Kocs – miejscowość na Węgrzech, w komitacie Komárom-Esztergom, w powiecie Tata.
Położenie Miejscowość jest położona na terenie krainy Bársonyos w centralnej części komitatu i na wschodnich obrzeżach Małej Niziny Węgierskiej. Leży na drodze między Tatą a Győrem, 9 km od Taty. Z Budapesztu dojechać można do Kocsu autostradą M1 lub szosą nr 100, a potem 9 km od odgałęzienia na Tatę. Koleją do Taty i dalej autobusem.
Warunki naturalne thumb|left|200px|Uliczny zdrój na głównym placu Środowisko naturalne Kocsu jest różnorodne. Geograficznie przynależy do piaszczystej części Małej Niziny Węgierskiej. Na jego granicy leżą wzgórza o coraz mniejszej wysokości, ciągnące się z południa na północ i pokryte lessem. Średnia wysokość miejscowości nad poziomem morza waha się od 112 do 158 m. Najwyższym punktem jest leżące na wschód od niej wzgórze Haraszt – 222 m, następnie Látóhegy 218, Sashegy 208 i Halom 197 m.
Średnioroczna temperatura wynosi 10,5 °C, styczniowa −1,4 °C, a lipcowa 20,5 °C. Roczne nasłonecznienie to 2100 godzin, a roczna suma opadów 570 mm. Przeważają wiatry północno-zachodnie.
Pochodzenie nazwy Nazwa pochodzi z okresu Arpadów od imienia osobowego Koch, Kocs lub Kos. Miejscowość otrzymała swą nazwę od niegdysiejszego właściciela.
Historia thumb|left|200px|Pamiątkowy drewniany obelisk w parku
Początki Na podstawie badań archeologicznych wiadomo, że miejsce było zamieszkane już w epoce brązu. Pierwsza wzmianka w dokumentach o mieście pochodzi z 1267 roku, z opisem granic sąsiedniego Tömördu, gdzie jego nazwę zapisano w formie Ruch, Kuch (występują również wzmianki z formami Kuch, KWCH, Koch i Kocs). W roku 1325 właścicielem Kocsu był Pál Fekete z Kocsu (Paul Niger de KWCH). Jego córka Margit, żona Olivéra Halápiego, była właścicielką obecnie nieistniejącej wsi Haláp, leżącej na granicy z Bajem. Dokumenty z tego okresu wspominają o podziale majątku Pála Feketego z Kocsu, według których połowę zostawia swojej córce Margit, synowi Lőrinczowi i wnukowi Jánosowi Halápiemu.
Zgodnie z tradycją, nazwa wyrabianych przez miejscowych kołodziejów wozów, tzw. koczów, pochodzi właśnie od nazwy tej miejscowości (niem.: Kutsche, ang.: coach, franc.: cocher). Istnieje szereg odmian kocza, jak na przykład karoca czy fiakier. thumb|260px|Kocs, kościół katolicki
Kocs za Karola Roberta Miejscowość, leżąca na ruchliwym skrzyżowaniu traktu z Budy do Wiednia oraz starej, jeszcze rzymskiej drogi łączącej Komárom z Székesfehérvárem, już wtedy była stacją postojową, na której wymieniano konie, a działający tu wytwórcy wozów byli szeroko znani. W 1332 roku wieś była już własnością królewską. Karol Robert podarował wtedy miejscowość, wraz z prawem do cła Tamásowi, synowi Pétera Csóra, panowi zamków Csókakő oraz Gesztes i swojemu późniejszemu koniuszemu, jako nagrodę za bohaterski czyn w czasie jesiennej wyprawy na Wołoszczyznę w 1330 roku przeciwko hospodarowi Basarabowi I. W dziele Magyar Nemzet Története opisano to tak: Tamás Csór, syn Pétera Csóra oddał królowi, „którego koń ze zmęczenia zaczął się narowić”, swojego konia, aby król mógł uratować swoje życie.
W czasach Karola Roberta, a zatem i w czasie, gdy właścicielem Kocsu był Tamás Csór, pojawiła się pierwsza wzmianka o karocy (currus mobilis). János Küküllei opisuje jako świadek karocę pogrzebową króla z 1342 roku, która już wtedy określana jest jako węgierski wóz resorowany.
Zapiski z 1343 roku wspominają, że wdowa po królu Karolu Robercie, królowa Elżbieta pojechała do Neapolu karocą ciągnioną przez 4 konie, a potem, jeszcze w tym samym roku, w opisie podróży matki króla Ludwika Wielkiego z Neapolu do Rzymu możemy przeczytać o karocy (currus mobilis) ciągniętej przez 6 koni. Ludwik Wielki w liście z 1372 roku pisał już o wozie wiszącym na pasach: Post ipsam curram pendentem transmittere. Po śmierci Ludwika Wielkiego wspomina się już obydwa pojazdy: wóz i karocę w związku z podróżą królowych Elżbiety i Marii, które w otoczeniu przedstawicieli rodu Garai podróżowały z Budy do Dzsakováru.
thumb|260px|Wejście do kościoła katolickiego wybudowanego na podstawie projektu Jakaba Fellnera. Powyżej widoczny herb Esterházych
Po 1414 roku Kocs jest już wymieniany jako własność Dénesa, syna bana László Losoncziego z rodziny Bánffy z Losoncu, który poprzez małżeństwo z Anną, córką Jánosa Genyő, żupana komitatów Komárom i Kraszna wszedł w posiadanie dóbr w Felsővalkó. Dénes Losonczi wychowywał się na dworze Marii, córki Ludwika Wielkiego, która później została żoną Zygmunta Luksemburskiego.
