mały|Popiersie Juliusza Cezara, ostatniego dyktatora Republiki rzymskiej Dyktator ( od dictō forma częstościowa dīcō ‘mówić’ i –tor ‘sprawca czynności’) – rzymski urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano najwyższą władzę na okres maksymalnie sześciu miesięcy, w sytuacji kryzysowej państwa (np. podczas wojny lub w celu przeprowadzenia wyborów).

Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy dyktator stał na czele piechoty. Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu nawet w samym mieście. Do legendy przeszedł Lucjusz Kwinkcjusz Cyncynat – rolnik, którego w 458 p.n.e. obwołano dyktatorem podczas wojny z ludem Ekwów. Po jej zakończeniu natychmiast zrezygnował z urzędu i powrócił do pracy na roli.

W I wieku p.n.e. nadużywanie tego urzędu (wpierw przez Lucjusza Korneliusza Sullę, który objął urząd bez ograniczeń czasowych, następnie przez Juliusza Cezara, który został dictator in perpetuum „dyktatorem na zawsze”) doprowadziło do końca republiki.

Lista rzymskich dyktatorów 501 p.n.e. Titus Larcius 501 p.n.e. Manius Valerius. Rei gerundae causa. 499 p.n.e. Aulus Postumius Albus Regillensis 494 p.n.e. Manius Valerius Maximus 463 p.n.e. Gaius Aemilius Mamercus? 458 p.n.e. Lucjusz Kwinkcjusz Cyncynat (I raz) 439 p.n.e. Lucjusz Kwinkcjusz Cyncynat (II raz) 437 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (I raz) 435 p.n.e. Quintus Servilius Priscus Fidenas (I raz) 434 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (II raz) 431 p.n.e. Aulus Postumius Tubertus 426 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (III raz) 418 p.n.e. Quintus Servilius Priscus Fidenas (II raz) 408 p.n.e. Publius Cornelius Rutilus Cossus 396 p.n.e. Marcus Furius Camillus (I raz) 390 p.n.e. Marcus Furius Camillus (II raz) 389 p.n.e. Marcus Furius Camillus (III raz) 385 p.n.e. Aulus Cornelius Cossus 380 p.n.e. Titus Quinctius Cincinnatus Capitolinus 368 p.n.e. Marcus Furius Camillus (IV raz) 368 p.n.e. Publius Manlius Capitolinus 367 p.n.e. Marcus Furius Camillus (V raz) 363 p.n.e. Lucius Manlius Capitolinus Imperiosus 362 p.n.e. Appius Claudius Crassus Inregillensis 361 p.n.e. Titus Quinctius Poenus Capitolinus Crispinus 360 p.n.e. Quintus Servilius Ahala 358 p.n.e. Gaius Sulpicius Peticus 356 p.n.e. Gaius Marcius Rutilus 353 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (I raz) 352 p.n.e. Gaius Iulius Iullus 351 p.n.e. Marcus Fabius Ambustus 350 p.n.e. Lucius Furius Camillus (I raz) 349 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (II raz) 345 p.n.e. Lucius Furius Camillus (II raz) 344 p.n.e. Publius Valerius Publicola 342 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (I raz) 340 p.n.e. Lucius Papirius Crassus 339 p.n.e. Quintus Publilius Philo 335 p.n.e. Lucius Aemilius Mamercinus Privernas 333 p.n.e. Publius Cornelius Rufinus 332 p.n.e. Marcus Papirius Crassus 331 p.n.e. Gnaeus Quinctius Capitolinus 325 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (I raz) 324 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (II raz) 322 p.n.e. Aulus Cornelius Cossus Arvina 320 p.n.e. Gaius Maenius (I raz) 320 p.n.e. Lucius Cornelius Lentulus 320 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (III raz) 316 p.n.e. Lucius Aemilius Mamercinus Privernas 315 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Rullianus (I raz) 314 p.n.e. Gaius Maenius (II raz) 313 p.n.e. Gaius Poetelius Libo Visolus 313 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Rullianus (II raz) 312 p.n.e. Gaius Sulpicius Longus 312 p.n.e. Gaius Junius Bubulcus Brutus 310 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (III raz) 309 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (IV raz) 306 p.n.e. Publius Cornelius Scipio Barbatus 302 p.n.e. Gaius Iunius Bubulcus Brutus (II raz) 302 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (II raz) 301 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (III raz) 291–285 p.n.e. Marcus Aemilius Barbula 291–285 p.n.e. Appius Claudius Caecus 291–285 p.n.e. Publius Cornelius Rufinus 287 p.n.e. Quintus Hortensius 280 p.n.e. Gnaeus Domitius Ahenobarbus 263 p.n.e. Gnaeus Fulvius Maximus Centumalus 257 p.n.e. Quintus Ogulnius Gallus 249 p.n.e. Marcus Claudius Glicia 249 p.n.e. Aulus Atilius Caiatinus 246 p.n.e. Tiberius Coruncanius 231 p.n.e. Gaius Duilius 224 p.n.e. Lucius Caecilius Metellus 221 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator (I raz) 217 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator (II raz) 217 p.n.e. Marcus Minucius Rufus 216 p.n.e. Marcus Iunius Pera 216 p.n.e. Marcus Fabius Buteo 213 p.n.e. Gaius Claudius Centho 210 p.n.e. Quintus Fulvius Flaccus 208 p.n.e. Titus Manlius Torquatus 207 p.n.e. Marcus Livius Salinator 205 p.n.e. Quintus Caecilius Metellus 203 p.n.e. Publius Sulpicius Galba Maximus 202 p.n.e. Gaius Servilius Geminus 82–81 p.n.e. Lucius Cornelius Sulla 49-45 i 44 p.n.e. Gaius Iulius Caesar

Zobacz też

ajsymneta

Przypisy

Kategoria:Tytuły w starożytnym Rzymie