Historia Majotty – dzieje położonej na Oceanie Indyjskim, u południowo-wschodnich wybrzeży Afryki, w archipelagu Komorów wyspy od momentu pojawienia się na niej człowieka.
Najstarsze wzmianki o Majotcie pochodzą z 1488 roku, gdy wyspa została umieszczona na mapach powstałych po wyprawach Bartolomeu Diasa. Pierwszymi Europejczykami na wyspie byli prawdopodobnie Portugalczycy, którzy w 1538 roku sporządzili dokładną mapę archipelagu.
Pierwsze ślady obecności człowieka na Majotcie pochodzą z VI wieku n.e., gdy wyspa została zasiedlona prawdopodobnie przez ludy austronezyjskie. W XVI w. powstał sułtanat Majotty. Kolejnym sułtanom nie udawało się zapobiec rabunkowym wyprawom z Madagaskaru, piractwu i działalności łowców niewolników, na skutek których w XVIII i XIX w. wyspa została w znacznej mierze wyludniona. Adriantsoly, ostatni sułtan Majotty, w 1841 roku sprzedał prawa do wyspy Francuzom czyniąc ją kolonią francuską. W 2. połowie XIX w., po upadku plantacji trzciny cukrowej, wyspa straciła na znaczeniu.
W połowie XX w. na wyspie narodził się profrancuski, nastawiony na integrację z metropolią ruch polityczny. Po referendum w 1974 roku, w którym większość mieszkańców wyspy opowiedziała się przeciwko niepodległości, Majotta pozostała częścią Francji. W 2011 roku, po kolejnym referendum, wyspa została piątym departamentem zamorskim Francji.
Pierwsze osadnictwo i sułtanat Majotty
Pierwsze ślady osadnictwa na Komorach pochodzą z VI wieku n.e. Przypuszcza się, że archipelag jako pierwsze zasiedliły ludy austronezyjskie. Około XIII w. na wyspach pojawiły się ludy Bantu, prawdopodobnie z terenów obecnego Mozambiku. Wyspy znane były arabskim kupcom i żeglarzom jeszcze w czasach przedislamskich. Co najmniej od IX w. Majotta była ośrodkiem handlu w tej części Oceanu Indyjskiego. Arabskie osadnictwo na Komorach pojawiło się prawdopodobnie w XIII w. (handlarze i żeglarze z Hadramautu), a w późniejszym okresie mogło być związane z falą uchodźców po zniszczeniu w 1505 roku sułtanatu Kilwy. Założone przez nich dynastie podzieliły między siebie archipelag, zakładając sułtanaty na Majotcie, Anjouanie i Mohéli (Wielki Komor podzielony był między liczne pomniejsze sułtanaty); z tego też okresu pochodzi pierwszy murowany meczet na Majotcie, zbudowany w roku 1566. Wraz z powstaniem sułtanatu społeczeństwo Majotty uległo podziałowi na trzy klasy: wakabaila (szlachtę), wangwana (wolnych chłopów, rybaków i pasterzy) oraz warumwa (niewolników). Podział ten utrzymał się do początku XX w.. Przynajmniej od XVII w. sułtan Anjouanu rościł sobie prawo do zwierzchnictwa nad sułtanami Mohéli i Majotty; w praktyce zwierzchnictwo to nie miało stałego charakteru. Mauzoleum sułtanów Majotty w Tsingoni.|thumb|250px Majotta początkowo była chętnie odwiedzana przez europejskich kupców i podróżników. Pierwsze mapy i dane demograficzne pochodzą z wypraw Portugalczyków Bartolomeu Diasa i Baltazara Lobo de Souzy. De Souza w 1557 roku oszacował liczbę mieszkańców na około 12 000. Na początku XVII w. szczególnie często przypływali na nią żeglarze holenderscy. Na wyspie kilka razy zaopatrywała się holenderska flota wojenna, a Jacob van Heemskerck w 1601 roku zarekomendował ją jako najlepszą dla europejskiego żeglarza wyspę z archipelagu Komorów. Jednakże w późniejszych latach rosnące zagrożenie ze strony piratów i niebezpieczne rafy przyczyniły się do stopniowego przeniesienia zainteresowania Europejczyków na pozostałe wyspy. Problem morskiego rozboju w tej części Oceanu Indyjskiego narastał, a opuszczona przez Europejczyków Majotta stała się jedną z ważniejszych przystani pirackich. Dopiero na początku XVIII w. wspólne działania francuskiej floty z Île de France i Kompanii Wschodnioindyjskiej doprowadziły do oczyszczenia lokalnych wód z piratów. Od XVI w. na Majotcie osiedlali się Malgasze, którzy zamieszkali południową część wyspy. W XVIII w. doszło do serii łupieżczych najazdów Malgaszów z ludu Sakalawa. Po zniszczeniu przez nich w 1793 roku stolicy w Tsingoni sułtan Salim II założył nową stolicę w Dzaoudzi. Ciągłe ataki rozbójników i łowców niewolników doprowadziły do wyludnienia wyspy; szacuje się, że w 1804 roku zamieszkiwało ją zaledwie 1500 osób.
