Moderus Gamma – rodzina jednoprzestrzennych, niskopodłogowych, tramwajów przegubowych produkowanych od 2016 przez przedsiębiorstwo Modertrans Poznań w jego zakładzie produkcyjnym zlokalizowanym w Biskupicach.
Pierwsza koncepcja tramwaju Gamma została opracowana w 2007, ale niedługo potem projekt został porzucony. Powrócono do niego w 2013, kiedy to Modertrans otrzymał dofinansowanie na realizację swojej koncepcji. Prototyp został ukończony w 2016 i miał premierę 18 listopada w zakładzie producenta. Zostało wyprodukowanych ponad 100 Gamm i są one eksploatowane przez MPK Poznań, MPK Wrocław i MPK–Łódź.
Historia Geneza 31 stycznia 2005 powstała spółka Modertrans Poznań. W 2006 przedsiębiorstwo dostarczyło pierwszy wysokopodłogowy tramwaj Moderus Alfa będący modernizacją wagonu z rodziny 105N, zaś w 2009 pierwszy częściowo niskopodłogowy pojazd Moderus Beta będący modernizacją wozu Düwag N8C. W 2011 zakład wykonał pierwszy częściowo niskopodłogowy tramwaj własnej konstrukcji, również nazwany Moderus Beta. Wówczas w portfolio producenta brakowało jedynie tramwaju całkowicie niskopodłogowego.
Wcześniej, bo już w 2007, w przetargu na dostawę dwóch tramwajów dla Bydgoszczy, Modertrans zaoferował całkowicie niskopodłogowy model o nazwie Gamma. Zamówienie zostało ostatecznie udzielone Pesie, która dostarczyła Tramicusy. Mimo to Modertrans kontynuował swój projekt. W 2008 planowano, że prototyp nowego modelu zostanie oddany do użytku na przełomie 2008 i 2009. Tak się jednak nie stało, a do realizacji koncepcji powrócono 5 lat później.
Pierwszy prototyp (LF 01 AC)
Produkcja mały|Prototypowa Gamma LF 01 AC w Gdańsku 1 listopada 2013 Modertrans i Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Politechniki Poznańskiej rozpoczęły realizację projektu Innowacyjny tramwaj miejski współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju i Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. W ramach tego projektu miał powstać tramwaj niskopodłogowy wyposażony w innowacyjne urządzenia i rozwiązania poprawiające komfort podróżowania.
W listopadzie 2014 zaprezentowano główne założenia projektu. Planowano wówczas, że testy tramwaju zostaną przeprowadzone na początku 2016. W połowie maja 2015 zaś przedstawiciele Modertransu mówili o planach montażu pojazdu w okresie od wakacji do końca roku oraz o testach, które zostaną prawdopodobnie przeprowadzone w Poznaniu. Od 1 stycznia 2016 projekt był współfinansowany przez NCBiR w ramach programu Demonstrator+ i początkowo miał on zostać zrealizowany do 31 marca, ale ostatecznie został ukończony 31 października. Całkowity koszt przedsięwzięcia wyniósł przeszło 14,1 mln zł, z czego ponad 5,6 mln zł stanowiło dofinansowanie.
18 listopada 2016 w zakładzie produkcyjnym Modertransu w Biskupicach, w obecności przedstawicieli władz Poznania, powiatu poznańskiego i województwa wielkopolskiego, NCBiR, Politechniki Poznańskiej i krajowych przedsiębiorstw komunikacji miejskiej, miała miejsce prezentacja oraz jazda próbna prototypowego tramwaju Moderus Gamma LF 01 AC. Poinformowano wówczas, że trwa procedura homologacyjna wozu oraz zapowiadano, że pojazd w ciągu dwóch-trzech tygodni trafi na nocne testy do Poznania, a następnie zacznie wozić pasażerów. 27 listopada tramwaj zaprezentowano szerszej publiczności na terenie zajezdni Franowo w ramach imprezy Katarzynki 2016. W styczniu 2017 na terenie tej samej zajezdni kontynuowano testy homologacyjne pojazdu, a 29 stycznia Gamma wzięła udział w obchodach 20-lecia Poznańskiego Szybkiego Tramwaju. Miała wówczas nadany numer taborowy 500, ale nadal nie była wykorzystywana liniowo.
Testy w Poznaniu Na początku lutego 2017 prototypowa Gamma rozpoczęła jazdy testowe po Poznaniu. Pod koniec tego miesiąca MPK Poznań poinformowało, że w pojeździe, przed rozpoczęciem jazd z pasażerami, musi zostać dostosowana informacja pasażerska i zainstalowany system Poznańskiej Elektronicznej Karty Aglomeracyjnej. Zapowiedziano wówczas, że tramwaj wyjedzie liniowo najprawdopodobniej 1 kwietnia. Ponadto podano, że pojazd był oglądany przez przedstawicieli Olsztyna, a testami tramwaju są zainteresowani przewoźnicy z Wrocławia, Gdańska i konurbacji górnośląskiej. Ostatecznie prototypowa Gamma pod koniec kwietnia powróciła do Poznania na testy bez pasażerów. 15 maja tramwaj zadebiutował w ruchu liniowym na liniach nr 12 i 16.
