Święto Peruna, Perunowe, Piorunowe, Perunica – słowiańskie święto ku czci boga Peruna, obchodzone przez współczesnych rodzimowierców słowiańskich; jego istnienie w czasach przed rozpoczęciem chrystianizacji Słowian pozostaje hipotetyczne. Święto obchodzone jest 20 lub 21 lipca przez rodzimowierców słowiańskich w Polsce w ramach zarejestrowanych związków wyznaniowych, jak również wspólnot nieformalnych, a także w innych krajach słowiańskich, m.in. na Ukrainie, Słowacji czy w Rosji, gdzie w niektórych grupach rodzimowierczych święto to jest traktowane wręcz jako najważniejsze w ciągu roku. W trakcie jego obchodów organizowane są igrzyska (zawody sportowe) na cześć Peruna, podczas których mają miejsce zmagania uczestników w takich dyscyplinach, jak sporty walki czy przeciąganie liny.

Przebieg święta Obchody Perunicy zostały opisane na przykładzie praktyki rodzimowierców słowiańskich w Rosji przez religioznawcę Romana Szyżenskiego. Przygotowania do święta rozłożone są na przestrzeni tygodnia, zaś w szczytowym dniu dzielą się na dwa etapy: rolniczy oraz wojowniczy. W części pierwszej obchodów kapłani rozpoczynają od powitania zgromadzonych oraz przypomnienia znaczenia święta, po czym następuje rozpalenie ognia, który służy oczyszczeniu osób uczestniczących przed wejściem na teren kapiszcza. W dalszej kolejności śpiewane są specjalne pieśni, związane z danym świętem i opiewające czyny bóstw, a następnie rozpalana jest „krada” – ceremonialne ognisko – ułożona z dębowych drew. Po tym żercy przystępują do sławienia bóstw związanych z ogniem oraz pozostałych z nich – w tym Peruna, w następstwie czego do ognia złożone zostają żertwy – zbiorowe oraz indywidualne. thumb|Rytualne walki w trakcie rodzimowierczych obchodów święta w Rosji W kolejnym etapie następuje poświęcenie za pomocą świętego ognia broni oraz amuletów przyniesionych przez uczestników; w tym czasie również zostają zawiązane rytualne walki oraz rywalizacje siłowe, symbolizujące mitologiczny scenariusz walki między Gromowładcą a Welesem, znanej m.in. ze słowiańskiego mitu kosmogonicznego.

Po nadejściu zmroku ma miejsce tryzna na cześć poległych słowiańskich wojowników. Osoby uczestniczące gromadzą się w półokręgu wokół kapiszcza, podczas gdy kapłani rozpalają wkoło niego ognie. Następnie od zebranych zbierane są dary do przygotowanej wcześniej łodzi na ofiary, która wynoszona jest na wzgórze i tam stawiana na stosie pogrzebowym, który rozpalany jest pochodniami odpalonymi od świętego ognia przez żercę, czemu towarzyszą modły według rytu grzebalnego. Po jego wypaleniu następuje uczta ku czci słowiańskich wojowników, a na wzgórzu w pewnym oddaleniu rozpalany jest kolejny ogień, wokół którego tańczone są wojskowe tańce korowodowe.

Częścią obchodów opisanych przez Szyżenskiego są również m.in. obrzędy przejścia dla wojowników czy rytuały wojskowego nadania imienia (mianowin).

Pochodzenie święta Istnienie święta w czasach przedchrześcijańskich stanowi hipotezę, postawioną w ramach interpretacji ornamentyki zabytków archeologicznych poczynionej przez Borisa Rybakowa, o czym napisał Aleksander Gieysztor w swoim dziele Mitologia Słowian. Prawdopodobnie kult Peruna w procesie chrystianizacji Rusi został zastąpiony wśród kijowskich bojarów kultem proroka Eliasza. Obchodzony w czasach chrześcijańskich 20 lipca dzień Eliasza nosił wyraźne cechy dawnych kultów pogańskich, na podstawie czego domniemuje się, że zastąpił on pierwotne święto ku czci gromowładnego boga. Zdaniem badacza Igora Nowickiego powiązanie przez Słowian dnia obchodów z konkretnym dniem kalendarza słonecznego wydaje się mało prawdopodobne, stąd też domniemuje on, że pierwotnie dzień poświęcony Perunowi mógł być obchodzony w przedostatni czwartek lipca, jako że czwartek powszechnie związany jest z postacią gromowładcy w religiach indoeuropejskich. thumb|Obchody Dnia Eliasza w boszniackim mieście Zenica, 1932 rok W wierzeniach ludowych Eliasz włada burzowymi chmurami, dzięki czemu ma wpływ na urodzajność pól, a także posługuje się błyskawicą przeciwko demonom i bluźniercom. Przygotowania do poświęconego mu dnia trwały zwykle tydzień – określany jako „eliaszowy” (), a w wielu miejscach w ich trakcie chłopi pościli w celu przebłagania gniewu świętego oraz ochrony domów, inwentarza oraz plonów przed piorunami. Opisy ludowych obchodów ku czci św. Eliasza w dniu 20 lipca starego stylu zanotował Kazimierz Moszyński w dziele „Kultura ludowa Słowian”, wymieniając wśród nich zanotowane wśród ludu wielkoruskiego ofiary składkowe (wspólnotowe) z cielęcia lub byka, a także z „ogromnego bochna chleba (wagi od 28 do 84 kg) oraz z równie wielkiego kawała twarogu”, spożywanych następnie uroczyście przez świętujących. Cytuje on również opis podobnych obrządków, jakie zaobserwował indoeuropeista Otto Schrader:

Zobacz też święto Welesa

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Święta słowiańskie