W 1829 roku na Majotcie doszło do sporu o władzę, wygranego przez Boinę Combo, którego konkurent – Umari został zmuszony do emigracji na Anjouan. W 1832 roku na Majottę przybył Adriantsoly, zdetronizowany król Boiny z Madagaskaru. Boina Combo udzielił mu azylu, jednakże w tym samym roku Adriantsoly przejął władzę i wygnał dotychczasowego sułtana. Z sytuacji skorzystał Ramanetaka, sułtan Mohéli, który najechał i na krótko zdobył wyspę, przepędziwszy uzurpatora. Adriantsoly uzyskał pomoc Abdallaha II z Anjouanu i w 1835 roku częściowo odzyskał władzę nad Majottą. W latach 1835–1836 na wyspie panowała dwuwładza, gdyż rządzili Adriantsoly oraz Umari, który powrócił jako przedstawiciel sułtana Anjouanu. W 1836 roku Adriantsoly odrzucił zwierzchnictwo Anjouanu, i ogłosił się sułtanem pod imieniem Bomba Sadiki. Skutkiem siedmioletnich walk o władzę było ponowne wyludnienie i znaczne osłabienie sułtanatu. W 1837 roku Adriantsoly zaproponował Brytyjczykom zakup praw do wyspy, jednakże spotkał się z odmową. W 1840 roku ofertę zakupu wyspy złożyli Francuzi, i 25 kwietnia 1841 roku sułtan sprzedał Majottę za roczną rentę 5000 franków i francuskie wykształcenie dla swych dwóch synów. Układ wszedł w życie w 1843 roku. Ówczesny władca Anjouanu, Salim II, po początkowych protestach ostatecznie uznał sprzedaż w zamian za część dochodów z cła z Majotty. Wyspa przeszła pod władzę francuską, a jej pierwszym komendantem został Pierre Passot. Jeszcze przed oficjalnym przejęciem władzy przez Francuzów na Majotcie został zakazany handel niewolnikami.
Kolonia francuska Passot objął władzę w nowej kolonii 18 czerwca 1843 roku. Początkowo wyspa podlegała gubernatorowi Reunionu, jednakże stan ten szybko uległ zmianie, albowiem od 29 września 1843 roku kolonia zaczęła administracyjnie podlegać Nosy Be. Sytuacja uległa odwróceniu 10 listopada 1844 roku, kiedy to Nosy Be stała się podległa Majotcie. W 1877 roku system ten został uznany za niepraktyczny, zaś zarządzanie wyspami rozdzielono. Pod koniec XIX w. pozostałe trzy wyspy Komorów stały się francuskimi protektoratami i wspólnie z Majottą na krótko trafiły pod zarząd gubernatora Reunionu. W 1897 roku Komory otrzymały własną administrację kolonialną podległą bezpośrednio Paryżowi i cieszącą się pewną autonomią, z siedzibą gubernatora w Dzaoudzi na Majotcie. W 1908 roku system ten został całkowicie zniesiony, a wszystkie wyspy na równi podporządkowane zostały pod madagaskarską prowincję Antananarywa, z miejscowym administratorem w Dzaoudzi. W 1912 roku sułtanaty zostały zlikwidowane, a Komory znalazły się pod bezpośrednią kontrolą Francji. Administracyjna zależność od Madagaskaru rodziła liczne problemy, w związku z czym w 1925 roku władza kolonialna w znacznej mierze powróciła na Majottę. Po trzech latach podział ten został zniesiony, a Komory stały się autonomiczną prowincją, nadal rządzoną z Dzaoudzi przez gubernatora-porucznika. System ten przetrwał aż do 1946 roku, gdy powstały terytoria zamorskie. Dom francuskiego urzędnika na Majotcie, koniec XIX wieku.