Testy w Gdańsku Od 26 do 29 września 2017 prototypowy egzemplarz Gammy był prezentowany na targach Trako w Gdańsku. 28 września, podczas tychże targów, przedstawiciele Gdańskich Autobusów i Tramwajów zapowiedzieli, że w następnym tygodniu tramwaj rozpocznie dwutygodniowe testy na linii nr 9 z możliwością ich przedłużenia do miesiąca. W nocy z 30 września na 1 października pojazd rozładowano na tory tramwajowe przy urzędzie miejskim. 2 października tramwaj został sprawdzony na wzniesieniach występujących na trasie prowadzącej na Chełm, a dzień później przeszkolono ośmioro motorniczych.
W dniach 4–6 października prototypowa Gamma, która w Gdańsku otrzymała numer taborowy 4001, została skierowana do obsługi 16 półkursów linii nr 9 o płaskim przebiegu. Producentowi tramwaju zależało na sprawdzeniu go również na wzniesieniach, które nie występują w Poznaniu, dlatego zaplanowano, że w kolejnych dniach pojazd zostanie przydzielony do linii nr 2 i 6. 9 października tramwaj rozpoczął obsługę 13 półkursów na linii nr 6. Trzy dni później GAiT poinformowały, że testy pojazdu zostały przedłużone i potrwają do końca miesiąca. 31 października przewoźnik podał, że tramwaj zostanie w Gdańsku również przez cały listopad. 1 listopada prototyp obsłużył 8 półkursów linii nr 6, zaś w dni robocze tamtego miesiąca realizował wcześniej ustalony obieg na tej linii. 1 grudnia GAiT podały, że Gamma będzie testowana w Gdańsku do końca roku i w grudniu będzie kontynuować obsługę linii nr 6. Ostatecznie testy tramwaju w tym mieście zakończono 15 grudnia. Pojazd w trakcie gdańskich prób, trwających dwa i pół miesiąca, pokonał ponad 8400 km.
Testy we Wrocławiu W nocy z 20 na 21 sierpnia 2019 r. do Wrocławia dotarła prototypowa Gamma celem wykonania 4-miesięcznych testów. Początkowo testowany w godzinach nocnych, od 1 września jeździł na regularnych trasach. Testy zakończono pod koniec października.
Zamówienia kwiecień 2017 – podpisanie umowy na dostawę 50 tramwajów dla Poznania, 26 lutego 2020 – podpisanie umowy na dostawę 30 tramwajów dla Łodzi, wrzesień 2020 – podpisanie umowy na dostawę 25 tramwajów dla Wrocławia (później rozszerzono do 46 sztuk), 11 lutego 2022 – podpisanie umowy na dostawę 3 tramwajów dla Woltersdorf (później rozszerzono do 4 sztuk), 25 sierpnia 2023 – podpisanie umowy na dostawę 10 tramwajów dla Poznania (później rozszerzono do 30 sztuk), grudzień 2024 – podpisanie umowy na dostawę 4 tramwajów dla Szczecina (później rozszerzono do 12 sztuk), 4 lutego 2025 – podpisanie umowy na dostawę 10 tramwajów dla Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii.
We wrześniu 2023 Modertrans dostarczył setną Gammę oraz zaprezentował Gammę dla MPK-Łódź podczas targów Trako w Gdańsku.
Drugi prototyp (LF 05 AC) thumb|Prototypowa Gamma LF 05 AC 1 czerwca 2021 do zajezdni Franowo w Poznaniu dotarł drugi tramwaj prototypowy – niskopodłogowy tramwaj jednoczłonowy o długości niecałych 15 m, powstały w ramach konkursu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju przy wykorzystaniu środków unijnych. 11 czerwca odbyła się jego uroczysta prezentacja. W czerwcu tramwaj otrzymał również homologację.
W marcu 2022 tramwaj był testowany na terenie zajezdni Franowo w Poznaniu. 6 czerwca 2023 prototypowy tramwaje rozpoczął testowe kursowanie bez pasażerów, a 18 września z pasażerami na linii nr 99 w Poznaniu, a 23 września na linii nr 20.
Konstrukcja Pierwszy prototyp (LF 01 AC) thumb|Wnętrze LF 01 AC Prototypowy tramwaj Moderus Gamma LF 01 AC jest pięcioczłonowym tramwajem niskopodłogowym opartym na trzech dwuosiowych, sztywnych wózkach. Ma 32,01 m długości, może się poruszać po torach o rozstawie szyn wynoszącym 1435 mm i pokonywać łuki o promieniu 18 m.
