Tadeusz Bartoszek ps. „Głowacki”, „Cegielski” (ur. 3 sierpnia 1896 w Porębie Dzierżnej, zm. 28 września 1944 w Warszawie) – polski lekarz internista, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, uczestnik tajnego nauczania na poziomie uniwersyteckim, żołnierz AK (kpt. rez. lek.), w czasie powstania warszawskiego – dowódca 2 Kompanii Batalionu Ruczaj.

Życiorys Syn Józefa i Michaliny z domu Arnold, urodzony 3 sierpnia 1896 we wsi Poręba Dzierżna. Ukończył Szkołę Realną W. Wróblewskiego w Warszawie. Od 1909 należał do Organizacji Młodzieży Narodowej. W listopadzie 1915 rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie I wojny światowej wstąpił do Legionów Polskich, gdzie służył w stopniu podporucznika podlekarza w 4 pułku piechoty. Ponadto należał do POW i używał pseudonimu „Głowacki”. W 1917 został aresztowany przez Niemców w Mławie i był więziony w obozie w Havelbergu, a następnie w Modlinie.

6 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. W szeregach 4 pp Leg. uczestniczył w walkach pod Przemyślem, a następnie pod Lwowem. 4 maja 1919 wraz z tym pułkiem wyruszył na front litewsko-białoruski. 1 września 1920 w czasie wojny polsko-bolszewickiej został ranny i dostał się do niewoli bolszewickiej, gdzie przebywał do 18 stycznia 1921, głównie w szpitalu w Kijowie. 23 marca 1921 został zdemobilizowany i przeniesiony do rezerwy. Za wykazane męstwo i poświęcenie wykazane podczas walk, m.in. 1 września 1920 w czasie odwrotu spod Hrubieszowa, 28 lutego 1921 odznaczono go orderem wojskowym „Virtuti Militari” V klasy.

24 lutego 1923 ukończył studia medyczne i uzyskał stopień doktora medycyny (specjalność: choroby wewnętrzne). 1 stycznia 1935 uzyskał awans na porucznika rezerwy lekarza.

W okresie międzywojennym pracował na różnych stanowiskach m.in. w zakładzie anatomii patologicznej Uniwersytetu Warszawskiego, w klinice chorób wewnętrznych Szpitala Św. Ducha w Warszawie czy w Szpitalu Zakaźnym św. Stanisława. Był zatrudniony również jako lekarz specjalista w Ubezpieczalni Społecznej w obwodzie 4 w Warszawie. Ponadto był wiceprezesem Zrzeszenia Lekarzy Ubezpieczalni Społecznych oraz zastępcą sekretarza Klubu Lekarzy Polskich.

Okres II wojny światowej Szpital Praski W czasie okupacji niemieckiej pracował w Szpitalu Praskim pw. Przemienienia Pańskiego. Budynek szpitala, mieszczący się przed wojną przy placu Weteranów 1863 Roku, został zbombardowany w czasie obrony Warszawy (wrzesień 1939). Szpital przeniesiono do budynku Żydowskiego Domu Akademickiego przy ul. Sierakowskiego 7 (w roku 1941 odbudowany gmach szpitala przy pl. Weteranów przejął Wehrmacht). Oddział wewnętrzny ulokowano w budynku przy ul. Szerokiej 5.

Przy ul. Sierakowskiego i przy ul. Szerokiej realizowano część zajęć tajnego Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego. Były powiązane z działalnością „Szkoły Zaorskiego”, prowadzoną w budynkach Uniwersytetu (ul. Krakowskie Przedmieście 26/28, gmach chemii fizjologicznej i zakładu fizjologii) pod oficjalnym szyldem Prywatna Szkoła Zawodowa dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego w Warszawie, niem. Private Fachschule für Sanitares Hilfspersonal Dr. Jan Zaorski.

Tadeusz Bartoszek był ordynatorem oddziału wewnętrznego. Prowadził wykłady, zajęcia kliniczne z interny i praktyki. Jedna z ówczesnych studentek medycyny, Irena Ćwiertnia-Sitowska (po wojnie – lekarz pediatra), regularnie sporządzała notatki z wydarzeń kolejnych dni, wydane od wojnie w formie „Dziennika z lat 1942–1945”. Jej wielokrotne wzmianki o doktorze Bartoszku naświetlają obszar jego dydaktycznej aktywności i zewnętrzne warunki jej prowadzenia, np.:

Armia Krajowa i powstanie warszawskie Dr T.Bartoszek służył w VII Zgrupowaniu 2 Rejonu Obwodu I Śródmieście AK w randze kapitana (kpt.rez.lek.). W powstaniu warszawskim dowodził kompanią 2 w Batalionu Ruczaj, w skład której wchodziły: pluton 125 – ppor. Sławomir Malczewski „Sławek” pluton 126 – ppor. Konstanty Jabłoński „Jasieńczyk” pluton 127 – plut. pchor. „Siwy” NN.

O godzinie „W” (1 sierpnia 1944, godz. 17:00) batalion Ruczaj miał opanować obiekty w niemieckiej dzielnicy policyjnej, przy Alei Szucha i Alejach Ujazdowskich. W tym rejonie przed wojną znajdowały się budynki GISZ i Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, a w czasie okupacji siedziby Urzędu Bezpieczeństwa i Policji Bezpieczeństwa (Sicherheitspolizei), potocznie nazywane Gestapo. Były one pilnie strzeżone (rejon Nur für Deutsche); obok dawnych budynków GISZ znajdowały się bunkry z ciężkimi karabinami maszynowymi. Zadanie batalionu Ruczaj uznaje się za niewykonalne.

