Orliczkowate (Pteridaceae) – rodzina paproci z rzędu paprotkowców (Polypodiales). Obejmuje 5 podrodzin z 53 rodzajami i ponad 1,2 tysiącem gatunków. Są to paprocie naziemne i epifityczne, spotykane na całym świecie, ale najbardziej zróżnicowane w tropikach i na obszarach suchych. Liczne gatunki z rodzajów orliczka Pteris i adiantum Adiantum uprawiane są jako rośliny ozdobne w szklarniach lub doniczkach, a z rodzaju różdżyca Ceratopteris jako rośliny akwariowe.

Morfologia thumb|Adiantum capillus-veneris thumb|Cheilanthes lanosa thumb|Hemionitis cordata Kłącze krótkie lub długie, pełzające, podnoszące się do wyprostowanego, pokryte łuskami rzadziej samymi włoskami. Liście niezróżnicowane (monomorficzne), czasem ze zmodyfikowaną częścią blaszki (hemidimorficzne) lub rzadziej dwojakiego rodzaju (dimorficzne). Blaszka liściowa pojedyncza, pierzasto lub dłoniasto złożona. Użyłkowanie liścia zróżnicowane – żyłki są otwarte, rozwidlają się, w różny sposób są połączone, czasem tworzą siatkę żyłek. Kupki zarodni bez właściwych zawijek, często osłonięte przez podwinięty brzeg listków lub zarodnie ułożone są wzdłuż żyłek.

Systematyka thumb|Notholaena marantae thumb|Vittaria lineata W systemie Smitha i in. (2006) rodzina w rzędzie paprotkowców (Polypodiales). Tę samą pozycję ma w systemie PPG I (2016), przy czym odrębność tych paproci od pozostałych paprotkowców podkreślono zaliczając je do monotypowego podrzędu Pteridineae J.Prado & Schuettp., 2016, co utrzymane zostało w systemie Nitta i in. z roku 2022. Pozycja filogenetyczna rodziny w rzędzie paprotkowców

Podział rodziny

podrodzina Parkerioideae Burnett, Outlines Bot.: 324. 1835 Acrostichum L., Sp. Pl. 2: 1067. 1753 – akrostichum Ceratopteris Brongn., Bull. Sci. Soc. Philom. Paris 1821: 186. 1822 – różdżyca

podrodzina Cryptogrammoideae S.Lindsay, Edinburgh. J. Bot. 66(2): 358. 2009 Coniogramme Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 167. 1852 Cryptogramma R.Br., Narr. Journey Polar Sea: 767. 1823 – zmienka Llavea Lag., Gen. Sp. Pl.: 33. 1816

podrodzina Pteridoideae Link, Fil. Spec.: 48. 1841 Actiniopteris Link, Fil. Spec.: 79. 1841 Anogramma Link, Fil. Spec.: 137. 1841 Austrogramme E.Fourn., Ann. Sci. Nat. Bot., ser. 5, 18: 278. 1873 Cerosora Domin, Acta Bot. Bohem. 8: 3. 1929 Cosentinia Tod., Giorn. Sci. Nat. Econ. Palermo 1: 219. 1866 Jamesonia Hook. & Grev., Pl. Voy. Russes Monde 2: t.178. 1830 Onychium Kaulf., Berlin. Jahrb. Pharm. Verbundenen Wiss. 21: 45. 1820 Pityrogramma Link, Handbuch 3: 19–20. 1833 – złocistka Pteris L., Sp. Pl. 2: 1073. 1753 – orliczka Pterozonium Fee, Mem. Soc. Hist. Nat. Strasbourg 4(1): 202. 1850 Syngramma J.Sm., London J. Bot. 4: 168–169. 1845 Taenitis Willd. ex Schkuhr, Kl. Linn. Pfl.-Syst. 1: 20. 1804 Tryonia Schuettp., J.Prado & A.T.Cochran, Phyto-Keys 35: 35–37. 2014

Podrodzina Vittarioideae Link, Fil. Spec.: 116. 1841 Adiantum L., Sp. Pl. 2: 1094. 1753 – adiantum, niekropień, złotowłos Ananthacorus Underw. & Maxon, Contr. U.S. Natl. Herb. 10: 487. 1908 Antrophyopsis (Benedict) Schuettp., Taxon 65(4): 717. 2016 Antrophyum Kaulf., Enum. Filic.: 197, 282. 1824 Haplopteris C.Presl, Tent. Pterid.: 141. 1836 Hecistopteris J.Sm., London J. Bot. 1: 193. 1842 Polytaenium Desv., Mem. Soc. Linn. Paris 6: 174, 218. 1827 Radiovittaria (Benedict) E.H.Crane, Syst. Bot. 22: 514–515. 1997 (1998) Rheopteris Alston, Nova Guinea, n.s. 7: 2. 1956 Scoliosorus T.Moore, Index Fil. xxix. 1857 Vaginularia Fee, Mem. Foug., 3. Hist. Vittar.: 30–31. 1852 Vittaria Sm., Mem. Acad. Roy. Sci. (Turin) 5: 413, t.9, f.5. 1793

podrodzina Cheilanthoideae Horvat, Acta Bot. Inst. Bot. Univ. Zagreb. 2: 114. 1927 Adiantopsis Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 145. 1852 Aleuritopteris Fee, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 153–154. 1852 Allosorus Bernh., Neues J. Bot. 1(2): 36. 1805 Argyrochosma (J.Sm.) Windham, Amer. Fern J. 77 (2): 38. 1987 Aspidotis (Nutt. ex Hook.) Copel., Ann. Cryptog. Phytopathol. 5 [Gen. Fil.]: 68. 1947 Astrolepis D.M.Benham & Windham, Amer. Fern J. 82(2): 55. 1992 Bommeria E.Fourn., Dict. Bot. 1: 448. 1876 (1877) Calciphilopteris Yesilyurt & H.Schneid., Phytotaxa 7: 52. 2010 Cheilanthes Sw., Syn. Fil. 5, 126. 1806 – rozwartka Cheiloplecton Fee, Mem. Foug., 7. Ic. Esp. Nouv.: 33, 135, t.20. 1857 Doryopteris J.Sm. emend. J.C.Yesilyurt, J. Bot. (Hooker) 3: 404. 1841 – doriopteris Gaga Pryer, F.W.Li & Windham, Syst. Bot. 37(4): 855. 2012 Hemionitis L., Sp. Pl. 2: 1077 1753 – hemionitis, nagółka Lytoneuron (Klotzsch) Yesilyurt, Phytotaxa 221(2): 116. 2015 Mildella Trevis., Reach Ist. Lombardo Sci., Rendiconti 9: 810. 1877 Myriopteris Fee emend. Grusz & Windham, Mem. Foug., 5. Gen. Filic.: 148 Notholaena R.Br., Prodr.: 145. 1810 Ormopteris J.Sm. ex J.Sm., Hist. Fil.: 281. 1875 Paragymnopteris K.H.Shing, Indian Fern J. 10: 227. 1993 Parahemionitis Panigrahi, Amer. Fern J. 83(3): 90, f.1. 1993 Pellaea Link, Fil. Spec.: 59. 1841 – ciemnotka Pentagramma Yatsk., Windham & E.Wollenw., Amer. Fern J. 80(1): 13. 1990 Trachypteris Andre ex Christ, Neue Denkschr. Allg. Schweiz. Ges. Gesamten Naturwiss. 36: 150. 1899

Przypisy