Egzekucje uliczne w Białej Podlaskiej (1943) – dwie publiczne egzekucje obywateli polskich, członków zbrojnego podziemia, dokonane przez okupantów niemieckich w dniu 13 listopada 1943 i 23 listopada 1943 r. w Białej Podlaskiej. Obie egzekucje, jak również kolejne dwie publiczne egzekucje w Leśnej Podlaskiej (17 grudnia 1943 r.) i Wisznicach (2 marca 1944 r.) wykonane zostały na rozkaz Maksa Kubina, ówczesnego kierownika ekspozytury policji i służby bezpieczeństwa w Białej Podlaskiej.
Egzekucja z 13 listopada Pierwsza egzekucja odbyła się dnia 13 listopada 1943 r. o godz. 12 na Placu Wolności w Białej Podlaskiej. Najpierw wiadomość o tym ogłoszono przez megafon, następnie przemocą spędzono na miejsce rozstrzelania przechodniów z pobliskich ulic, a plac został otoczony kordonem niemieckiej policji i żandarmerii. Więźniów w liczbie 10 ludzi przywieziono samochodem ciężarowym. Mieli oni zawiązane usta, na oczy nałożono im czarne opaski. W dwóch grupach, po pięciu więźniów, podprowadzono ich pod ścianę domu obok budynku poczty i rozstrzelano. Po egzekucji jeden z oficerów niemieckiej policji podszedł do każdego z rozstrzelanych z osobna i oddał strzał z pistoletu w głowę. W tym dniu zginęli:
Antoni Lipski, ppr. Wojska Polskiego, lat 28 Kazimierz Karwowski, lat 27 Antoni Jankowski, sierżant 34 pp. Wojska Polskiego, lat 46 Józef Nagi, mieszkaniec Białej Podlaskiej, lat 22 Józef Bernard, sierżant 34 pp. Wojska Polskiego, lat 42 Tadeusz Sokół, rzemieślnik, lat 37 Leon Horaczyński, mieszkaniec Białej Podlaskiej, lat 19 Bogusław Selim-Bojarski, dr prawa, prokurator, lat 41 Czesław Kiryluk, mieszkaniec Białej Podlaskiej, lat 21 Edward Kiryluk, mieszkaniec Białej Podlaskiej, lat 21 Wszyscy rozstrzelani byli czynnymi działaczami ruchu oporu.
Egzekucja z 23 listopada Następną egzekucję, poprzedziły ciemnoczerwone plakaty w języku polskim i niemieckim. Odbyła się w tym samym miejscu na Placu Wolności dnia 23 listopada 1943 r. Obok Schutzpolitzei brali w niej udział również funkcjonariusze Kripo. Rozstrzelano wówczas 16 mieszkańców powiatu bialskiego:
Stefan Maksymiuk ze wsi Gnojno Paweł Łyszewski ze wsi Borosuki Michał Kuc ze wsi Bojary Adam Wołos ze wsi Hołowno Wasyl Koleńczuk ze wsi Hołowno Jan Lesiuk ze wsi Mosty Ignacy Łukaszuk ze wsi Mosty Józef Kuna z Wisznic Jan Trociuk ze wsi Kostomłoty Grzegorz Trociuk z Kodnia Aleksander Ligor z Kodnia Jan Kupryś z Kodnia Piotr Korniłowicz z Kodnia Paweł Rafałko z Kodnia Jan Bondura ze wsi Lebiedziew Sergiusz Juchimuk ze wsi Lebiedziew
Upamiętnienie Miejsce egzekucji zostało upamiętnione przez bialskich rzemieślników już w 1945 r. Zabezpieczono ślady kul na ceglanym murze, ujmując to miejsce zaszkloną metalową ramą z umieszczonym na środku wieńcem laurowym z ryngrafem orła białego i wizerunkiem Matki Boskiej. W latach 50. XX w. wydzieloną cześć chodnika ulicznego przy ścianie budynku ogrodzono symbolicznie metalowymi słupkami i połączono grubym łańcuchem. Dodano również otwartą księgę z datą 1943-1958 i ustawiono przed ryngrafem znicz. Po 1989 r. na ścianie pod tablicami z czarnego marmuru, pojawiły się tabliczki z nazwiskami rozstrzelanych. Miejsce, w którym stali rozstrzeliwani obłożono polerowanymi płytami z szarego granitu. Orły na słupkach dźwigających łańcuch otrzymały korony.
Bibliografia
Kategoria:1943 w Generalnym Gubernatorstwie Kategoria:Dystrykt lubelski Biała Podlaska Biała Podlaska Biała Podlaska Kategoria:Historia Białej Podlaskiej