SMS Zrínyi – austro-węgierski przeddrednot typu Radetzky. Został nazwany na cześć chorwackiej rodziny szlacheckiej Zrinski. „Zrínyi” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami, „Erzherzogiem Franzem Ferdinandem” i „Radetzky”, były ostatnimi austro-węgierskimi przeddrednotami, a ich następcami były o wiele mocniejsze drednoty typu Tegetthoff.

W czasie I wojny światowej „Zrínyi” służył na Morzu Adriatyckim w II Dywizjonie Pancerników. W maju 1915 roku okręt ostrzelał Senigallię, w ramach większej operacji ostrzału Ankony. Aliancka kontrola Cieśniny Otranto oznaczała, że austro-węgierska flota była praktycznie uwięziona na Adriatyku. Jednak obecność okrętów Cesarsko-Królewskiej Marynarki Wojennej w tamtym rejonie związała znaczne siły morskie Ententy.

W związku z niekorzystnym obrotem wojny dla Austro-Węgier pod koniec 1918 roku, „Zrínyi” miał zostać przekazany nowo utworzonemu Państwu Słoweńców, Chorwatów i Serbów. 10 listopada 1918 roku, dzień przed zakończeniem wojny, oficerowie marynarki wypłynęli okrętem z Puli i ostatecznie poddali się amerykańskiej eskadrze ścigaczy okrętów podwodnych. Po przekazaniu okrętu Stanom Zjednoczonym, został on na krótko przemianowany na USS Zrínyi. Zgodnie z Traktatem z Saint-Germain-en-Laye, przekazanie okrętu Stanom Zjednoczonym nie zostało uznane i zamiast tego oddano go Włochom, gdzie ostatecznie został zezłomowany.

Geneza Prace projektowe nad nowym typem pancerników rozpoczęły się około dwa tygodnie po wprowadzeniu do służby okrętu SMS „Erzherzog Friedrich”, przeddrednota typu Erzherzog Karl, co miało miejsce 30 kwietnia 1904 roku. Pod koniec lipca 1905 roku dowódca austriackiej marynarki, admirał Rudolf Montecuccoli, przedstawił swoją wizję rozbudowanej austro-węgierskiej floty. Flota miała się składać z 12 pancerników, 4 krążowników pancernych, 8 krążowników rozpoznawczych, 18 niszczycieli, 36 dużych kutrów torpedowych i 6 okrętów podwodnych. Między 25 a 29 września 1905 roku sekcja projektowa floty przygotowała pięć projektów nowego typu pancernika. Główny projektant, Siegfried Popper, poparł koncepcję budowy drednota, jednak ostatecznie ustąpił, przyznając, że jego budowa wymagałaby budowy nowego pływającego suchego doku, co znacznie zwiększyłoby koszty projektu. Komisja projektowa wybrała piąty projekt, który po dokonanych poprawkach zakładał przeddrednot uzbrojony w cztery działa kal. 305 mm w dwóch podwójnych wieżach i osiem dział kal. 240 mm w czterech podwójnych wieżach na burtach. W ten sposób powstał ostatni typ przeddrednotów Austro-Węgierskiej Marynarki Wojennej – typ Radetzky.

Konstrukcja

SMS „Zrínyi” został zbudowany w w Trieście. Stępkę pod okręt położono 15 listopada 1908 roku, a zwodowano go 12 kwietnia 1910 roku. „Zrínyi” był ostatnim ukończonym pancernikiem typu Radetzky i został wprowadzony do służby w Austro-Węgierskiej Marynarce Wojennej 15 września 1911 roku. thumb|left|alt=Ilustracja pancernika typu Radetzky; okręt posiadał dwie duże wieże artyleryjskie na dziobie i rufie oraz cztery mniejsze wieże ułożone wokół dwóch kominów na śródokręciu|Rzut z lewej burty i plan pokładu pancernika typu Radetzky „Zrínyi” miał 137,5 m długości na linii wody oraz 138,8 m długości całkowitej. Miał 24,6 m szerokości i 8,1 m zanurzenia. Wyporność standardowa wynosiła 14 741 ton, zaś maksymalna 16 099 ton. Załoga składała się z 30 oficerów i 860 marynarzy. Tak samo jak reszta pancerników typu Radetzky, „Zrínyi” był mniejszy i gorzej uzbrojony od pancerników w innych flotach w tym samym czasie. Pomimo tego był jednym z pierwszych austro-węgierskich prawdziwych pełnomorskich okrętów wojennych. Napęd stanowiły dwie czterocylindrowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o mocy 19 800 KM, co pozwalało osiągać prędkość 20,5 węzła. „Zrínyi” był pierwszym austro-węgierskim okrętem, który używał oleju opałowego do wspomagania jego 12 opalanych węglem kotłów parowych Yarrow. Maksymalny zasięg okrętu wynosił 4000 Mm przy prędkości 10 węzłów.

