Nemegtomaia – rodzaj wymarłego dinozaura z nadrodziny owiraptorozaurów, żyjącego na terenach dzisiejszej Mongolii w epoce kredy późnej, około 70 milionów lat temu. Pierwszy okaz znaleziono w 1996 i na jego podstawie w 2004 stworzono nowy rodzaj i gatunek N. barsboldi, pierwotnie z nazwą rodzajową Nemegtia, zmienioną na Nemegtomaia w 2005, gdyż poprzednia nazwa była już zajęta. Pierwsza część nazwy rodzajowej odnosi się do Kotliny Nemegt, gdzie znaleziono pozostałości zwierzęcia. Druga część oznacza „dobrą matkę”, stanowiąc odniesienie do faktu opieki nad jajami przez owiraptorozaury. Epitet gatunkowy honoruje mongolskiego paleontologa Rinczena Barsbolda. W 2007 znaleziono dwa kolejne okazy, z których jeden pozostał na szczycie gniazda wypełnionego jajami.
Nemegtomaia mierzyła ok. 2 m długości, mogła ważyć ok. 40 kg. Jako owiraptorozaur mogła być opierzona. Miała głęboką, wąską i krótką czaszkę z łukowatym grzebieniem. Była bezzębna z krótkim pyskiem zakończonym papuzim dziobem i parą przypominających zęby wyrostków podniebienia. Kończyny górne kończyły się trzema palcami, z których pierwszy był największy i kończył się znacznym szponem. Nemegtomaia zalicza się do podrodziny ingenii, będąc jedynym jej przedstawicielem noszącym grzebień na czaszce. Choć posłużyła za argument za uznaniem owiraptorozaurów za nielotne ptaki, klad uznaje się generalnie za grupę nieptasich dinozaurów.
Gniazdujący okaz Nemegtomaia został znaleziony na szczycie prawdopodobnie pierścienia jaj, z rękami złożonymi w poprzek. Żadne z jaj nie jest kompletne, ale szacuje się je na 5–6 cm szerokości i 14–16 cm długości (za życia). Okaz znaleziono w warstwie stratygraficznej wskazującej na preferencję gniazdowania w bliskości strumieni dostarczających miękkiego, piaszczystego podłoża i pożywienia. Nemegtomaia mogła bronić swych jaj okrywając je piórami ogona i skrzydeł. Szkielet gniazdującego okazu doznał uszkodzeń wskazujących na pożywianie się zwłokami przez chrząszcze Dermestidae. Dieta owiraptorów nie jest pewna, ale ich czaszki przypominają najbardziej te należące do zwierząt roślinożernych bądź podejrzewanych o fitofagię. Nemegtomaia znana jest z formacji Nemegt i Barun Goyot, reprezentujących wilgotne i suche tereny, leżące obok siebie na tym samym obszarze.
Budowa thumb|left|Porównanie wielkości Nemegtomaia i człowieka rozumnego Długość Nemegtomaia szacuje się na 2 m, masę natomiast na 40 kg, bazując na ekstrapolacji z bardziej kompletnych szczątków pokrewnych taksonów. Jako owiraptorozaura prawdopodobnie pokrywały ją pióra. Wyrostki kolczyste kręgów szyjnych były krótkie, łuki kręgów zaś X-kształtne. Największe były z nich 3 środkowe. Łopatka mierzy 185 mm długości. Na kości ramiennej widnieje dół w miejscu takim, jak u współczesnych ptaków, nietypowo jednak dla owiraptorozaurów, długość jego wynosi 152 mm. Kość promieniowa prosta, owalna w przekroju, mierzyć może 144 mm długości. Pierwszy palec, względnie duży, masywniejszy od dwóch kolejnych, kończył się silnym paliczkiem dalszym. Drugi palec był nieznacznie dłuższy od poprzednika, trzeci natomiast najmniejszy. Górny brzeg kości biodrowej był prosty. Choć obie kości biodrowe zbliżały się do siebie, nie łączyły się ze sobą. Trzon kości łonowej skręcał do tyłu. Kość udowa szacowana jest na 286 mm długości, podczas gdy kość piszczelowa na 317 mm. thumb|Rekonstrukcja osobnika gniazdującego Czaszka Nemegtomaia była głęboka, wąska i krótka w porównaniu z resztą jej ciała. Osiągała 179 mm długości. Nosiła dobrze wykształcony grzebień, tworzony przez kości pyska: nosową i w większej części przez przedszczękową. Prawie pionowy przedni brzeg grzebienia tworzył kąt prawie że prosty z górnym brzegiem czaszki. W porównaniu z innymi owiraptorydami wyrostki nosowe kości przedszczękowej były ledwie widoczne z góry, gdzie łączyły się z kośćmi nosowymi w najwyższym punkcie grzebienia. Grzebień ten rozpościerał się do tyłu i do dołu, tworząc zaokrąglony łuk w najwyższym swym punkcie. Średnica oczodołu mierzyła 52 mm. Oczy wydawały się dużymi, gdyż czaszka była krótka. Zagłębienie przedoczodołowe do przodu od oka składało się z dwóch okien: dużego okna przedoczodołowego na tyle i małego okna szczękowego na przedzie. Nemegtomaia odróżniała się od innych owiraptorów kością czołową pośrodkowo w czaszce mierzącą około 25% długości kości ciemieniowej w kierunku przednio-tylnym. Nozdrza zewnętrzne były względnie niewielkie, leżały wysoko.
