Zakłady Górnicze Trzebionka (do 1976 roku Zakłady Górnicze Chrzanów) – nieistniejące polskie przedsiębiorstwo, działające od 1950 do 2013 roku, z siedzibą w Trzebini.
W skład zakładów wchodziły zlikwidowane głębinowe kopalnie rud cynku i ołowiu: Matylda, Jaworzno i Trzebionka.
Geologia Kopalnie znajdowały się we wschodniej części niecki chrzanowskiej.
Rudy cynku i ołowiu występują w węglanowych utworach triasowych, w pakiecie warstw dolnego wapienia muszlowego o grubości około 40 metrów. Kruszce występują w warstwach, tzw. horyzontach rudnych, w formie ławic, żył i okruszcowanych brekcji.
Oprócz rud metalicznych w złożach eksploatowanych przez kopalnię występował także węgiel brunatny.
Tło historyczne mały|lewo|Kopalnia Matylda, wieża wyciągowa szybu Lidy i płuczka, 1916 r. Pierwsze próby górnictwa kruszcowego w okolicach Trzebini, Chrzanowa i Jaworzna sięgają około XIII wieku.
Galman wykorzystywany do produkcji mosiądzu wydobywano w rejonie chrzanowskim co najmniej od XVI wieku.
Późniejsze istotne działania związane z wydobyciem rud cynku i ołowiu w obszarze chrzanowsko-trzebińsko-szczakowskim zostały podjęte przez Tiele-Wincklerów, którzy założyli około 1850 roku kopalnię Matylda w Kątach, wówczas wsi nieopodal Chrzanowa (od 1925 roku część Chrzanowa). Kopalnia w okresie międzywojennym działała z przerwami do 1930 roku. Zawartość ołowiu w rudzie wydobywanej ze stosunkowo płytko zalegającego złoża w kopalni Matylda wynosiła około 10%. Ponadto powstała kopalnia galmanu Trzebionka w Trzebini.
W Trzebini znajdowała się również od 1895 roku Huta Jadwiga, która zajmowała się przetwórstwem rudy ołowiu. Huta została zamknięta w 1931 roku, później działała jedynie prażelnia blendy cynkowej oraz zakład produkcji kwasu siarkowego.
Historia Zakładów Górniczych Trzebionka mały|Zabudowania Zakładów Górniczych Trzebionka (2012) mały|Cerusyt z kopalni Trzebionka mały|Galena i sfaleryt z kopalni Trzebionka
W 1950 roku powołano Zakłady Górnicze Chrzanów, do których należała kopalnia Matylda w Chrzanowie, a także kopalnia galmanu Jaworzno w Jaworznie oraz późniejsza kopalnia Trzebionka.
Po 1945 roku kopalnia Matylda została upaństwowiona. Eksploatację wznowiono w październiku w 1957 roku.
W 1958 roku zakończono eksploatację w kopalni Jaworzno.
W 1962 roku rozpoczęto budowę kopalni Trzebionka po stwierdzeniu istnienia drugiego złoża w pobliżu kopalni Matylda.
Kopalnia Trzebionka została oddana do eksploatacji w 1968 roku. Wydobycie odbywało się systemem ścianowym poprzecznym z podsadzką hydrauliczną w obrębie obszaru górniczego Trzebionka I oraz obszarów Chrzanów, Jaworzno i Balin (piasek podsadzkowy).
W 1969 roku zakończono rozbudowę kopalni Trzebionka, oddano do użytku nowe obiekty.
Wydobycie w kopalni Matylda zakończono 31 grudnia 1972 roku. Likwidacja kopalni Matylda na skutek wyczerpania zasobów złoża została przeprowadzona od 1973 do 1975 roku, jedyną czynną kopalnią w okolicach Trzebini pozostała kopalnia Trzebionka.
W 1976 roku zmieniono nazwę Zakładów Górniczych Chrzanów na Zakłady Górnicze Trzebionka.
W 1992 roku przedsiębiorstwo zostało przekształcone w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa.
Decyzja o likwidacji części zakładu zapadła w 1998 roku. W 1999 roku spółka została włączona do Konsorcjum Cywilnoprawnego Śląsk.
Od 2002 roku spółka została postawiona w stan likwidacji.
Kopalnia zakończyła eksploatację w 2009 roku w związku z wyczerpaniem zasobów złoża.
Po zaprzestaniu wydobycia rozpoczęto likwidację wyrobisk poprzez zatopienie (na skutek wyłączenia pomp odwadniających) otamowanych części kopalni od połowy 2010 roku. Wszystkie szyby, wraz z głównym szybem Włodzimierz, zostały zaadaptowane na piezometry w celu obserwacji procesu zatapiania.
Pozyskane podczas kopalnianej eksploatacji próbki geologiczne zostały przekazane przez likwidowaną kopalnię w 2011 roku do Muzeum w Chrzanowie. Akta kopalni za lata 1961–2004 przekazano do Archiwum Państwowego w Katowicach.
Spółka została zlikwidowana oficjalnie w 2013 roku.
Po zamknięciu kopalni, około 2014 roku firma z Chrzanowa pozyskiwała odpady poflotacyjne z rekultywowanego kopalnianego osadnika (wcześniej stawu osadowego). Po kopalni Matylda pozostał szyb Józef zamieniony w ujęcie wody.
Wydobycie Około 1993 roku wydobycie wynosiło łącznie około 2,1 mln ton rudy. Około 1997 roku wydobycie wynosiło łącznie około 2,3 mln ton rudy, zawierającej 3,5% metalicznego cynku i 1,5–2% metalicznego ołowiu.
W procesie technologicznym uzyskiwano rocznie również kilkaset tysięcy ton tzw. dolomitu płukanego. W 2007 roku udział Zakładów Górniczych Trzebionka w krajowej produkcji kruszyw naturalnych łamanych wyniósł około 2%.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Kopalnie w województwie małopolskim Kategoria:Kopalnie cynku Kategoria:Kopalnie ołowiu Kategoria:Obiekty budowlane w Trzebini Kategoria:Przedsiębiorstwa w Trzebini