Kompania „Cegielskiego” dysponowała trzycalowym ciężkim moździerzem (ze zrzutów angielskich), który do godziny „W” był przechowywany w garażu willi Juliana Szymańskiego przy ul. Parkowej 31 (przyległej do Parku Łazienkowskiego). Była tam również baza kompanii i szpital. O godzinie 16:30 pluton 126 zamontował moździerz w Ogrodzie Botanicznym, obok Pomarańczarni (na skarpie). Miał być ochraniany przez żołnierzy plutonu 125, rozlokowanych w zaroślach przy Alejach Ujazdowskich (obok budynku GISZ).

Punktualnie o godz. 17 w siedzibę pobliskiego gmachu Gestapo trafiło 49 ciężkich pocisków moździerzowych. Ten atak odwrócił uwagę Niemców od ataku Dywizjonu Jeleń (również kompania batalionu Ruczaj), nacierającego dachami od strony ul. Litewskiej oraz od natarcia trzeciej kompanii od ul. Nowowiejskiej. Niemiecki kontratak, z użyciem karabinów maszynowych i czołgów, zmusił Kompanię 2 do wycofania się. Dowódca, Tadeusz Bartoszek, został ciężko ranny w głowę. W czasie przedzierania się jego żołnierzy w kierunku Czerniakowa zginęło spośród nich (ocalał Jan Kulma). Olbrzymie straty poniosły również inne oddziały Batalionu Ruczaj. W dalszych dniach walki zdobyto m.in. budynek Poselstwa Czechosłowackiego przy Koszykowej, część Doliny Szwajcarskiej, budynek kasyna przy al. Szucha 29, gmach byłego Departamentu Kawalerii Ministerstwa Spraw Wojskowych przy Marszałkowskiej oraz 23 sierpnia 1944 – budynek małej PAST-y przy ul. Piusa XI (po wojnie ul. Piękna).

„Cegielski”, postrzelony w głowę w czasie próby przejścia Alei Ujazdowskich, został przeniesiony na ul. Chocimską (przy tej ulicy działał punkt sanitarny i szpital polowy), gdzie nie mógł być operowany (brakowało neurochirurga). Szpital polowy Chocimska 5/7 został 11–14 września ewakuowany na Okęcie. Tadeusza Bartoszka ewakuowano z objawami zaburzeń umysłowych. Zmarł 27 lub 28 września.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1515 – 28 lutego 1921 Krzyż Niepodległości – 28 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” – zamiast uprzednio nadanego Medalu Niepodległości (). Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Odznaka pamiątkowa „Orlęta” nr 28648 Odznaka Pamiątkowa Frontu Litewsko-Białoruskiego nr 8734

Upamiętnienie thumb|Głaz z tablicą pamiątkową na skwerze Batalionu „Ruczaj” przy ul. Mokotowskiej Na Skwerze Batalionu AK „Ruczaj”, usytuowanym przy ul. Mokotowskiej (między Chopina a Piękną), umieszczono w roku 1993 pamiątkowy głaz z tablicą: „Poległym żołnierzom VII Zgrupowania Ruczaj Armii Krajowej”. Nazwisko Tadeusza Bartoszka znajduje się na Wirtualnym Murze Pamięci (Muzeum Powstania Warszawskiego).

Wspomnienia opublikowali: Irena Ćwiertnia-Sitowska, „Studia medyczne w latach 1941–1949 (cz. 3); Nasi nauczyciele”, Jan Kulma, „Dykteryjki przedśmiertne”, rozdz. „Ciężki moździerz w Ogrodzie Botanicznym”.

Irena Ćwiertnia-Sitowska napisała m.in. „28 czerwca 1945 r. brałam udział w ekshumacji ciała cenionego i lubianego przez młodzież nauczyciela”.

Jan Kulma, żołnierz plutonu 125, zwrócił uwagę, że po wojnie opublikowano wiele opracowań historii powstaniaAutorami obszernych opracowań byli m.in. Władysław Bartoszewski, Andrzej Kunert, Jerzy Kłoczowski, Norman Davies., jednak o ataku kompanii „Cegielskiego” na pilnie strzeżony budynek warszawskiego Gestapo nie wspomniano. Autor Dykteryjek przedśmiertnych zabiegał o to, przekazując zgromadzone notatki sześciu żyjących uczestników akcji. Brak reakcji skomentował z goryczą: „Historycy wyraźnie czują antypatię do tego fragmentu polskiej historii. Widocznie coś im nie pasuje”.

Uwagi

Przypisy (gmach PZH). (budynek dawnej fabryki czekolady).

Irena Ćwiertnia-Sitowska, Studia medyczne w latach 1941–1949 w: Wspaniali i niezapomniani (cz. 3). Studia medyczne w latach 1941–1949; Nasi nauczyciele „Puls”, Miesięcznik Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie im. prof. Jana Nielubowicza, Numer 2011-05.

; źródło Informator biograficzny. [w:] Skrzypek-Fakhoury Ewa: Od Brodowskiego... do Paszkiewicza. Twórcy Warszawskiej Szkoły Anatomii Patologicznej. Warszawa 2007 Med Tour Press International s.30: Bartoszek Tadeusz (03.08.1896-28.09.1944), [ps.: „Cegielski”] .

Bibliografia

Kategoria:Dowódcy w powstaniu warszawskim Kategoria:Lekarze w powstaniu warszawskim Kategoria:Ludzie związani z Prywatną Szkołą Zawodową dla Pomocniczego Personelu Sanitarnego w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Odznaką Pamiątkową Frontu Litewsko-Białoruskiego Kategoria:Odznaczeni odznaką pamiątkową „Orlęta” Kategoria:Polscy interniści Kategoria:Uczestnicy tajnego nauczania na ziemiach polskich 1939–1945 Kategoria:Urodzeni w 1896 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Zmarli w 1944 Kategoria:Polegli w powstaniu warszawskim