Józef Graniczny

Józef (Grzegorz) Graniczny ps. „Epstein” (ur. 12 marca 1897 w Wielkich Piekarach, zm. w kwietniu 1940 w Katyniu) – porucznik marynarki Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Franciszka i Konstancji z Magierów urodzony w Wielkich Piekarach, powiat bytomski. Tam też w 1911 został absolwentem niemieckiej szkoły elementarnej, a następnie rozpoczął praktykę w kopalni Heinitz-Grube w Bytomiu. W latach 1912–1915 był członkiem „Sokoła”. W 1913 z powodu czynnego udziału podczas strajku generalnego przeciwko Niemcom, urządzonego przez P.P.S. i Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” na terenie Górnego Śląska, zmuszony został uciec do Bochum w Westfalii. W czasie I wojny światowej został wcielony do armii niemieckiej. 14 maja 1915 przydzielono go do 1 dyonu torpedowców w Marynarce Wojennej. Następnie od początku marca do 15 sierpnia 1916 służył w 2 baterii moździerzy w Saksonii. Ponadto walczył na frontach belgijskim i francuskim. 10 kwietnia 1917 został ranny w czasie bitwy morskiej w pobliżu Francji. Po wyleczeniu, do 10 grudnia 1918 dowodził ciężkimi minomiotami w Belgii. W tym też roku zdezerterował i wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej na Górnym Śląsku.

11 czerwca 1919 wstąpił do Wojska Polskiego i otrzymał przydział do 1 batalionu morskiego w Kazaniu koło Modlina. Wziął udział w I powstaniu śląskim. W lutym 1920 został oddelegowany do Kadry Marynarki Wojennej w Toruniu, a następnie w czerwcu tego roku przeniesiony do prac plebiscytowych na Śląsku. Uczestniczył m.in. w rozbijaniu wieców i zebrań niemieckich, a także brał udział w II powstaniu śląskim jako komendant bojówek lotnych na powiat bytomski. 27 kwietnia 1921 awansował na stopień podporucznika z dniem 1 stycznia. W tym też roku, dowodząc kompanią szturmową, a następnie baonem w 2 pułku piechoty im. T. Kościuszki, walczył w III powstaniu śląskim. W styczniu 1922 Związek byłych Powstańców wystąpił z wnioskiem o odznaczenie go orderem „Virtuti Militari” V klasy, wskazując „jego zasługi bojowe we wszystkich powstaniach oraz umiejętności dowódcze, odwagę i męstwo w walkach”.

Po zakończeniu walk, od 8 lutego do 30 maja 1922 służył w Komendzie Portu Wojennego w Modlinie. Następnie do 20 czerwca 1923 służył we Flotylli Pińskiej, gdzie dowodził grupą motorówek i monitora „Mozyrz”. Od 8 stycznia 1925 w kierownictwie robót nurkowych w Modlinie. Służył także w Kadrze Marynarki Wojennej w Świeciu. Od lutego 1932 dowodził kompanią w Szkole Specjalistów Rzecznych w Pińsku. Ponadto był dowódcą ORP „Nurek” i ORP „Admirał Dickman”. 31 sierpnia 1935 przeniesiony w stan spoczynku.

W sierpniu 1939 zmobilizowany do Flotylli Rzecznej MW w Pińsku. Zgodnie z elaboratem mobilizacyjnym wyznaczony na stanowisko dowódcy sekcji codziennego zaopatrzenia Bazy Wysuniętej FR MW. W drugiej połowie września tego roku objął dowództwo improwizowanego plut. wartowniczego marynarzy w Pińsku i w okolicach tej miejscowości – po agresji ZSRR na Polskę – 22 września został wzięty do niewoli sowieckiej. Początkowo osadzono go w obozie jenieckim w Ostaszkowie, a następnie 3 listopada 1939 przewieziono go do obozu jenieckiego w Kozielsku. 9 marca 1940 został wysłany do naczelnika Zarządu NKWD Obwodu Smoleńskiego, w celu przeprowadzenia śledztwa. Od 11 marca, do co najmniej 2 kwietnia 1940 przetrzymywano go w tamtejszym więzieniu. Został zamordowany w Katyniu, po 2 kwietnia 1940. Figuruje na liście wywózkowej NKWD bez numeru z 3 kwietnia 1940, pozycja 78. Ofiary tej zbrodni grzebano w bezimiennych mogiłach zbiorowych, gdzie od 28 lipca 2000 mieści się oficjalnie Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu. W miejscu tym prowadzone były ekshumacje i prace archeologiczne, jednak Józef Graniczny nie został zidentyfikowany. W Archiwum Robla został wspomniany w liście z Pińska datowanym na 9 lutego 1940, znalezionym w pobliżu szczątków Stanisława Garguli, do którego pisała jego żona i córka (pakiet 036-01).

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień kapitanaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Życie prywatne Miał dwóch braci Franciszka i Władysława. 26 kwietnta 1927 zawarł związek małżeński z Marią Krajnikówną (ur. 10 luteg 1907) i miał dwoje dzieci: Juranda Zbyszka (ur. 2 lutego 1928) oraz Teresę Kordulę (ur. 30 stycznia 1930).

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 7876 – 27 czerwca 1922 Krzyż Niepodległości z Mieczami – 23 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal 3 Maja Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy Gwiazda Górnośląska

Upamiętnienie W katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie, znajduje się tablica poświęcona jego pamięci.

Zobacz też

jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu kampania wrześniowa

Przypisy

Bibliografia

CAW, AP 7413, 9327, 3645, 104

Kategoria:Członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska Kategoria:Odznaczeni Gwiazdą Górnośląską Kategoria:Odznaczeni Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości z Mieczami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem 3 Maja Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Katyniu Kategoria:Polacy – żołnierze Kaiserliche Marine w I wojnie światowej Kategoria:Porucznicy marynarki II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy I powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy III powstania śląskiego Kategoria:Uczestnicy kampanii wrześniowej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1897 Kategoria:Zmarli w 1940