Plan Solomona, plan czterogrupowy Solomona – plan eksperymentalny składający się z dwóch grup eksperymentalnych i dwóch kontrolnych. Jedna grupa eksperymentalna i jedna kontrolna badane są prestestem i posttestem, natomiast pozostałe jedynie posttestem. Główną zaletą planu Solomona jest możliwość kontroli wpływu pretestu na zmienną zależną.
Schemat badania Pierwszym etapem badania według planu czterogrupowego jest przeprowadzenie w pierwszej grupie eksperymentalnej (grupa 1) i pierwszej grupie kontrolnej (grupa 2) pretestu badającego zmienną zależną X. Następnie obie grupy eksperymentalne (grupy 1 i 3) poddaje się wpływowi bodźca eksperymentalnego, a obie grupy kontrolne (grupa 2, grupa 4) pozostawia bez zmian lub wprowadza się placebo. Ostatnim etapem jest przeprowadzenie posttestu zmiennej zależnej X we wszystkich grupach.
Analiza wyników Aby wykonać elementarną analizę badania i potwierdzić hipotezę badawczą należy wykonać następujące porównania (znak > można zastąpić < w zależności od kierunku przewidywanej zależności):
posttest w grupie 1 > posttest w grupie 2,
posttest w grupie 3 > posttest w grupie 4,
pretest w grupie 1 = pretest w grupie 2.
(posttest w grupie 1 – pretest w grupie 1) > (prosttest w grupie 2 – pretest w grupie 2)
Kontrola efektu pretestu:
posttest w grupie 1 = posttest w grupie 3,
posttest w grupie 2 = posttest w grupie 4.
Dodatkowo dla udowodnienia, że w grupach kontrolnych nie zachodzą celowe zmiany (jeśli to zakładała hipoteza):
posttest w grupie 4 = pretest w grupie 1,
posttest w grupie 4 = pretest w grupie 2.
Współcześnie stosuje się również bardziej zaawansowaną analizę wyników, na przykład przy użyciu analizy wariancji (ANOVA) czy analizy kowariancji (ANCOVA)Brzeziński J., Metodologia badań psychologicznych, PWN, 2011, s. 328–331, ..
Zastosowanie Plan Solomona znajduje zastosowanie w naukach społecznych i medycznychTingen, M. S., The Use Of The Solomon Four-Group Design In Nursing Research, "Southern Online Journal of Nursing Research", 9 (1), 2009.. Przykładem jego użycia może być badanie Michaela J. Robinsona z 1976, które mierzyło wpływ efektu oddziaływania programu telewizyjnego (The Selling of The Pentagon) na opinie dotyczące wojska, zaufania do mediów i administracji. Plan Solomona dobrze sprawdza się właśnie w badaniach postaw, a także wszędzie tam, gdzie zachodzi możliwość uwrażliwienia badanych (mierzeniu efektywności psychoterapii, badaniach nad edukacją). Zastosowanie klasycznego planu eksperymentalnego nie pozwala kontrolować wpływu wykonania pretestu na mierzone postawy. W efekcie zaobserwowana zmiana postawy może być nie tyle wynikiem zastosowanej procedury eksperymentalnej (np. prezentacji filmu), co artefaktem pochodzącym z uwrażliwienia badanych poprzez użycie narzędzia pomiaru (np. kwestionariusza).
Twórcy Model planu czterogrupowego zaproponował Richard L. Solomon w 1949, stąd jego nazwa. Model ten, a przede wszystkim metody jego analizy były ulepszane przez innych badaczyBraver, M. C. W., & Braver, S. L. (1988). Statistical treatment of the Solomon four-group design: A meta-analytic approach. Psychological bulletin, 104(1), 150-154.Brzeziński, J. (1989). Eksperymentalne badanie zmian-metodologiczne problemy stosowania pretestu zmiennej zale nej. Przegląd Socjologiczny, 37, 113-139..
Przypisy
Kategoria:Metody badań społecznych Kategoria:Eksperymenty medyczne