thumb|277x277px|Aleksander Tarnowski i Konstancja Turczynowicz w tańcu kaczucza z baletu Hrabina i wieśniaczka, Teatr Wielki, 1847 Polski Balet Narodowy (PBN) – najważniejszy zespół baletowy w Polsce. Kontynuuje wieloletnie tradycje baletowe Warszawy, które sięgają korzeniami XVII wieku. Wcześniej znany był jako zespół baletowy Teatru Wielkiego – Opery Narodowej. W 2009 otrzymał w Teatrze Wielkim autonomię artystyczną i podniesiony został do rangi Polskiego Baletu Narodowego. Od tego momentu pracuje pod dyrekcją znanego polskiego choreografa Krzysztofa Pastora.
W Teatrze na Zamku Królewskim Przedstawienia baletowe prezentowano na polskim dworze królewskim w Warszawie już począwszy od lat trzydziestych XVII wieku, za panowania króla Władysława IV Wazy. Przez 150 lat występowali w nich niemal wyłącznie tancerze zagraniczni. Pierwsze balety pokazywano teatrze na Zamku Królewskim, a potem także w innych salach.
W Operalni Saskiej Dopiero w 1748 na polecenie króla Augusta II Mocnego wzniesiono w Warszawie pierwszy budynek teatralny, zwany Operalnią Saską, gdzie dwór oglądał profesjonalne przedstawienia, zawsze z udziałem baletu. Prezentowane one były nieregularnie, także za panowania Augusta III, przez zespoły sprowadzane z Drezna na czas pobytu obu królów saskich w Warszawie. mały|lewo|321x321px|Michał Rymiński, Dorota Sitańska i Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości w balecie Daniela Curza w operze Pirro Paisiella, Teatr na placu Krasińskich, 1790
W tamtym okresie dla polskiego dworu pracowali znani europejscy baletmistrzowie: Louis de Poitiers (1700–1701), Charles Debarques (1720–1721), Jean Favier (1724–1726, 1754–1755) i Antoine Pitrot (1748–1749, 1754, 1758–1762). Gościli w Warszawie słynni tancerze tamtej epoki, jak: Angélique Debarques (1720–1721), Louis Dupré (1724–1726), Anette Tagliavini (1761–1762), Domenico Lenzi (1762–1763) i inni.
Pierwszy stały zespół baletowy w Warszawie powstał jednak w 1765, zorganizowany przez antreprenera Carlo Tomatisa na polecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Działał on z przerwami w pierwszym polskim teatrze publicznym na scenie Operalni Saskiej. Występowali w nim początkowo wyłącznie tancerze zagraniczni, a wśród nich tzw. „Apollo tańca”, francuski tancerz Charles Le Picq oraz włoskie baleriny Anna Binetti, Caterina Gattai i Teresa Casacci. W tym czasie przebywał przez dziewięć miesięcy w Warszawie Giacomo Casanova, który opisał swoje kontakty z baletem królewskim w słynnych pamiętnikach. Baletmistrzami teatru byli wówczas kolejno: Bartolomeo Cambi (1765-1766), Vincent Saunier (1765-1767) i Marc-Antoine Missoly (1766-1768). W 1766 o posadę baletmistrza w teatrze Stanisława Augusta starał się też bezskutecznie legendarny reformator baletu, wielki francuski choreograf Jean-Georges Noverre, który przesłał polskiemu królowi zadedykowane mu 11-tomowe rękopiśmienne dzieło Ballets de Noverre (przechowywane obecnie w Gabinecie Rycin Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego). W 1767 gościł kilka miesięcy w Warszawie ówczesny europejski „bóg tańca” Gaetano Vestris, który m.in. wystawił na scenie Operalni Saskiej słynny balet Noverre’a Medea i Jazon i sam występował w nim w roli tytułowej.
