Kryteria oceny stanu ekologicznego wód powierzchniowych w Polsce – dające się zmierzyć parametry środowiska wodnego, które są stosowane w monitoringu jakości wód w Polsce do oceny ich stanu ekologicznego, czyli do klasyfikacji ich jakości. Początkowo były to kryteria dopuszczalnych poziomów zanieczyszczenia wody, następnie kryteria wyznaczające granice trzech klas czystości wód, a od czasu przyjęcia przez Polskę ramowej dyrektywy wodnej pięciu klas jakości, czyli poziomów stanu ekologicznego we współczesnym znaczeniu.
Kryteria ogólne W czasach, gdy Polska wchodziła w skład Rady Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, organizacja ta rekomendowała trzy rodzaje kryteriów: ekologiczne kryteria składu wód jako systemu ekologicznego kryteria jakości wód jako zasobu przyrodniczego i czynnika kształtującego środowisko ekonomiczne (efektywność ochrony wód przed zanieczyszczeniem) socjalno-polityczne reglamentacja wewnątrzgospodarczych stosunków wodnych (optymalizacja wykorzystania) reglamentacja międzynarodowych stosunków w gospodarce wodnej (wzajemne interesy państw). Konkretne wskaźniki podzielono na kilka grup (ogólne fizyczne i chemiczne nieorganiczne, chemiczne organiczne, zanieczyszczenia nieorganiczne przemysłowe, zanieczyszczenia organiczne przemysłowe, biologiczne oraz specyficzne). System ten jednak nie został przyjęty w Polsce.
Kryteria oceny stanu ekologicznego zostały w ogólny sposób opisane w Załączniku V do Ramowej dyrektywy wodnej. Stan bardzo dobry jest opisany jako warunki niezakłócone lub prawie niezakłócone, a kolejne stany są opisane jako postępujące stopnie przekształcenia warunków naturalnych. Elementy podlegające ocenie podzielono na następujące grupy: biologiczne fitoplankton makrofity i fitobentos makrobezkręgowce bentosowe ichtiofauna hydromorfologiczne reżim hydrologiczny lub pływowy warunki morfologiczne fizykochemiczne ogólne zanieczyszczenia specyficzne.
Elementy podlegające ocenie ze względu na stan ekologiczny, jak i konkretne wskaźniki przeznaczone do stosowania w Polsce od 2022 roku z podziałem na zakres obowiązywania (typ wód, akwen) przedstawiają poniższe tabele.
Wody płynące Typ PGT – potok tatrzański Element (według RDW) Wskaźnik stosowany w Polsce Wartość graniczna dla klasy I Wartość graniczna dla klasy II Wartość graniczna dla klasy III Wartość graniczna dla klasy IV Wartość graniczna dla klasy V Elementy biologiczne Fitoplankton wskaźnik fitoplanktonowy IFPLnie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczy Fitobentos wskaźnik okrzemkowy IO >0,75≥0,55≥0,35≥0,15<0,15 Makrofity Makrofitowy Indeks Rzeczny≥0,776≥0,569≥0,361≥0,196<0,196 Makrobezkręgowce bentosowe MMI_PL ≥0,674 ≥0,614 ≥0,409 ≥0,205 <0,205 Ichtiofauna EFI+PL (weryfikowany przez wskaźnik diadromiczny) ≥0,911 ≥0,755 ≥0,503 ≥0,252 <0,252 Elementy hydromorfologiczneReżim hydrologiczny Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny (weryfikowany przez współczynnik korekty) ≥0,824 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,728 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,715 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,613 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,600 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,486 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)<0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) <0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m) Ciągłość cieku Warunki morfologiczne Elementy fizyczno-chemiczne Warunki tlenowe i zanieczyszczenie organiczne tlen rozpuszczony [mg/l]≥9,7≥9,1 nie ustala sięBZT5 [mg O2/l]≤1≤2 nie ustala sięOWO [mg C/l]≤1≤2 nie ustala się Zasolenie przewodnictwo właściwe w 20 °C [μS/cm]≤200≤300 nie ustala się Warunki biogenne azot amonowy [mg/l]≤0,04≤0,20 nie ustala sięazot azotanowy [mg/l]≤0,5≤0,8 nie ustala sięazot ogólny (całkowity) [mg/l]≤0,7≤1,1 nie ustala sięfosfor fosforanowy [mg/l]≤0,01≤0,04 nie ustala sięfosfor ogólny [mg/l]≤0,05≤0,10 nie ustala sięSubstancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego arsen [mg/l] ≤0,05 nie ustala się chrom sześciowartościowy [mg/l] ≤0,02 nie ustala się cynk [mg/l] ≤0,1 nie ustala się miedź [mg/l] ≤0,01 nie ustala się węglowodory ropopochodne – indeks oleju mineralnego [mg/l] ≤0,2 nie ustala się Typ PGS – potok sudecki Element (według RDW) Wskaźnik stosowany w Polsce Wartość graniczna dla klasy I Wartość graniczna dla klasy II Wartość graniczna dla klasy III Wartość graniczna dla klasy IV Wartość graniczna dla klasy V Elementy biologiczne Fitoplankton wskaźnik fitoplanktonowy IFPLnie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczy Fitobentos wskaźnik okrzemkowy IO >0,75≥0,55≥0,35≥0,15<0,15 Makrofity Makrofitowy Indeks Rzeczny≥0,775≥0,567≥0,358≥0,192<0,192 Makrobezkręgowce bentosowe MMI_PL ≥0,860 ≥0,667 ≥0,445 ≥0,222 <0,222 Ichtiofauna EFI+PL (weryfikowany przez wskaźnik diadromiczny) ≥0,911 ≥0,755 ≥0,503 ≥0,252 <0,252 Elementy hydromorfologiczneReżim hydrologiczny Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny (weryfikowany przez współczynnik korekty) ≥0,824 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,728 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,715 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,613 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,600 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,486 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)<0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) <0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m) Ciągłość cieku Warunki morfologiczne Elementy fizyczno-chemiczne Warunki tlenowe i zanieczyszczenie organiczne tlen rozpuszczony [mg/l]≥9,7≥9,1 nie ustala sięBZT5 [mg O2/l]≤1≤2 nie ustala sięOWO [mg C/l]≤1≤2 nie ustala się Zasolenie przewodnictwo właściwe w 20 °C [μS/cm]≤200≤300 