|left|thumb|250px Adriantsoly pozostawił Francuzom wyspę wyniszczoną, wyludnioną i z podzieloną społecznością. Według przeprowadzonego w 1843 roku cenzusu, na Majotcie mieszkało 3 300 osób, w tym 1 500 niewolników. Populacja była skoncentrowana na terenie Pamanzi, podczas gdy Grande-Terre była niemal całkowicie opuszczona. Mniej więcej w latach 1846-1847 na wyspie pojawili się pierwsi francuscy koloniści, głównie z Nantes i Reunionu. Pomiędzy nich rozdzielono grunty wyspy, przy czym zastosowane kryterium gwarancji finansowej na prowadzenie działalności gospodarczej doprowadziło do wyłączenia z podziału ludności majotyjskiej i powstania dużych plantacji. Główną rośliną uprawną została trzcina cukrowa. Szybko okazało się, że niewielka populacja wyspy nie jest w stanie zapewnić odpowiedniej siły roboczej dla nowo powstających plantacji, a co gorsza, mieszkańcy wyspy niechętnie podejmowali się płatnej pracy na roli, uważając takie zajęcie za uwłaczające ich godności. Pojawił się pomysł ściągnięcia ludzi spoza Majotty. Z obawy, by operacja taka nie została przez flotę brytyjską uznana za import niewolników, w 1847 roku niewolnictwo na Majotcie zostało zniesione, za odszkodowaniem w wysokości 200 franków za wyzwolonego niewolnika. Koszt wykupu został pokryty przez samych niewolników, którzy zobowiązani zostali do pięcioletniej, bardzo nisko opłacanej pracy na rzecz plantatorów. Zniesienie niewolnictwa poskutkowało kolejnym odpływem ludności z wyspy, którą opuścili właściciele ziemscy wraz ze znaczną częścią niewolników. W kolejnych latach plantatorzy ściągnęli na Majottę tysiące robotników, przede wszystkim z Mozambiku, a także z Madagaskaru i pozostałych wysp Komorów; większość z nich po wygaśnięciu umów pozostała na Majotcie. Na początku II. poł. XIX w. na Majottę zaczęła wracać ludność, która opuściła ją po emancypacji z roku 1847. Już w 1851 roku na wyspie było więcej ludności napływowej, aniżeli rdzennych mieszkańców. Niska płaca, często stosowany przymus pracy i trudne warunki bytowe rodziły protesty – w 1856 roku doszło na tym tle do rewolty, zaś w latach 1866 i 1876 – do strajków. Bunty i strajki robotników były surowo tłumione, jednakże z czasem warunki pracy uległy poprawie. Przezwyciężenie trudności ze znalezieniem siły roboczej nie oznaczało końca problemów dla plantacji cukru. Warunki na Grande-Terre (obfite opady przeplatane suszami, erozja gleby, a także malaria), na której zlokalizowana była większość plantacji, nie sprzyjały uprawie trzciny cukrowej, a budowa i utrzymanie fabryk wymagały znacznego nakładu pracy. Cukier z Majotty, produkowany w relatywnie niewielkich ilościach, nie był konkurencyjny na rynku światowym. Otwarcie Kanału Sueskiego w 1869 roku sprawiło, że od Komorów odsunęły się najważniejsze szlaki handlowe regionu. W konsekwencji na przełomie XIX i XX w. doszło do upadku cukrownictwa na wyspie, plantacje i fabryki zostały w większości opuszczone, a ich pracownicy częściowo wtopili się w społeczności wyspy. Rolę przemysłu cukrowniczego w pewnym stopniu przejęła uprawa ylang-ylang. Pod koniec XIX w. populacja wyspy zaczęła się powiększać. Cenzus z 1870 roku wykazał jeszcze 3 300 mieszkańców, tyle samo co w 1843. W 1906 roku liczba ta wzrosła do 11 731, a w 1935 – 15 801.
Kolonizacja wyspy i przybycie plantatorów nie zmieniły istotnie życia rdzennych mieszkańców Majotty. Ludność majotyjska prowadziła gospodarkę samozaopatrzeniową opartą na rybołówstwie i rolnictwie ekstensywnym. Wymiana towarów odbywała się w drodze barteru, opartego na zwyczajowych stosunkach obligacyjnych. Pieniądze były w użyciu jedynie przez zamożnych kupców arabskich. Upadek plantacji cukru sprawił, że Francuzi praktycznie porzucili wyspę, swą obecność ograniczając do administracji kolonialnej w Dzaoudzi. Stan taki utrzymał się aż do przemian polityczno-społecznych na początku II poł. XX w. Budynek prefektury w Dzaoudzi.|thumb|250px