Nemegtomaia nie miała zębów. Jak inne owiraptory, miała krótki pysk z głębokim, dobrze zbudowanym i przypominającym papuzi dziobem. Podniebienie twarde formowały kości przedszczękowe, lemiesze i kości szczękowe, jak u innych owiraptorów. Podniebienie to było silnie wklęsłe, wystające w dół, w centralnej części widniała szczelina. Jak u innych owiraptorydów, para przypominających zęby wyrostków kierowała się z podniebienia w dół. Określa się je po angielsku mianem „pseudo-teeth”. Niewielkie otwory leżały po bokach szwu łączącego kości przedszczękowe na przedzie pyska, być może były to otwory odżywcze, wskazują one na obecność keratynowego dzioba. Żuchwa była krótka i głęboka, z wypukłą dolną powierzchnią. Mierzyła 153 mm długości. Kość zębowa miała 50 mm w najwyższym punkcie. Spojenie żuchwy było krótkie, głębokie i bardzo spneumatyzowane. Duży otwór żuchwowy leżał w przedniej części żuchwy. Jak u większości innych owiraptorydów, przód żuchwy odchylał się do dołu.
Historia thumb|Mapa Nemegt (a, b) miejsce znalezienia Nemegtomaia (c) W 1996 japoński paleontolog Yoshitsugu Kobayashi wchodzący w skład zespołu „Mongolian Highland International Dinosaur Project” znalazł niekompletny szkielet owiraptoryda w formacji Nemegt na pustyni Gobi w południowo-zachodniej Mongolii. Okaz, oznaczony jako MPC-D100/2112 w Mongolian Palaeontological Center, a wcześniej PC i GIN100/2112, obejmuje prawie kompletną czaszkę i częściowy szkielet, w tym kręgi szyjne, grzbietowe, kość krzyżową i kręgi ogonowe, lewą łopatkę, dystalne końce obu kości ramiennych, prawą kość promieniową, obie kości biodrowe, górne końce obu kości łonowych, obie kości kulszowe oraz proksymalny fragment kości udowej. Znalezisko opisał jako nowy okaz z rodzaju Ingenia (określono go jako nieznany bliżej gatunek tego rodzaju, I. sp.) chiński paleontolog Lü Junchang ze współpracownikami w 2002. Wykorzystano go do podkreślenia podobieństw między owiraptorozaurami a ptakamiLü, J., Dong, Z., Azuma, Y., Barsbold, R. & Tomida, Y. (2002). „Oviraptorosaurs compared to birds.” W: Zhou, Z. & Zhang, F. (red). Proceedings of the 5th Symposium of the Society of Avian Paleontology and Evolution. Beijing: Science Press. s. 175–189.. thumb|left|Zachowane elementy szkeletu trzech znanych okazów nemegtomai, złożone razem po prawej W 2004 Lü i współpracownicy ustalili, że szkielet należy do nowego, odrębnego taksonu. Wskazali go jako holotyp Nemegtia barsboldi. Nazwa rodzajowa odnosi się do Kotliny Nemegt, a epitet gatunkowy honoruje mongolskiego paleontologa Rinczena Barsbolda, szefa zespołu, który znalazł okaz. W 2005 autorzy zorientowali się, że nazwa Nemegtia została już wcześniej użyta do określenia słodkowodnego małżoraczka z tej samej formacji, odkrytego w 1978, wobec czego jest już zajęta. Zaproponowali więc w zamian nazwę rodzajową Nemegtomaia („maia” oznacza po grecku „dobrą matkę”, wobec czego nowa nazwa znaczy „dobra matka z Nemegt”), odnosząc się do niedawnego wtedy odkrycia, że owiraptorydy raczej wysiadywały swe jaja, zamiast kraść jaja, chociaż wtedy nie znano jeszcze żadnych pozostałości gniazd ani jaj nemegtomai. Pierwszy znany członek rodziny owiraptorydów został bowiem znaleziony z gniazdem jaj, które pierwotnie uznano za złożone przez ceratopsa protoceratopsa. Z tego względu nazwano go w 1924 owiraptorem, czyli „złodziejem jaj”. W ostatniej dekadzie XX wieku odkryto więcej okazów owiraptorydów wraz z gniazdami i jajami, w środku których znaleziono także zarodki, i to należące do owiraptorydów. Wykazano w ten sposób, że jaja należały do samych owiraptorydów, a nie do ceratopsów. thumb|upright|Gniazdo (A) i kości przykrywające jaja (B–D), okaz MPC-D107/15 W 2007 znaleziono 2 nowe okazy Nemegtomaia. Dokonała tego ekspedycja „Dinosaurs of the Gobi”. Opisał je włoski paleontolog Federico Fanti ze współpracownikami (2013). Pierwszy okaz, MPC-D107/15, zwany również „Mary”, został znaleziony przez Fantiego wśród czerwonych piaskowców formacji Barun Goyot i obejmuje on gniazdo z prawdopodobnym rodzicem na szczycie. Czyni to Nemegtomaia czwartym rodzajem owiraptoryda znalezionym na szczycie gniazda, po owiraptorze, Citipati i Machairasaurus, chociaż już wcześniej otrzymała nazwę rodzajową odnoszącą się do tej cechy owiraptorydów. Okaz wydobyto z pionowego klifu w trudnych warunkach, w ciężkim deszczu wśród spadających kamieni piaskowca. Zachowana część szkieletu obejmuje część czaszki, obie łopatki, lewe przedramię i rękę prawą kość ramienną, kości łonowe, kulszowe, udowe, piszczelowe, strzałkowe i dolne części obu stóp. Okaz ten znaleziony został mniej niż 500 m od holotypu. Był tej samej wielkości. Przypisano go Nemegtomaia z powodu podobieństw anatomicznych i bliskiego miejsca znalezienia. Znaleziony został w jednym bloku skalnym, w związku z czym zachowała się bliskość kości i jaj. Kolejny okaz, MPC-D107/16, znaleziony został przez amerykańskiego paleontologa Nicholasa R. Longricha w formacji Nemegt. Składa się z rąk, częściowej lewej kości łokciowej i promieniowej, żeber, części miednicy i obu kości udowych. Okaz ten jest o 35% mniejszy od pozostałych. Przypisano go do Nemegtomaia z powodu tych samych cech co MPC-D107/15. Możliwe, że ręce należą do innego osobnika, jako że znaleziono je bez połączeń stawowych z resztą szkieletu (inne owiraptorydy znane są z kamieniołomów zawierających liczne szkielety), nie można jednak tego potwierdzić.
Systematyka W analizie filogenetycznej opublikowanej w 2004 Lü i współpracownicy uznali Nemegtomaia za zaawansowanego ewolucyjnie owiraptorozaura, najbliżej spokrewnionego z Citipati. W 2010 Longrich i współpracownicy ustalili przynależność Nemegtomaia do rodziny owiraptorów i podrodziny ingenii, co czyniłoby Nemegtomaia jedynym członkiem tej ostatniej grupy z wydatnym grzebieniem. Członkowie innej podrodziny, Oviraptorinae, wszyscy nosili grzebienie. Ingenie odróżniają się od nich mniejszą wielkością, krótkimi, ale solidnie zbudowanymi kończynami przednimi o słabo zakrzywionych szponach, ilością kręgów w synsakrum, jak też pewnymi cechami miednicy i stopy. Longrich i inni zasugerowali, że obecność grzebienia u Nemegtomaia wskazuje na wielokrotną ewolucję i zanikanie tej cechy u owiraptorydów lub też na przynależność rodzaju do ingenii.
W 2012 Fanti i współpracownicy także stwierdzili, że Nemegtomaia należy do Ingeniinae (jako ich zaawansowany ewolucyjnie przedstawiciel, najbliższy Heyuannia) w związku z proporcjami rąk dwóch nowych okazów (względnie krótkich z solidnie zbudowanymi pierwszym palcem). Stwierdzili też, że choć obecność grzebienia wiąże się ogólnie raczej z owiraptorynami, niż z ingeniami, cecha ta może korelować z wiekiem bądź dojrzałością. Zauważyli, że kości nosowe i czołowe zaliczanego do ingenii konchoraptora były pneumatyczne i mogły potencjalnie rozrastać się w grzebień wraz z dorastaniem zwierzęcia, ale wszystkie znane szkielety są tej samej małej wielkości, a jeden tylko okaz wydaje się w pełni wyrośnięty. Kladogram poniżej prezentuje pozycję wśród Oviraptoridae wedle Fanti etal., 2012: thumb|Głowy owiraptorydów w tej samej skali, Nemegtomaia oznaczona literą J
Ewolucja thumb|left|Zachowane szczątki (po lewej) i rekonstrukcja (po prawej) czaszki okazu MPC-D107/15