mały|Cerkiew św. Mikołaja w Cyganku, fot. A. Paprot mały|Cerkiew św. Mikołaja w Cyganku, fot. A. Paprot mały|Wyszywanki w cerkwi z tradycyjnymi wzorami ukraińskimi, fot. A. Paprot alt=Msza ekumeniczna przy cerkwi w Cyganku 2015, fot. A. Paprot|mały|Msza ekumeniczna przy cerkwi w Cyganku 2015, fot. A. Paprot mały|Nagrobki w lapidarium – Cmentarzu Jedenastu Wsi przy parafii św. Mikołaja w Cyganku Parafia św. Mikołaja w Cyganku/Żelichowie na Żuławach – parafia greckokatolicka obrządku bizantyjsko-ukraińskiego. Oficjalnie parafia została erygowana 15 lutego 1992 rhttps://web.archive.org/web/20180716170040/http://www.cerkiew.net.pl/Wiadomosci/wiadomoscjedna.php?polaczenie=wiad_1346100586&cerkiew=cerkiew (dostęp: 15.01. 2017).. Parafia należy do eparchii olsztyńsko-gdańskiej i znajduje się na terenie dekanatu elbląskiego. Parafia powstała po przesiedleniu ukraińskich rodzin greckokatolickich w ramach akcji „Wisła” w 1947 r. Pierwszym duchownym był ks. Bazyli Hrynyk. Od 2016 r. przy parafii działa Stowarzyszenie „Akademia Świętego Mikołaja”. Msze sprawowane są w świątyni zbudowanej w XIV w.

Historia parafii Powstanie parafii jest związane z przesiedleniem na Żuławy ludności ukraińskiej wyznania greckokatolickiego w ramach akcji „Wisła”. W lipcu 1947 r. deportowano na Żuławy 115 rodzin z wsi Uchrynów, Kornie, Mosty i Teniatyska położonych w południowo-wschodniej Polsce. 36 rodzin osiedlono w Ostaszewie, Gniazdowie, Nowej Cerkwi, Palczewie i Jezierniku; 32 rodziny w Marzęcinie; 11 rodzin w Jantarze; 10 rodzin w Przemysławiu; 9 rodzin w Stegnie i w Stegience; 5 rodzin w Głobicy; 4 rodziny w Bronowie i 2 rodziny w SztutowieI. Hałagida, Ukraińcy na ziemi nowodworskiej po II wojnie światowej (do 1957 r.), w: Żuławy i Mierzeja: moje miejsce na ziemi. Materiały z sesji naukowej odbytej w dniach 6–7 X 2000 r. w Stegnie zorganizowanej przez Starostwo Powiatowe w Nowym Dworze Gdańskim, Stowarzyszenie Miłośników Nowego Dworu Gdańskiego – Klub Nowodworski, D. A. Dekański (red.), „Kolokwia Żuławskie”, Gdańsk: Officina Feberiana 2000, t. I, s. 189.. Część tych osób powróciła na swoje ziemie w 1958 r.Ł. Kępski, ks. P. Potoczny, Parafia św. Mikołaja w Cyganku/Żelichowie, „Prowincja. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny Dolnego Powiśla i Żuław”, nr 4 (26), 2016, s. 115.

W 1947 r. powołano prawosławną parafię w Nowym Dworze Gdańskim przy Kościele Ewangelickim. W tym czasie wyznaczono na duszpasterza grekokatolików ks. Mitrata Bazylego Hrynyka. Pierwsza msza greckokatolicka została odprawiona przez niego w kościele rzymskokatolickim w Nowym Dworze Gdańskim 7 kwietnia 1948 r. i uczestniczyło w niej 17 rodzin. Nabożeństwa odprawiano tam nieregularnie do 1952 r. i w języku polskim. Potem msze odbywały się w Cyganku. Pierwsza miała miejsce 14 marca 1952 r. i odprawił ją ks. Hrynyk w miejscowej świątyni pw. św. Mikołaja. Była to Boska Liturgia św. Jana Chryzostoma. 20 kwietnia 1954 r. ks. Hrynyk został aresztowany na 2 lata i 4 miesiące. W tym czasie cerkiew była zamknięta. Kilka lat po jego powrocie, w 1961 r. do Cyganka sprowadzono siostry Józefitki (Zgromadzenie Sióstr Świętego Józefa). Od 1985 r. w parafii odbywają się tzw. Małe Sarepty – spotkania młodzieży poświęcone wspólnej modlitwie i zabawie.

