r. kopalnia Bytom wybudowała przedszkole dla dzieci górników, Dom Górnika, szkołę górniczą w pobliżu zakładu, 3 bloki mieszkalne, 12 domów jednorodzinnych i 6 budynków dwurodzinnych, a także kino na osiedlu Radzionków III. Powstał również Park Gier Sportowych przy kopalni oraz basen kąpielowy. Funkcjonował także Górniczy Klub Sportowy.
Przypisy mały|Wieża szybu podsadzkowego w Radzionkowie.
Bibliografia
Kategoria:Nieistniejące kopalnie węgla kamiennego w Polsce Kategoria:Kopalnie w Bytomiu Kategoria:Stroszek-Dąbrowa Miejska Kategoria:Kopalnie powstałe w XX wieku