Kalendarium historii Kenii – uporządkowany chronologicznie, począwszy od czasów najdawniejszych aż do współczesności, wykaz dat i wydarzeń z historii Kenii i jej terytorium.

Prehistoria i neolit 100px|thumb|prawo|Chłopiec z Nariokotome 6–1 mln lat p.n.e. – obecność wczesnych hominidów, m.in. Orrorin tugenensis, Australopithecus anamensis; ślady kultury aszelskiej (1 mln lat p.n.e.) w okolicach Kariandusi 3,2 mln lat p.n.e. – najstarsze znalezione na świecie narzędzia kamienne, znalezione koło jeziora Turkana 1,6 mln lat p.n.e. – obecność Homo erectus poświadczona przez jeden z kompletniejszych szkieletów tego gatunku – Chłopiec z Nariokotome 2000–1000 p.n.e. – łowiecko-zbierackie osadnictwo przodków plemion Khoisan; napływ północnoafrykańskich plemion kuszyckich. 1000–500 n.e. – ekspansja plemion Bantu

Starożytność i średniowiecze I–V w. n.e. – tereny Kenii odwiedzane są przez handlarzy i kupców z półwyspu Arabskiego, Grecji, Indii i Indonezji. VIII w. – większość państw-miast powstałych z osad handlowych rządzona jest przez przywódców muzułmańskich VIII–XV w. – powstanie kultury i języka Suahili (Pate, Malindi, Mombasa) ok. 1331 – podróżnik Muhammad Ibn Battuta odwiedza i opisuje Mombasę 1418 – chiński admirał Zheng He ląduje w pobliżu Malindi

Panowanie Portugalczyków i Arabów 250px|thumb|Pozostałości Fort Jesus 1498 – do Mombasy dociera Vasco da Gama 1593 – budowa Fort Jesus w Mombasie XVI–XVII w. – arabscy kupcy eksplorują interior ustanawiając karawany handlowe łączące zachodni (Uganda) i wschodni brzeg Afryki (Kenia); z mieszanki kultury arabskiej, shirazi, i innych afrykańskich kultur wybrzeża kształtuje się islamska kultura Suahili 1698 – zdobycie i utrata Fort Jesus przez Omańczyków XVII–XIX w. – dominacja Arabów w regionie, nadal głównie na terenach nadbrzeżnych 1728 – bunt afrykańskich żołnierzy stacjonujących w Forcie Jezus 1730 – Arabowi omańscy wypierają pozostałych Portugalczyków z wybrzeży Kenii i Tanzanii 1839 – Sa’id ibn Sultan przenosi stolicę Omanu z Maskatu do Zanzibaru 25 sierpnia 1846 – pierwsza misja chrześcijańska w Kenii założona przez Johanna Krapfa, autora tłumaczenia Biblii na Suahili lata 50. XIX w. – pierwsze europejskie mapy interioru koniec XIX w. – Omańczycy systematycznie tracą wpływy w regionie na rzecz Imperium Brytyjskiego i Niemiec, choć są obecni na Zanzibarze i w Pembie aż do 1964 roku; dynamiczny rozwój Zanzibaru jako portu (4-krotny wzrost przeładunku między 1859–1879) i centrum interesów (konsulaty Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji, USA) 1885–1890 – spór brytyjsko-niemiecki o protektorat nad Sułtanatem Zanzibaru; ostatecznie Niemcy odstępują Zanzibar w zamian za kontrolę nad wybrzeżem Tanganiki, przy sprzeciwie Waiyaki Wa Hinga – władcy Dagoretti

Panowanie Brytyjczyków 250px|thumb|Flaga Protektoratu Afryki Wschodniej 1895 – w wyniku bankructwa Kompanii Wschodnioafrykańskiej Wielka Brytania ustanawia Protektorat Afryki Wschodniej, obejmujący tereny do jeziora Naivasha 1895–1901 – budowa linii kolejowej Mombasa–Kisumu (do 1903 przedłużona do Ugandy) 1902 – powiększenie Protektoratu o Ugandę i otwarcie jej na osadnictwo białych 1909 – administracja brytyjska ustanawia prawa zabraniające czarnoksięstwa 1911–1913 – siłowe usuwanie Masajów z płaskowyżów Laikipia i Loieta, aby umożliwić osadnictwo białych 1914 – od razu po wybuchu I wojny światowej zarządcy sąsiadujących kolonii brytyjskich i niemieckich (Niemiecka Afryka Wschodnia) zawierają rozejm; łamie go wojskowy zarząd nad niemiecką kolonią, który poddaje się w Zambii 22 listopada 1918; mobilizacji podlegało ponad 400 000 Afrykanów 1920 – Protektorat zostaje podzielony na Protektorat Ugandy i Kolonię Kenii) 1920–1921 – powstanie afrykańskich ruchów społeczno-niepodległościowych Piny Owacho i Young Kikuyu Association 1924 – rozwiązanie Young Kikuyu Association przez rząd; powstanie Kikuyu Central Association lata 30. XX wieku – interior zamieszkuje ok. 30 000 białych osadników, żyjących głównie z uprawy kawy i herbaty; prawa do ziemi pozbawionych jest około 1 mln członków plemienia Kikuju 1939–1945 – Kenia staje się zapleczem brytyjskim w walce z wojskami włoskimi; ok. 100 000 Afrykanów trafia do armii (King’s African Rifles) stanowiąc ważny element socjoekonomiczny społeczeństwo po wojnie 1944 – pierwszy Afrykanin, Eliud Mathu nominowany do rady legislacyjnej kolonii; powstanie wieloplemiennego Kenya African Study Union (KASU)