Kocs za Zygmunta Luksemburskiego W 1421 roku król Zygmunt wymienił wieś Kocs za zamek Hunyad (późniejszy Bánffyhunyad) z rodziną Losonczy-Bánffy. W dokumencie wystawionym 23 czerwca 1421 roku monarcha przekazuje, poprzez kapitułę z Vasváru, własność miejscowości Kocs i Teke-Földe członkom rodziny Kocsy: Pergintowi, Imremu i Andrásowi, która w ten sposób dostała się do kategorii rodzin-donatariuszy.
Ponadto w tym samym roku członkowie rodziny Kocsi otrzymali: Pál – leżące w komitacie Vas posiadłości Olad i Si(j)e, królewski stolnik András w zamian za zasługi i za leżącą w komitacie Zala wieś Újbécs (Új-Bécs) pustki zwane Kónyadobroncza (Kónya-Dobroncza) i Pet, których właścicielami były wcześniej wymarłe bezpotomnie rodziny Kónyadobronczai i następnie Sitkei, a potem za obie te posiadłości wieś Mihályfalva (Keszegmihályfalva) w komitacie Veszprém, po również bezpotomnie zmarłym Mihályu Keszegu.
W tym czasie kołodzieje ze wsi Kocs przygotowali dla Elżbiety, córki króla Zygmunta i austriackiego księcia Albrechta powóz ślubny, będący krytym wozem ze skrzynią zawieszoną na pasach. Ze ślubnego pojazdu zachowało się górne pudło ozdobione herbami narzeczonych, które można zobaczyć w muzeum w Grazu.
W 1432 roku Kocs był ponownie własnością króla Zygmunta, który właśnie wtedy podarował go swojemu łowczemu Lőrincowi Héderváriemu. W jego posiadaniu Kocs pozostał do śmierci, a potem odziedziczyli go synowie, Imre i Miklós. Później został własnością króla Macieja Korwina i jego syna Jana Korwina.
Kocs za Macieja Korwina W połowie XV w czasach Macieja Korwina, w leżącym przy głównym szlaku komunikacyjnym łączącym Budę z Wiedniem Kocsu, miejscowi mistrzowie kołodziejstwa zaczęli wyrabiać lekki, wyposażony w dotychczas niestosowane ulepszenia, trójkonny wóz, zwany po węgiersku kocsiszekér, który rozsławił nazwę miejscowości (na przykład w Polsce kocz) i do dziś słowem kocsi jest nazywany na Węgrzech prawie każdy pojazd czterokołowy, także samochód. Mistrzowie kołodziejstwa rozjechali się z Kocsu na teren całych ówczesnych Węgier, czerpiąc korzyści ze swojej wiedzy i produkując lekkie pojazdy podróżne na rynek krajowy i za granicę.
Od 1491 roku wieś należy przez pewien czas znowu do rodziny Hédervári. W latach 1516–1520 była własnością Bálinta Töröka z Enyingu. W 1520 roku odzyskała ją rodzina Hédervári.
Czasy okupacji tureckiej W 1526 roku rodzina Hédervári oddała Kocs w zastaw Benedekowi Batthyányemu. W 1553 roku otrzymują go z nadania królewskiego członkowie rodu Bakith, Pál Bakith i jego rodzeństwo. Od początku pierwszej dekady XVII w. ponownie jest własnością rodziny Török z Enyingu.
W 1594 roku Sinan Pasza, maszerując ze swoją dwustutysięczną armią z Taty w kierunku Győru, spalił wiele wsi, a między nimi także Kocs, natomiast uciekających mieszkańców pozabijał. Po tym tragicznym wydarzeniu wieś była niezamieszkana przez prawie 10 lat.
W 1612 roku jego właściciel, István Török z Enyingu, ponownie zasiedlił zniszczoną wieś.
thumb|left|260px|Widok z lotu ptaka W 1622 roku trafia w posiadanie członka rodu Nyáry, Miklósa, w 1643 roku Istvána Zichyego, a 1659 roku Jánosa Pázmándyego (z Somodoru i Szomoru).
