Wycinka (niem. Holzfällen. Eine Erregung) – powieść austriackiego pisarza Thomasa Bernharda z 1984 roku. Jej tematem jest życie wiedeńskiego środowiska artystycznego, a większość z przedstawionych postaci miała swoje pierwowzory w rzeczywistości. W Polsce powieść ukazała się w 2011 roku w wydawnictwie Czytelnik w przekładzie Moniki Muskały.

Fabuła „Akcja powieści Bernharda z 1984 roku rozgrywa się podczas „artystycznej kolacji” wydanej przez małżeństwo Auersbergów na cześć aktora z Burgtheater. Aktor się spóźnia, głodni goście – wiedeńscy artyści – są coraz bardziej pijani. Tylko narrator, alter ego autora, siedzący w półmroku przedpokoju, spogląda na nich jak widz w teatrze i w bezlitosnym, obsesyjnym, miejscami komicznym monologu rozprawia się z dawnymi przyjaciółmi, którzy w jego oczach zamienili się w żałosną zgraję snobów, megalomanów i pozorantów. Tłem spotkania z nimi po latach jest samobójstwo wspólnej przyjaciółki, niespełnionej artystki.

Publikacja powieści wywołała skandal. , kompozytor i dawny przyjaciel Bernharda, rozpoznał się w powieściowym Auersbergerze, „epigonie Weberna”, homoseksualiście i alkoholiku, i wytoczył autorowi proces o zniesławienie. Powieść została skonfiskowana i objęta zakazem sprzedaży w Austrii, co oczywiście stało się dla niej najlepszą reklamą”.

Adaptacje Krystiana Lupy W 2013 Krystian Lupa przygotował adaptację Holzfällen w , za którą otrzymał prestiżową austriacką nagrodę w kategorii najlepsza reżyseria.

Polska prapremiera scenicznej adaptacji powieści w reżyserii Krystiana Lupy i przekładzie Moniki Muskały, odbyła się 23 października 2014 na deskach Sceny im. Jerzego Grzegorzewskiego w Teatrze Polskim we Wrocławiu. Apokryfy będące integralną częścią adaptacji zostały stworzone przez reżysera, improwizacje aktorskie oraz zaczerpnięte z dzieł Jeannie Ebner i Friederike Mayröcker; myśli Joany w Sebastianplatz Vereny Lercher (Graz).

Spektakl Lupy został nagrodzony przez Międzynarodowe Jury podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Boska Komedia w Krakowie (nagrody dla najlepszego spektaklu, reżysera i aktora) i odniósł międzynarodowy sukces. Wycinka była prezentowana w Japonii, Korei Południowej, Hiszpanii i Czechach; jako pierwsze polskie przedstawienie w historii zainaugurowała prestiżowy LXIX Festival d’Avignon (2015), była także prezentowana podczas Festival d’Automne à Paris na deskach Théâtre de l’Odéon (2016)

Po zmianie dyrekcji Teatru Polskiego we Wrocławiu spektakl został zdjęty z afisza. Po siedmioletniej przerwie od ostatniej prezentacji Wycinki na żywo podczas międzynarodowego festiwalu Mostra International de Teatro de Sao Paulo w Brazylii, Teatr Telewizji podjął się zrekonstruowania i nagrania kultowego spektaklu Lupy. Premiera telewizyjna odbyła się w dwóch częściach 1 i 8 grudnia 2025.

W lutym 2026 Wycinka powróciła na deski Teatru Polskiego w Podziemiu w niezmienionej obsadzie.

Obsada wrocławskiej adaptacji: BohaterPierwowzórAktor / AktorkaThomasThomas BernhardPiotr SkibaMaja AuersbergerMaja LampersbergHalina RasiakównaGerhard AuersbergerGerhard LampersbergWojciech ZiemiańskiJoana ThulElfriede SkusalMarta ZiębaAktor Teatru NarodowegobrakJan FryczJeannie BillrothJeannie EbnerEwa SkibińskaAnna SchreckerFriederike MayröckerBożena BaranowskaAlbert RehmdenAnton LehmdenAndrzej SzeremetaJoycebrakAdam SzczyszczajJamesbrakMichał OpalińskiJohnFriedrich RiedlMarcin PempuśMirabrakAnna IlczukKucharkabrakKrzesisława Dubielówna

Przypisy

Kategoria:Austriackie powieści Kategoria:Powieści Thomasa Bernharda Kategoria:Powieści z 1984 Kategoria:Powieści, których akcja toczy się w Wiedniu