Droga do niepodległości 250px|thumb|Jomo Kenyatta 1946 – KASU przekształca się w Kenya African Union (KAU), wspomagającej Eliuda Mathu 1947 – Jomo Kenyatta zostaje przewodniczącym KAU 1952 – Brytyjczycy pluralizują i wzmacniają uprawnienia rady legislacyjnej (14 obieralnych przedstawicieli z Europy, 6 desygnowanych z Afryki, 6 obieralnych z Azji, 2 Arabskich - jeden obieralny, jeden desygnowany przez gubernatora) 1952–1956 – Powstanie Mau Mau; Afrykańczycy uzyskują prawo do uprawy kawy 1958 – nowa konstytucja kolonii zwiększa reprezentację Afrykanów 1959 – mimo sprzeciwu zarządu kolonii rusza program stypendiów szkolnictwa wyższego dla Afrykanów; wsparty w 1960 przez Johna F. Kennedy’ego; skorzystała z niego noblistka Wangari Maathai 1960 – konferencja londyńska między Afrykanami a osadnikami brytyjskimi; powstanie partii Kenya African National Union (KANU) i jej odłam KADU 1961 – przywódca powstania Mau Mau odzyskuje wolność; Kenyatta zostaje przewodniczącym KANU 1963 – wybory bez kwot rasowych; koalicja KADU-KANU zyskuje większość w obu izbach parlamentu; Jomo Kenyatta pierwszym prezydentem; zmiana konstytucji na rzecz centralizacji 12 grudnia 1963 – Kenia ogłasza niepodległość w ramach Wspólnoty Brytyjskiej, jako Dominium Kenii

Rządy KANU 250px|thumb|Daniel Moi lata 60. i 70. XX w – większość białych osadników opuszcza Kenię; 120 tys. ze 176 tys. osadników z Indii opuszcza Kenię lub pozostaje przy obywatelstwie brytyjskim; ze wsparciem Kanyetty, majątki przejmowane są głównie przez Kikujów 1964 – wprowadzenie ustroju republikańskiego; dalsza centralizacja; samorozwiązanie KADU 1966 – powstanie Unii Kenijczyków (KPU) pod przewodnictwem Jaramogi Oginga Oding, z ludu Luo 1968 – wprowadzenie kontrowersyjnej ustawy Limitation of Action Act o modernizacji własności ziemi 1969 – zabójstwo Toma Mboya; zamieszki między ludami Kikujów i Luo; delegalizacja KPU; jednopartyjność parlamentu 1978 – śmierć Kanyetty; szefem KANU i prezydentem zostaje Daniel Moi, z ludu Kalendżin 1980 – masakra Somalijczyków w Garissie czerwiec 1982 – zgromadzenie narodowe zmienia konstytucję ustanawiając system jednopartyjny sierpień 1982 – próba zamachu stanu przez Kenijskie Siły Powietrzne i studentów stłumiona przez siły lądowe i oddziały GSU; ofiary cywilne; grabieże sklepów prowadzonych przez Azjatów 1984 – masakra Somalijczyków w Wagalla 1991 – przywrócenie wielopartyjności pod naciskiem międzynarodowym; powstanie partii FORD (Jaramogi Oginga Oding) 1992 – wybory prezydenckie wygrywa Daniel Moi 1993 – Bank Światowy i Międzynarodowy Fundusz Walutowy udziela pomocy Kenii w obsłudze jej długu międzynarodowego w zamian za obietnice reform gospodarczych; wysiedlenia Kikujów, często przy zaangażowaniu wojska i policji 1997 – wybory prezydenckie ponownie wygrywa Daniel Moi; KANU utrzymuje większość w parlamencie; dalsze zwiększenie pluralizmu (liczba partii zwiększona z 11 do 26) 7 sierpnia 1998 – zamachy na ambasady Stanów Zjednoczonych w Kenii i Tanzanii

XXI wiek thumb|Galeria handlowa zaatakowana w czasie ataku terrorystycznego w Nairobi, 2013 rok 2002 – mimo wielu zabiegów wybory prezydenckie przegrywa syn Kenyatty, Uhuru, wystawiony przez Moiego i KANU; prezydentem zostaje Mwai Kibaki; KANU traci większość parlamentarną na rzecz National Rainbow Coalition (NARC) 28 listopada 2002 – zamach na hotel i próba zestrzelenia samolotu w Mombasie maj-listopad 2007 – 120 ofiar śmiertelnych zamieszek między sektą Mungiki a policją 2007 – błędy Kibakiego i NARC ułatwiają sukces partii Orange Democratic Movement (ODM) reprezentowanej przez Raila Odingę i wspieranej przez ludy Luo i Kalendżin; wybory prezydenckie nie zostały rozstrzygnięte, co doprowadziło do aktów przemocy 2008 – 300 000 Kikujów zostaje wypędzonych z doliny ryftowej przez bojówki Kalendżin; odwet Kikujów 4 sierpnia 2010 – w referendum konstytucyjnym Kenia przyjmuje nową konstytucję, która m.in. ma zapobiec powtórzeniu aktów przemocy, takich jak po wyborach z 2007 roku 2011 – podjęcie oficjalnego śledztwa w sprawie masakry w Wagalla 2013 – wybory prezydenckie wygrał Uhuru Kenyatta 21 września 2013 – atak terrorystyczny w Nairobi 2 kwietnia 2015 – zamach w Garissa University College 13 marca 2020 – pierwszy potwierdzony przypadek COVID-19 w Kenii 2022 – prezydentem państwa zostaje William Ruto

Przypisy

Kategoria:Historia Kenii