W 1683 roku armia Kara Mustafy, maszerująca spod Wiednia w kierunku Budy, spaliła wszystkie napotkane po drodze wsie wraz z Kocsem, a ich mieszkańców, zakutych w kajdany, uprowadziła w niewolę. Pamięć o tym zdarzeniu zachowała się do dziś w nazwie mostu znajdującego się na granicy wsi tzw. Sírók hídja, czyli mostu lamentów. Część mieszkańców uciekła przed nadchodzącymi Tatarami w pobliskie szuwary, którzy je podpalili, a schwytanych ludzi prowadzili w kajdanach przez ten właśnie most w niewolę.
W celu ponownego zaludnienia zdziesiątkowanej wsi jej posiadacz zastawny, István Zichy, sprowadził do niej rodziny z położonych na terenie obecnej Słowacji komitatów Pozsony, Nyitra i Bars, obiecując duże ulgi podatkowe. W spisie ludności z 1693 roku ponownie wymieniany jest jako własność rodziny Zichy.
Między XVIII a XX wiekiem W 1727 roku okolica trafiła w posiadanie rodziny Esterházych.
Po stłumieniu węgierskiego powstania w 1849 roku przez pewien czas była tu siedziba powiatu.
W wyniku komasacji przeprowadzonych w okresie międzywojennym powstały w okolicy 22 samodzielne farmy, przyczyniając się do jej rozwoju. Utrzymująca się z rolnictwa ludność wiejska w XX wieku zajmowała się i zajmuje do tej pory uprawą zboża konsumpcyjnego i paszowego, roślin przemysłowych (kukurydzy), owoców i hodowlą zwierząt.
Od lat 50. do zmiany ustroju głównym pracodawcą była rolnicza spółdzielnia produkcyjna, a usługami zajmowali się miejscowi rzemieślnicy. W czasach socjalizmu miejscowość była znana z tego, że jako jedna z pierwszych na Węgrzech zaczynała żniwa.
Najważniejszymi roślinami uprawnymi są kukurydza i pszenica, natomiast wśród zwierząt hodowlanych największe znaczenie ma trzoda chlewna, bydło i drób przyzagrodowy.
Czasy współczesne Największym przedsiębiorstwem w miejscowości jest spółdzielnia rolnicza Aranykocsi Rt. będąca jej głównym pracodawcą.
Kocs jest w pełni wyposażony infrastrukturalnie. Dostęp do sieci wodociągowej, gazowej, kanalizacyjnej i telefonicznej mają wszystkie gospodarstwa domowe. W 1996 roku wybudowano oczyszczalnię ścieków.
Samorząd zajmuje się prowadzeniem szkoły podstawowej z 14 klasami, przedszkola, ośrodka kultury i biblioteki. Klub sportowy ma własne boisko do piłki nożnej i inne potrzebne mu obiekty.
Opiekę medyczną zapewnia lekarz domowy, pediatra i pielęgniarka środowiskowa.
Obiekty zabytkowe Kościół rzymskokatolicki. thumb|260px|Pomnik poświęcony I wojnie światowej przed kościołem ewangelickim Zgodnie z zapisem pochodzącym z 1325 roku kościół pod wezwaniem św. Michała został wybudowany w najwyższym punkcie wsi, prawdopodobnie w stylu romańskim.
Po okupacji tureckiej przejęli go ewangelicy, zasiedlający wyludnioną wieś. Po pewnym czasie właściciel tutejszych dóbr József Esterházy zwrócił go katolikom, których liczba znacząco wzrosła. W 1748 roku odnowiono go według projektu Jakaba Fellnera. Rok później Fellner wybudował obok kościoła plebanię w stylu barokowym. Budynek ten po długim okresie popadania w ruinę, został w 2007 roku, zgodnie z inicjatywą mieszkańców, przekształcony w Plébániaház Múzeum. Muzeum zostało utworzone przez miejscowych mieszkańców, którzy również darowali wystawiane w nim przedmioty.
W 1759 roku obok kościoła wybudowano barokową wieżę, także na podstawie planów Jakaba Fellnera. Zlecenie na jej budowę wydał hrabia Miklós Esterházy. W 1880 roku dokonano przebudowy wieży w stylu eklektycznym, a więc do stanu, w którym znajduje się do dziś. Obecnie w kościele odprawiane są msze i odbywa się nauka religii.
Kościół ewangelicki. W 1746 roku ewangelicy otrzymali pozwolenie na budowę domu modlitwy. Budynek został uszkodzony w 1783 roku wskutek trzęsienia ziemi. Przedmioty kultu znajdujące się w kościele pochodzą z XVII i XVIII wieku.
Tekevár. Najstarszym i dotychczas nieprzebadanym zabytkiem jest grodzisko, które zostało wzniesione około 300 lat przed przybyciem Węgrów przez lud nomadów. Obecnie jest tam widoczne tylko ziemne wzniesienie. Karczma rządowa: zaprojektowana i wybudowana w 1769 roku, na podstawie projektu Jakaba Fellnera.
Muzeum Powozów. Zabytkowy dom: w 1996 roku wyremontowano chłopską chałupę i urządzono w niej ekspozycję poświęconą historii miejscowości i okolicy.
Tradycje Zawody w pchaniu wozów