John Patrick Crichton-Stuart, III markiz Bute (ur. 12 września 1847 w Mount Stuart House (wyspa Bute), Szkocja, zm. 9 października 1900 w Dumfries House koło Cumnock, Szkocja) – szkocki arystokrata i przemysłowiec, w 1860 roku uznany za najbogatszego człowieka na świecie. Był ekscentrycznym naukowcem, budowniczym oraz propagatorem religii katolickiej, nauki i kultury.
Życiorys Pochodził z królewskiego, szkockiego rodu Stuartów, był synem Johna Crichton-Stuarta, II markiza Bute i jego drugiej żony Sophii Fredericji Christiny, markizy Hastings. Stracił rodziców w wieku 12 lat. Uczęszczał do Harrow School i do Christ Church College w Oksfordzie. W młodości zainteresował się katolicyzmem i, gdy tylko uzyskał pełnoletniość, w dniu 8 grudnia 1868 porzucił wiarę kalwińską (prezbiterianizm) i dokonał konwersji na katolicyzm, co było ewenementem i skandalem w tamtej epoce dla człowieka o jego pozycji w Wielkiej Brytanii. Potem przejął zarządzanie rozległymi posiadłościami w Szkocji i Walii. Rozbudował doki w Cardiff, dzięki czemu to miasto stało się ówczesnym największym portem wywozu węgla na świecie. Roczny jego dochód w wysokości 300 tysięcy funtów uczynił go najbogatszym człowiekiem na świecie. Wiele podróżował (m.in. na Bliski Wschód, do Rzym i na Teneryfę). Dwukrotnie został wybrany burmistrzem Cardiff, ale jego starania, by podnieść znaczenie swojego rodu, pozostały bezskuteczne.
W dniu 16 kwietnia 1872 r. poślubił Gwendolen Mary Anne Fitzalan-Howard, baronównę ze starej katolickiej rodziny Howard. Miał z nią córkę i trzech synów: Margaret Crichton-Stuart (1875-1954) Johna Crichton-Stuarta (1881–1947), Edwarda Niniana Crichton-Stuarta (1883–1915) Colum Crichton-Stuart Edmund (1886–1957). Zmarł w rodzinnej posiadłości Mount Stuart House i został tam pochowany w kaplicy, a jego serce (zgodnie z jego życzeniem) zostało pochowane na Górze Oliwnej w Jerozolimie. mały|Pomnik III markiza Bute w Cardiff
Osiągnięcia Początkowo był zainteresowany historią religii, zwłaszcza chrześcijaństwa, judaizmu, islamu i buddyzmu, oraz dziejami Szkocji. Hojnie finansował uniwersytety w St Andrews i Glasgow, rozbudowując je. Od 1892 do 1898 był rektorem Uniwersytetu w St Andrews. W 1890 został prezesem University College of South Wales w Cardiff. mały|Mount Stuart House Jego ulubioną dziedziną naukową było językoznawstwo; w sumie badał 21 języków (m.in. koptyjski i język Guanczów, pierwotnych mieszkańców Teneryfy), publikując prace naukowe na ten temat. W 1879 wydał dwutomowy angielski średniowieczny brewiarz. Całe życie opracowywał liturgię katolicką, zwłaszcza proprium dla Kościoła katolickiego w Szkocji. Pisał prace na temat architektury kościołów i historii Kościoła katolickiego. Od 1882 był właścicielem czasopisma naukowego Scottish Review, w którym publikował liczne artykuły o szerokim zakresie tematów, jak pieśni celtyckie, Festiwal w Bayreuth lub przekłady prozy Turgieniewa. Od 1890 zaczął badać modne wówczas zjawiska paranormalne. Był Kawalerem Zakonu Bożogrobców.
Był bardzo aktywnym budowniczym (finansował około 60 projektów budowlanych): oprócz rozbudowy portu w Cardiff, zbudował Zamek w Cardiff oraz Castell Coch (uważane za arcydzieła neogotyku). W 1877 przebudował Mount Stuart w stylu włoskiego gotyku. Finansował odbudowę zamku w Rothesay, pałacu Falkland, zamku w Caerphilly i Wester Kames Castle. Ufundował kilka nowych kościołów katolickich, w tym w Galston i Troon w Szkocji, oraz finansował odbudowę klasztoru katolickiego w Elgin.
Najważniejsze publikacje The Roman breviary. Reformed by order of the Holy oecumenical council of Trent. Blackwood, Edinburgh, 1879 The Coptic morning service for the Lord's day. Masters, London, 1882 Parliament in Scotland. Scottish Home Rule Association, Edinburgh 1892 On the ancient language of the natives of Tenerife. Masters (?), London 1891 The early days of Sir William Wallace. Gardner, Paisley 1876
Przypisy
Kategoria:Szkoci Kategoria:Szkoccy przedsiębiorcy Kategoria:Szkocka szlachta Kategoria:Kościół katolicki w Szkocji Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Ostu Kategoria:Odznaczeni Orderem Grobu Świętego Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Zmarli w 1900