Aleksander Sas-Bandrowski ps. „Barski”, „Brandt” (ur. 22 kwietnia 1860 w Lubaczowie, zm. 28 maja 1913 w Krakowie) – polski tenor operowy, librecista, tłumacz, aktor prowincjonalny w Galicji.
Życiorys thumb|240px|Aleksander Bandrowski w kreacji scenicznej, około 1890 r. Był synem Mariana Bandrowskiego (urzędnika galicyjskiego) i Wilhelminy Ambros von Rechtenberg, bratem Juliusza Bandrowskiego i Ernesta BandrowskiegoErnest Tytus Bandrowski, Internetowy Polski Słownik Biograficzny, [dostęp 2021-12-11], stryjem Juliusza Kadena-Bandrowskiego i Bronisława Bandrowskiego.
Ukończył w Krakowie gimnazjum i prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jako aktor prowincjonalny debiutował w teatrze Edwarda Webersfelda w Tarnowie (w 1876)Edward Webersfeld, Teatr prowincjonalny w Galicji. 1850-1908, „Scena i Sztuka” 1908-1909 (cykl). (Występował pod pseudonimami), następnie we Lwowie (wówczas jeszcze jako baryton)Edward Webersfeld podaje wszystkie operetki, w których śpiewał we Lwowie Bandrowski w: E. Webersfeld, Teatr Miejski we Lwowie za dyrekcji Ludwika Hellera. 1906-1918, Lwów 1917. W 1881 wystąpił w teatrze krakowskim. Później grał i śpiewał m.in. W Łodzi, Poznaniu, we Lwowie – w repertuarze operetkowym.
W 1882 za granicą. Najpierw studiował w Mediolanie, następnie w Wiedniu, studiował śpiew u Sangiovanniego i Salviego. Od tego momentu występował już w poważnym repertuarze operowym. Jako tenor występował w teatrach niemieckich i w Pradze. Od 1883 w teatrze lwowskim – m.in. w partii Fausta („Faust”) i Edgara („Łucja z Lammermoor”). Od następnego w roku w Warszawskich Teatrach Rządowych (w Warszawie występował w latach 1884-1907 z przerwami na wyjazdy). Od 1886 kilkakrotnie tournee zagraniczne, odwiedzając m. in: Berlin, Linz, Kolonię, Mediolan (Teatro alla Scala), Rotterdam, Amsterdam, Nowy Jork (Metropolitan Opera).
W 1905 ubiegał się o dyrekcję teatru krakowskiego (bez powodzenia). Ostatni raz wystąpił w 1910. W latach 1908–1909 był profesorem śpiewu w Konserwatorium muzycznym w Krakowie i Instytucie Muzycznym.
Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
Twórczość Popularyzował utwory Wagnera w Polsce śpiewając w nich główne partie oraz tłumacząc ich libretta na język polski.
Pisał i przekładał libretta operowe i sztuki teatralne (wybór): Bolesław Śmiały, dramat w 3 aktach, [sztuka], muzyka Ludomir Różycki, Kraków 1909 Bolesław Śmiały, libretto, op. 20, Ludomir Różycki, wg A. Bandrowskiego, Lwów, Altenberg 1910 i Leipzig: C. G. Roder. Śpiewacy norymberscy. Opera w 3 aktach, Richard Wagner, przekład polski A. Bandrowski, Kraków 1903 Pierścień Nibelunga, Richard Wagner, przekł. pol. A. Bandrowski, Kraków 1908 Stara baśń. Opera w 4 aktach, Władysław Żeleński, słowa A. Bandrowski, Kraków, nakł. składu nut A. Krzyżanowskiego, 1910, Wiedeń: Drukarnia nut Josepha Eberle, 1910 Zgasły już…. Scena dramatyczna na jeden głos z towarzyszeniem fortepianu, op. 26, no. 1, Feliks Nowowiejski, słowa A. Bandrowski, Warszawa – Leipzig, 1912 Samson i Dalila. Opera w 3 aktach i 4 obrazach, Ferdynand Lemair, Camille Saint-Saëns, przekł. polski A. Bandrowski, Kraków 1906 Aleksander Bandrowski, Rozbiór tematyczny Ryszarda Wagnera trylogii z prologiem „Pierścień Nibelunga” z analizą motywów przewodnich ilustrowaną przykładami, Lwów 1907 (kilka wydań) Manru, Ignacy Jan Paderewski, libretto A. Bandrowski, Kijów 1902
Był również autorem libretta „Pan Twardowski” (1911) oraz zaginionego dramatu „Szwedzi”.
Przypisy
Bibliografia Słownik Biograficzny Teatru Polskiego 1765–1965, red. Zbigniew Raszewski, PWN, Warszawa 1973. Stanisław Schnurr-Pepłowski, Teatr Polski we Lwowie. 1881-1890, Lwów 1891 Juliusz Kaden-Bandrowski, Wspomnienia o Aleksandrze Bandrowski, „Echo Muzyczne, Teatralne i Artystyczne”, 1885, nr 96, 1889, nr 5 i nast. Edward Webersfeld, Teatr prowincjonalny w Galicji. 1850-1908, „Scena i Sztuka” 1908-1909 (cykl). Karol Estreicher, Teatra w Polsce. T. 1-3. – Wyd. 2 fotoofsetowe. – Warszawa : Państ. Instytut Wydawniczy, 1953, i też w: Gazeta Narodowa” 1871, nr 176.
Kategoria:Aktorzy i aktorki prowincjonalne w Galicji Kategoria:Bandrowscy herbu Sas Kategoria:Ludzie urodzeni w Lubaczowie Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Polscy libreciści operowi Kategoria:Polscy śpiewacy operowi Kategoria:Polscy śpiewacy na scenie La Scali Kategoria:Polscy śpiewacy na scenie Metropolitan Opera Kategoria:Urodzeni w 1860 Kategoria:Zmarli w 1913