Obecnie do parafii należy ok. 200 osób. Najwięcej rodzin greckokatolickich zamieszkuje miejscowości znajdujące się na Mierzei Wiślanej. Liczba parafian pochodzących z Marzęcina i Ostaszewa zmniejszyła się na przestrzeni latŁ. Kępski, ks. P. Potoczny, dz. cyt., s. 117.. 22 czerwca 2016 r. przy parafii powstało Stowarzyszenie „Akademia Świętego Mikołaja”. „Głównymi celami stowarzyszenia (…) są: zachowanie rozwoju oraz promocja ukraińskich tradycji, kultury i języka: integracja mniejszości ukraińskiej regionu Żuław, praca na rzecz otwarcia społeczności ukraińskiej na współpracę w regionie; rekreacja i turystyka; inicjatywy mające na celu aktywizację społeczności lokalnej; dbanie o dziedzictwo przyrodnicze i kulturowe regionu”. Z parafii św. Mikołaja pochodzi pięciu księży greckokatolickich: ks. Bohdan Stepan (Przemyśl), ks. Andrzej Werbowy (Kanada), ks. Grzegorz Nazar (Gorlice), ks. Jarosław Storoniak (Lublin), ks. Roman Storoniak (Pasłęk).

Duchowni Posługę kapłańską w parafii Cyganek–Żelichowo pełnili duchowni: 1952-1968 – ks. Mitrat Bazyli Hrynyk. Urodził się w 1896 r. w Koszelowie. Odprawił w 1948 r. pierwszą mszę greckokatolicką w Nowym Dworze Gdańskim na Żuławach i 7 stycznia 1957 r. pierwszą mszę greckokatolicką w Dzierzgoniu na PowiśluŁ. Kępski, ks. P. Potoczny, dz. cyt. s. 117.. Wieloletni administrator cerkwi w Cyganku–Żelichowie. Zmarł 31 maja 1977 r. w Przemyślu. 1968-1981 – ks. Michał Werhun. W czasie jego posługi wierni z Marzęcina podarowali parafii wyszyte ornaty i obrusy. W czerwcu 1978 r. pożar zniszczył część dachu cerkwi pw. św. Mikołaja i zakrystię. Wierni i duchowny odbudowali zniszczenia spowodowane pożaremKs. P. Gaborczak, Historia parafii greckokatolickiej w Dzierzgoniu, w: Wielokulturowe Pomorze. Ukraińcy i ich dziedzictwo kulturowe na Żuławach i Powiślu, red. A. Paprot, T. Buliński, K. Linda-Grycza, Nowy Dwór Gdański: Stowarzyszenie „Kochamy Żuławy” 2016. https://web.archive.org/web/20180716170040/http://www.cerkiew.net.pl/Wiadomosci/wiadomoscjedna.php?polaczenie=wiad_1346100586&cerkiew=cerkiew.. Zmarł 3 listopada 1982 r. w Przemyślu. 1981-1990 – ks. Michał Bundz. W czasie jego posługi kapłańskiej przeprowadzono remont cerkwi oraz postawiono w niej ikonostas. Duchowny zainicjował w Cyganku cykliczne spotkania młodzieży greckokatolickiej tzw. „Sarepty”. 1990 – o. Nikodem Stecura. Duchowny związany ze wspólnotą modlitewną Studytów. Zmarł 7 lipca 1990 r. w Cyganku. 1990-1993 – o. Jarosław Madzelan. Urodził się 17 września 1950 r. w Kęszycy. Śluby zakonne – Ławra Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy Ojców Studytów w Uniowie na Ukrainie. Święcenia kapłańskie – 2 marca 1975 r. w Międzyrzeczu Wielkopolskim. Asystent kościelny Stowarzyszenia Bractwo Młodzieży Greckokatolickiej „Sarepta”Перемиски Архієпархіальні Відомості, r. V, cz. 5, 2007, s. 330.. Absolwent Katolickiego Uniwersytetu LubelskiegoПеремиски Архієпархіальні Відомості, r. V, cz. 5, 2007, s. 331.. 1993-1995 – ks. Bogdan Drozd. Urodził się 15 października 1963 r. w Debrznie. Święcenia kapłańskie – 9 czerwca 1987 r. w Lublinie. Absolwent Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (teologia), Instytutu Muzyki (muzykologia) i Akademii Muzycznej w Gdańsku (kompozycja i teoria muzyki)Літопис Вроцлавсько-Гданської Єпархіі УГКЦ, red. J. Syrnyk, Wrocław 2006, s. 154.. 1995-2000 – ks. Rostysław Prociuk. Duszpasterz z Ukrainy. 2000-2014 – ks. Jan Mariak. Urodził się 9 czerwca 1966 r. w Drawsku Pomorskim. Święcenia kapłańskie – 23 czerwca 1996 r. w Przemyślu. Absolwent Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Od 2014 r. – ks. Paweł Potoczny. Urodził się w 1981 r. w Pieniężnie. Ukończył Zespół Szkół z Ukraińskim Językiem Nauczania nr 2 w Górowie Iławeckim. Absolwent Katolickiego Uniwersytetu LubelskiegoL. Woronowicz, Wychowałem się w rodzinie z tradycjami ukraińskimi” – wywiad z proboszczem parafii greckokatolickiej pw. św. Mikołaja w Cyganku-Żelichowie, w: Wielokulturowe Pomorze. Ukraińcy i ich dziedzictwo kulturowe na Żuławach i Powiślu, red. A. Paprot, T. Buliński, K. Linda-Grycza, Nowy Dwór Gdański: Stowarzyszenie „Kochamy Żuławy” 2016..