nie ustala się Warunki biogenne azot amonowy [mg/l]≤0,04≤0,20 nie ustala sięazot azotanowy [mg/l]≤0,5≤0,8 nie ustala sięazot ogólny (całkowity) [mg/l]≤0,7≤1,1 nie ustala sięfosfor fosforanowy [mg/l]≤0,01≤0,04 nie ustala sięfosfor ogólny [mg/l]≤0,05≤0,10 nie ustala sięSubstancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego arsen [mg/l] ≤0,05 nie ustala się chrom sześciowartościowy [mg/l] ≤0,02 nie ustala się cynk [mg/l] ≤0,1 nie ustala się miedź [mg/l] ≤0,01 nie ustala się węglowodory ropopochodne – indeks oleju mineralnego [mg/l] ≤0,2 nie ustala się Typ RW_krz – potok lub mała rzeka wyżynna na podłożu krzemianowym Element (według RDW) Wskaźnik stosowany w Polsce Wartość graniczna dla klasy I Wartość graniczna dla klasy II Wartość graniczna dla klasy III Wartość graniczna dla klasy IV Wartość graniczna dla klasy V Elementy biologiczne Fitoplankton wskaźnik fitoplanktonowy IFPLnie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczy Fitobentos wskaźnik okrzemkowy IO >0,69≥0,50≥0,35≥0,15<0,15 Makrofity Makrofitowy Indeks Rzeczny≥0,779≥0,577≥0,375≥0,213<0,213 Makrobezkręgowce bentosowe MMI_PL ≥0,860 ≥0,667 ≥0,445 ≥0,222 <0,222 Ichtiofauna EFI+PL (weryfikowany przez wskaźnik diadromiczny) ≥0,911 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,939 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,917 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) ≥0,755 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,655 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,562 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) ≥0,503 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,437 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,375 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) ≥0,252 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,218 ((dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,187 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) <0,252 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) <0,218 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
<0,187 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) Elementy hydromorfologiczneReżim hydrologiczny Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny (weryfikowany przez współczynnik korekty) ≥0,824 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,728 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,715 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,613 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,600 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,486 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)<0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) <0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m) Ciągłość cieku Warunki morfologiczne Elementy fizyczno-chemiczne Warunki tlenowe i zanieczyszczenie organiczne tlen rozpuszczony [mg/l]≥9,4≥8,0 nie ustala sięBZT5 [mg O2/l]≤2,0≤2,8 nie ustala sięOWO [mg C/l]≤4,0≤7,0 nie ustala się Zasolenie przewodnictwo właściwe w 20 °C [μS/cm]≤340≤450 nie ustala się Warunki biogenne azot amonowy [mg/l]≤0,13≤0,30 nie ustala sięazot azotanowy [mg/l]≤1,30≤2,00 nie ustala sięazot ogólny (całkowity) [mg/l]≤1,80≤3,00 nie ustala sięfosfor fosforanowy [mg/l]≤0,04≤0,08 nie ustala sięfosfor ogólny [mg/l]≤0,13≤0,25 nie ustala sięSubstancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego arsen [mg/l] ≤0,05 nie ustala się chrom sześciowartościowy [mg/l] ≤0,02 nie ustala się cynk [mg/l] ≤0,1 nie ustala się miedź [mg/l] ≤0,01 nie ustala się węglowodory ropopochodne – indeks oleju mineralnego [mg/l] ≤0,2 nie ustala się Typ RW_wap – potok lub mała rzeka wyżynna na podłożu wapiennym Element (według RDW) Wskaźnik stosowany w Polsce Wartość graniczna dla klasy I Wartość graniczna dla klasy II Wartość graniczna dla klasy III Wartość graniczna dla klasy IV Wartość graniczna dla klasy V Elementy biologiczne Fitoplankton wskaźnik fitoplanktonowy IFPLnie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczynie dotyczy Fitobentos wskaźnik okrzemkowy IO >0,66≥0,48≥0,30≥0,15<0,15 Makrofity Makrofitowy Indeks Rzeczny≥0,779≥0,781≥0,582≥0,225<0,225 Makrobezkręgowce bentosowe MMI_PL ≥0,891 ≥0,698 ≥0,465 ≥0,233 <0,233 Ichtiofauna EFI+PL (weryfikowany przez wskaźnik diadromiczny) ≥0,911 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,939 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,917 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) ≥0,755 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,655 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,562 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) ≥0,503 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,437 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,375 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) ≥0,252 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) ≥0,218 ((dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
≥0,187 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) <0,252 (dla potoków z dominacją ryb łososiowatych) <0,218 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów podczas brodzenia)
<0,187 (dla potoków z dominacją ryb karpiowatych, połów z łodzi) Elementy hydromorfologiczneReżim hydrologiczny Hydromorfologiczny Indeks Rzeczny (weryfikowany przez współczynnik korekty) ≥0,824 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,728 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,715 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,613 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,600 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,486 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)≥0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m) ≥0,359 (dla cieków o szerokości koryta >30 m)<0,485 (dla cieków o szerokości koryta ≤30 m)