Franciszek Baytel (ur. ok. 1866, zm. ?) – warszawski przemysłowiec i filantrop pierwszego trzydziestolecia XX wieku, właściciel największej wtedy wytwórni luster w Polsce.

thumb|240px|Franciszek Baytel z żoną (1932) Życiorys Był synem Alexego Baytla (kupiec i mistrz szklarski, zm. w 1888) i Berty z domu Kecher (zm. w 1923), która – jak napisał „Kurier Warszawski” – była wyłącznym natchnieniem wszystkich poczynań i działalności filantropijnej Franciszka Baytla.

Przed I wojną światową, od września 1908 roku główny sklep Baytla mieścił się w kamienicy przy ul. Nowy Świat 27. Z czasem jego przedsiębiorstwo rozrosło się do 18 składów, będąc w latach 20. największą wytwórnią luster w Polsce.

Podczas wojny oraz w okresie powojennej inflancji przekazywał miliony marek na cele filantropijne, dobroczynne i społeczne, organizacje filantropijne. Przekazywał pieniądze na rzecz ubogich, inwalidów, żołnierzy, na rozwój szkolnictwa, ale także m.in.: ofiarował 100 000 mk marek] na cech szklarzy i 10 000 mk na rzecz czeladzi, a następnie zaokrąglił składki na insygnia uniwersyteckie do 10 000 mk. Przekazał 500 tysięcy marek na budowę domu techników we Lwowie (w tym przekazał szyby do wszystkich okien tego budynku o wartości 250 000 mk).

Przyczynił się do nabycia kamienicy Pod Murzynkiem na rzecz warszawskiego Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy przekazując na ten cel pożyczkę bezprocentową w kwocie 1 mln marek, któró następnie zamienił na darowiznę (jak bowiem mawiał: „dłużnik wesoło bierze, ale smutno oddaje”).

W 1922 został odznaczony przez papieża Piusa XI orderem Pro Ecclesia et Pontifice.

Tomasz Piskorski tak pisał o Franciszku Baytlu 17 lipca 1921 roku po wysłuchaniu jego odczytu „O szczęściu” w Pałacu Lodowym przy Nowym Świecie:

W 1921 roku w satyrycznym czasopiśmie „Mucha” opublikowano wiersz poświęcony Franciszkowi Baytlowi pt. „Szlachetny dziwak”:

Poza działalnością biznesową i filantropijną Baytel zajmował się amatorsko poezją (wydawał nakładem własnym tomiki swoich wierszy), pisał książki oraz jako prelegent prowadził na szeroką skalę odczyty na różne tematy ogólne. Ponadto prezentował wiele nowych inicjatyw, np. zorganizowania w Warszawie w 1912 roku wystawy światowej. Jego popularne odczyty odbywały się w wielu miastach Polski, choć głównie w Warszawie, wygłaszał prelekcje m.in. na tematy: Higiena i zdrowie O szczęściu (do 1922 roku wykładał 25-krotnie w Warszawie, czasem posługując się tytułem „prof.”) Ile lat ma Ziemia Wydał też książkę Higiena i zdrowie. O własnościach leczniczych promieni słonecznych (Gebethner i Wolff, Warszawa 1910).

Wielka wytwórnia luster Baytla nie przetrwała wielkiego kryzysu. Został zlicytowany i wyeksmitowany przez wierzycieli z 15 składów towaru oraz wyeksmitowany z 5-pokojowego mieszkania. Po bankructwie firmy w swej dawnej wozowni przy ul. Nowy Świat 27 usiłował odtworzyć swój dawny biznes pod nazwą „Pierwsza chrześcijańska fabryka luster kryształowych i hurtowy skład szkła okiennego”, próbując produkować lustra w małym zakresie, jednocześnie zamieszkując wraz z żoną nieopodal jako sublokatorzy pod numerem 30 ww. ulicy. Nowe przedsięwzięcie nie powiodło się z uwagi na dalsze nękanie ze strony wierzycieli i narastające kłopoty finansowe. 5 lutego 1931 zgłosił się w urzędzie śledczym policji w Warszawie, nazywając siebie przestępcą i przyznając, że od trzech dni błąka się po ulicach z zamiarem popełnienia samobójstwa, od czego odwiodły go uczucia religijne i przywiązanie do żony, po czym poprosił o umieszczenie w więzieniu. Na jego życzenie został osadzony w celi aresztu, po czym decyzją prokuratora i sędziego śledczego zwolniony 10 lutego 1931. Prowadzono na jego rzecz zbiórkę publiczną. Dalsze jego losy są nieznane.

Uwagi

Przypisy

Linki zewnętrzne Dzieła Franciszka Baytela w bibliotece Polona

Kategoria:Działacze społeczni II Rzeczypospolitej Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Polacy odznaczeni Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice Kategoria:Przemysłowcy II Rzeczypospolitej Kategoria:Polscy filantropi Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polscy poeci Kategoria:Urodzeni w XIX wieku Kategoria:Zmarli w XX wieku Kategoria:Nieznana data śmierci Kategoria:Nieznana data urodzenia