Do wnętrza pojazdu prowadzi sześć par drzwi, w których zastosowano kolorowe ramki świecące na zielono podczas otwierania i na czerwono w trakcie zamykania drzwi. We wnętrzu pojazdu znajdują się 63 miejsca stałe oraz 3 uchylne. Tramwaj może przewozić również 181 osób na miejscach stojących, co daje łącznie 244 miejsca. W przestrzeni pasażerskiej zamontowano klimatyzację, interkom, system informacji pasażerskiej i interaktywny panel dla pasażerów, system poręczy składający się z dwóch rurek biegnących pod sufitem wzdłuż wagonu i poprzeczek między nimi, 12 ładowarek USB oraz rampy i stanowiska dla osób niepełnosprawnych. Kabinę motorniczego wyposażono w wielofunkcyjne panele dotykowe i nastawnik jazdy zintegrowany z fotelem, w którego podłokietniku umieszczono przyciski sterujące. Do dyspozycji motorniczego jest także lodówka. Całe wnętrze zostało wygłuszone z wykorzystaniem absorberów pochłaniających dźwięki. Podłoga znajduje się na wysokości 355 mm ponad główką szyny i jest płaska również w obszarze wózków dzięki rezygnacji z klasycznych osi. Ponadto zastosowany został układ poziomujący, który utrzymuje stałą wysokość podłogi bez względu na zmianę obciążenia.
Gamma jest wyposażona w układ napędowy prądu przemiennego zasilany energią elektryczną o napięciu 600 V pobieraną z sieci napowietrznej za pomocą pantografu połówkowego umieszczonego na środkowym członie. W wagonie zastosowano również superkondensatory, które magazynują energię odzyskaną przy hamowaniu.
Wersje seryjne dla Poznania (LF 02 AC i LF 03 AC BD) mały|Jednokierunkowa Gamma LF 02 AC alt=|mały|220x220px|Dwukierunkowa Gamma LF 03 AC BD
Gammy zamówione przez MPK Poznań mają 32 m długości. Do tramwaju jednokierunkowego prowadzi 5 par drzwi dwuskrzydłowych i 2 pary drzwi jednoskrzydłowych, zaś do pojazdu dwukierunkowego 8 dwuskrzydłowych i 4 jednoskrzydłowe. Tramwaj jednokierunkowy wyposażono w 56 miejsc siedzących, a ogółem może pomieścić 240 osób. Pojazd dwukierunkowy zaś ma 48 miejsc siedzących oraz łączną pojemność 233 podróżnych. Ponadto wozy zostały wyposażone w klimatyzację, ładowarki urządzeń mobilnych i rozkładaną platformę oraz w miejsce na wózek dziecięcy, dla osób niepełnosprawnych i na rower. Każdy z tramwajów jest napędzany przez osiem silników z możliwością odzyskiwania energii przy hamowaniu oraz przystosowany do montażu superkondensatorów. Tramwaje są wyposażone m.in. w: przetwornice statyczne w pełnej technologii SiC (węgliku krzemu), falowniki trakcyjne w technologii IGBT oraz system TCMS, produkcji Medcom.
Drugi prototyp (LF 05 AC) Drugi prototyp (Moderus Gamma LF 01 AC) jest jednoczłonowym tramwajem niskopodłogowym. Ma on niecałe 15 m długości i został oparty na wózkach o ok. 15% lżejszych niż standardowo stosowane wyposażonych w silniki trakcyjne asynchroniczne o zmniejszonych gabarytach. Tramwaj został wyposażony w systemu odzysku energii podczas hamowania gromadzący energię pochodzącą z hamowania w superkondensatorach.
Wnętrze tramwaju jest klimatyzowane i wyposażone m.in. w dodatkowe tablice informacji pasażerskiej dla osób słabowidzących, głosową informacja pasażerska dla osób niewidomych, rampę dla osób z niepełnosprawnościami i wózków dziecięcych, komunikacja z motorniczym poprzez system interkomów, ładowarki USB, podgrzewane poręcze oraz podświetlane piktogramy na poręczach, wskazujące m.in. miejsca uprzywilejowane.
Eksploatacja Państwo Miasto Przewoźnik Typ Liczbasztuk Rozpoczęcieeksploatacji Poznań MPK Poznań LF 01 AC 1 15 maja 2017 LF 02 AC 30 20 grudnia 2018 LF 03 AC BD 20 2 sierpnia 2019 LF 05 AC118 września 2023LF 04 AC BD3024 marca 2025WrocławMPK WrocławLF 07 AC 466 grudnia 2021 Łódź MPK–ŁódźLF 06 AC301 marca 2023LF 11 AC0 z 15 SzczecinTramwaje SzczecińskieLF 12 AC BD1228 marca 2026GZMTramwaje Śląskie0 z 10 WoltersdorfSchöneicher-Rüdersdorfer StraßenbahnLF 10 AC BD425 stycznia 2025Łączna liczba: 174 z 199
Poznań Egzemplarz prototypowy