Uzbrojenie główne okrętu składało się z czterech dział kal. 305 mm L/45 w dwóch podwójnych wieżach. Szybkostrzelność wynosiła 3 pociski w pierwszej minucie ostrzału i od jednego do dwóch pocisków w każdej następnej minucie. Maksymalny kąt podniesienia dział sięgał od -4° do +20°. 138-kilogramowy ładunek prochu nadawał 450-kilogramowym pociskom przeciwpancernym prędkość 800 m/s, co przy maksymalnym podniesieniu lufy dawało zasięg ok. 20 000 m. Okręt miał ponadto silne uzbrojenie drugiego głównego kalibru, składające się z ośmiu dział Škoda kal. 240 mm L/45 w czterech podwójnych wieżach. Działa kal. 240 mm miały o około połowę mniejszą penetrację niż działa kal. 305 mm i o około 25% mniejszy zasięg. Artylerię średniego kalibru stanowiło 20 pojedynczych dział Škoda kal. 100 mm L/50. „Zrínyi” uzbrojony był również w kilka dział mniejszego kalibru, w tym sześć dział Škoda kal. 66 mm L/45, dwa działa desantowe kal. 66 mm, cztery szybkostrzelne działa Škoda kal. 47 mm L/44 i jedno szybkostrzelne działo Škoda kal. 47 mm L/33. Okręt posiadał też trzy podwodne wyrzutnie torpedowe kal. 450 mm, dwie na dziobie i jedną na rufie.

Służba Czas pokoju Po wejściu do służby w 1911 roku, pancernik został przypisany do I Dywizjonu Pancerników w I Eskadrze Bojowej. W 1912 roku „Zrínyi” razem ze swoimi siostrzanymi okrętami odbył rejs treningowy po wschodnim Morzu Śródziemnym. 26 marca cała trójka wraz z niszczycielem „Streiter” wyruszyła z Puli w rejs na wody greckie. Zatrzymano się wtedy w austro-węgierskiej Fasanie, a następnie w greckich portach nad Morzem Jońskim i zatokami Patraską i Koryncką: Patras (tam dołączył do nich na resztę podróży krążownik pancerny „Kaiserin und Königin Maria Theresia”), Korynt, Porto Itea, ponownie w Patras, Navarino, Zante oraz Argostoli na Kefalonii. Do Teodo powrócono 28 kwietnia.

4 listopada trzy pancerniki typu Radetzky, razem z krążownikiem lekkim „Admiral Spaun”, krążownikiem pancernopokładowym „Aspern” oraz niszczycielami „Uskoke” i „Wildfang” wyruszyły na rejs szkoleniowy na wody Lewantu, a przy okazji odwiedziły ogarnięty wojną rejon Morza Śródziemnego. 8 listopada okręty rozdzieliły się. „Zrínyi” popłynął w stronę zdobytych 8 listopada Salonik. Do 9 listopada przebywał w Kawali, następnie tego samego dnia stał pod pobliską wyspą Tasos. Od 10 do 16 listopada ponownie cumował w Kawali, by 17 listopada zawinąć do Salonik, gdzie pozostał do 24 listopada. Następnego dnia okręt spotkał się w pobliżu przylądka Matapan z powracającym zespołem pancerników, do którego dzień później dołączyły oba krążowniki. 28 listopada „Zrínyi” zawinął do portu w Fasanie, a 2 grudnia powrócił do Puli.

W 1913 roku okręt brał udział w międzynarodowym proteście na Morzu Jońskim przeciwko wojnom bałkańskim. Inne kraje reprezentowały m.in. brytyjski przeddrednot , włoski przeddrednot , francuski krążownik pancerny i niemiecki krążownik lekki SMS „Breslau”. Najważniejszą akcją mieszanej floty, pod dowództwem brytyjskiego admirała Cecila Burneya była blokada czarnogórskiego wybrzeża. Celem blokady było uniemożliwienie serbskim posiłkom wsparcia oblężenia Szkodry, podczas którego wojska czarnogórskie oblegały połączone siły albańskie i osmańskie. Pod presją międzynarodowej blokady, Serbia wycofała swoje wojska ze Szkodry, która została zajęta przez wojsko lądowe sprzymierzonych.

19 marca 1913 roku trzy pancerniki typu Radetzky wypłynęły z Puli, a dwa dni później zawinęły w Meljine u wejścia do Zatoki Kotorskiej. W związku z międzynarodową blokadą morską wybrzeża Czarnogóry, 2 kwietnia pancerniki przybyły pod Antivari, aby następnego dnia przemieścić się pod ujście granicznej rzeki Bojana, gdzie czekał na nie międzynarodowy zespół okrętów. „Zrínyi” od 21 marca do 2 kwietnia stał w Teodo, potem pod Antivari, a 23 kwietnia zawinął do Kotoru. Od 12 maja do 3 czerwca stał u ujścia Bojany, a dwa dni później wrócił do Puli. Wypłynął stamtąd 20 czerwca i od 22 do 29 stał ponownie u ujścia Bojany. Następnie zaszedł na krótko do Meljine i od 30 czerwca do 23 lipca stał w Kotorze. Ponownie u ujścia Bojany spędził okres od 25 lipca do 3 sierpnia, a następnego dnia zawinął do Teodo.