Cerkiew pw. św. Mikołaja Kościół pw. św. Mikołaja zbudowany w XIV w. nad rzeką Tugą. Istniał już przed 1349 rE. Pytel, Kościół św. Mikołaja w Cyganku, „Prowincja. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny Dolnego Powiśla i Żuław”, nr 2 (4), 2011, s. 106.. Do 1945 r. posiadał drewnianą wieżę. Kościół początkowo związany z obrządkiem rzymskokatolickim. W latach 1576–1629 przejęła go protestancka gmina wyznaniowa (luteranie). Od 1629 r. znów pod administracją Kościoła Rzymskokatolickiego. Od 1952 r. świątynię użytkowali grekokatolicy i katolicy. W 2000 r. została przejęta przez parafię greckokatolickąTamże.. Nawa świątyni i prezbiterium pokryte są deskowanym sufitem z polichromią przedstawiającą świętych: Świętą Trójcę, Jezusa otoczonego wizerunkami zbawionych mężczyzn, Marię z niewiastami, Elżbietę, Annę, Józefa, Joachima i Jana Chrzciciela. Na malowanej balustradzie znajdują się wizerunki apostołów, ojców Kościoła i patriarchów oraz przedstawienie św. Mikołaja. W 2024 roku staraniami ks. Pawła Potocznego zrekonstruowano drewnianą nastawę wieży o wysokości 34 metrów.

Przypisy

Bibliografia Hałagida I., Szpieg Watykanu. Kapłan greckokatolicki ks. Bazyli Hrynyk (1896-1977), Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej 2008. Hałagida I., Ukraińcy na ziemi nowodworskiej po II wojnie światowej (do 1957 r.), w: Żuławy i Mierzeja: moje miejsce na ziemi. Materiały z sesji naukowej odbytej w dniach 6–7 X 2000 r. w Stegnie zorganizowanej przez Starostwo Powiatowe w Nowym Dworze Gdańskim, Stowarzyszenie Miłośników Nowego Dworu Gdańskiego – Klub Nowodworski, D. A. Dekański (red.), „Kolokwia Żuławskie”, Gdańsk: Officina Feberiana 2000, t. I, s. 187–196. Kępski Ł., ks. Potoczny P., Parafia św. Mikołaja w Cyganku/Żelichowie, „Prowincja. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny Dolnego Powiśla i Żuław”, nr 4 (26), 2016, s. 109–119. Krupa, A. B., Cyganie w Cyganku, czyli administracja państwowa wobec greckokatolickiej placówki duszpasterskiej w powiecie nowodworskim w województwie gdańskim w latach 1952–1956, „ Echa Przeszłości”, nr 2 (XXV), 2024, s. 163–173. Pytel E., Kościół św. Mikołaja w Cyganku, „Prowincja. Kwartalnik Społeczno-Kulturalny Dolnego Powiśla i Żuław”, nr 2 (4), 2011, s. 106–111. Wielokulturowe Pomorze. Ukraińcy i ich dziedzictwo kulturowe na Żuławach i Powiślu, red. A. Paprot, T. Buliński, K. Linda-Grycza, Nowy Dwór Gdański: Stowarzyszenie „Kochamy Żuławy” 2016. Літопис Вроцлавсько-Гданської Єпархіі УГКЦ, red. J. Syrnyk, Wrocław 2006. Перемиски Архієпархіальні Відомості, r. V, cz. 5, 2007.

Linki zewnętrzne O parafii, https://www.cyganek.ndg.pl/o-parafii/ Mała Sarepta 2016, http://www.cyganek.ndg.pl/mala-sarepta-2016/ Akademia Świętego Mikołaja, https://www.cyganek.ndg.pl/akademia-mikolaja/

Kategoria:Parafie eparchii olsztyńsko-gdańskiej Kategoria:Parafie pod wezwaniem św. Mikołaja Kategoria:Religia w gminie Nowy Dwór Gdański Kategoria:Cyganek