Podczas blokady z pokładów pancerników typu Radetzky po raz pierwszy zostały użyte bojowo wodnosamoloty, dostarczone przez francuską firmę Donnet-Lévêque. Jednak marynarka austro-węgierska nie była zadowolona z operacji, jako że okrętom brakowało miejsca na pokładzie dla samolotów, jak również z powodu braku żurawi, za pomocą których można było łatwo wciągnąć samoloty z powrotem na pokład. Samoloty przeniesiono potem do hangaru w stoczni w Teodo. W 1913 roku cztery nowe drednoty typu Tegetthoff, jedyne drednoty zbudowane przez Austro-Węgry, powoli wchodziły do aktywnej służby. Wraz z nadejściem nowych pancerników, marynarka przeniosła trzy pancerniki typu Radetzky do II Dywizjonu Pancerników w I Eskadrze Bojowej.

5 marca 1914 roku „Zrínyi” zaszedł na krótko do Triestu. 30 marca wyruszył z Puli, dzień później wszedł i wyszedł z Kumboru, a następnie odbył długi rejs szkoleniowy do portów Turcji, Libanu, Egiptu, Malty i Albanii. Towarzyszyły mu drednoty „Tegetthoff” i „Viribus Unitis”. Okręty odwiedziły Smyrnę, Antalyę, Alanyę, Taşucu, Bejrut, Aleksandrię, Vallettę, Wlorę i Durrës. Pancerniki powróciły do Puli 7 czerwca 1914 roku.

I wojna światowa W momencie zamachu w Sarajewie siły morskie Austro-Węgier składały się z pancerników typu Tegetthoff (z których SMS „Szent István” wciąż był w trakcie budowy), Radetzky i starszych typów Erzherzog Karl i Habsburg. Pod koniec lipca 1914 roku „Zrínyi” razem z resztą floty został zmobilizowany w celu osłony ucieczki SMS „Goeben” i SMS „Breslau”. Niemieckie okręty próbowały wyrwać się z Cieśniny Mesyńskiej, która była otoczona przez brytyjskie okręty i uciec do Turcji. Kiedy austro-węgierska flota była na wysokości Brindisi na południu Włoch, wieść o udanej ucieczce dotarła do Wiednia i okręty zostały odwołane. thumb|Pierwszowojenna pocztówka ukazująca SMS „Zrínyi” w pobliżu Senigallii podczas ostrzału Ankony 23 maja 1915 roku, pomiędzy dwoma a czterema godzinami po tym, jak deklaracja o wypowiedzeniu Austro-Węgrom wojny przez Włochy dotarła do głównej bazy morskiej w Puli, „Zrínyi” razem z resztą floty wyruszyły w celu ostrzelania włoskiego wybrzeża. Głównym celem była ważna baza morska w Ankonie, a następnie wybrzeże Czarnogóry. Bombardowanie Czarnogóry było częścią większej austro-węgierskiej kampanii przeciwko Królestwom Czarnogóry i Serbii, które w pierwszej połowie roku 1915 był członkami Ententy. O godzinie 2:00 „Zrínyi” razem z torpedowcami SM Tb IV i SM Tb VII odłączyły się od głównych sił i podeszły pod Senigallię, miejscowość w pobliżu Ankony. Tam pancernik otworzył ogień z odległości 3400 m. Pomiędzy 4:03 a 4:38 wystrzelił 15 pocisków kal. 305 mm przeciwko mostowi kolejowemu, 23 pociski kal. 240 mm przeciwko dworcowi, gdzie zostały trafione pociąg i wieża ciśnień, 55 pocisków kal. 100 mm przeciwko pociągowi i urządzeniom torowym. O godz. 4:53 nad powracającym pancernikiem pojawił się włoski sterowiec „Citta di Ferrara” i zrzucił kilka bomb, które udało się wymanewrować. O 5:25 okręt dołączył do głównych sił floty. Sam ostrzał Ankony był ogromnym sukcesem, a podczas trwania operacji okręty nie napotkały żadnego oporu. Podczas ostrzału okolic portu i prowincji zatopiono włoski parowiec, a na południu ciężko uszkodzono niszczyciel „Turbine”. Na lądzie ciężko uszkodzone zostały infrastruktura portu w Ankonie oraz okoliczne miasta. Instalacje kolejowe i portowe w mieście zostały zniszczone lub uszkodzone. Zneutralizowano również baterie nadbrzeżne. Innymi uszkodzonymi lub zniszczonymi obiektami było nabrzeże, magazyny, zbiorniki z paliwem, radiostacja i miejscowe baraki. Zginęło 63 Włochów, żołnierzy i cywilów. Zanim włoskie okręty z Taranto i Brindisi przybyły do Ankony, austro-węgierska flota była już z powrotem w Puli.