W Teatrze na placu Krasińskich thumb|246x246px|Maurice Pion, dyrektor baletu Teatru Narodowego na placu Krasińskich i Teatru Wielkiego w latach 1826–1843 Od 1774 roku zespół występował przejściowo w Pałacu Radziwiłłowskim (dzisiejszy Pałac Prezydencki) na Krakowskim Przedmieściu. Dopiero w 1779 roku otwarto nowy Teatr na placu Krasińskich, zwany z czasem Teatrem Narodowym na placu Krasińskich. Pracowali wtedy z warszawskim zespołem baletowym znani ówcześni tancerze i baletmistrzowie zagraniczni: Giovanni Antonio Sacco, Francesco Caselli, Leopold Frühmann, Daniel Curz i Antonio Viganò. Pierwszym polskim tancerzem, który zdobył uznanie za granicą był Maciej Pręczyński (Prenczyński) z dworskiego baletu hetmana Branickiego w Białymstoku – solista zespołu Gasparo Angioliniego w weneckim Teatro San Benedetto i wiedeńskiego Burgtheater, który w latach 1775–1777 występował także i realizował balety w Warszawie.
W 1785 król Stanisław August ustanowił pierwszy zespół złożony z młodych polskich artystów, znany jako Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości (1785-1794), z którym pracowali dwaj zagraniczni baletmistrzowie François Gabriel Le Doux z Paryża (1785-1789) i Daniel Curz z Wenecji (1786-1794), uznawani obecnie za ojców polskiego baletu narodowego. Czołowym tancerzem tego zespołu był Michał Rymiński. Tradycje baletu królewskiego kontynuowały potem zespoły polskie na scenie Teatru na placu Krasińskich, zwanym teraz Teatrem Narodowym. Kolejnymi baletmistrzami byli tam m.in. Franz Schlanzowsky (Franciszek Szlancowski), Fortunato Bernardelli, Louis Thiérry, Antoine Titus, André-Isidore Carey i Maurice Pion. W styczniu 1812, w przejeździe z Petersburga do Wiednia, kilkakrotnie wystąpił w Warszawie legendarny francuski tancerz Louis-Antoine Duport, a wybijającymi się solistami baletu warszawskiego lat 20. i 30. XIX wieku byli: Julia Mierzyńska, Antonina Palczewska, Eugenia Kos, Maurice Pion i Mikołaj Grekowski.
W Teatrze WielkimPaweł Chynowski, Historia Polskiego Baletu Narodowego, [w:] http://teatrwielki.pl/teatr/polski-balet-narodowy/historia-pbn/. thumb|lewo|304x304px|Karolina Wendt, pierwsza polska Sylfida w balecie La Sylphide wg Filippa Taglioniego mały|lewo|320x320px|Pan Twardowski Virgilia Caloriego: Ludwika Kowalska (Bajadera), Ludwik Rządca (Diabeł) i Jan Popiel (Pan Twardowski), Teatr Wielki, 1874 mały|253x253px|Filippo Taglioni, dyrektor baletu Teatru Wielkiego w latach 1843–1853 thumb|311x311px|Roman Turczynowicz, dyrektor baletu Teatru Wielkiego w latach 1853–1866 W 1833 otwarto nowy gmach Teatru Wielkiego, który stał się następną siedzibą baletu warszawskiego. Pracował tam nadal i tworzył swoje dalsze balety Maurice Pion, zaś po nim tacy znani baletmistrzowie, jak: Filippo Taglioni, zasłużony polski pedagog i choreograf Roman Turczynowicz, Carlo Blasis, Virgilio Calori, Pasquale Borri, José Mendez, Raffaele Grassi, Enrico Cecchetti, a w okresie międzywojennym Piotr Zajlich, Feliks Parnell, Jan Ciepliński, Mieczysław Pianowski i Sasza Leontiew.
Gwiazdami baletu XIX-wiecznego Teatru Wielkiego były w różnych latach: Eugenia Koss, Karolina Wendt (pierwsza polska Sylfida, a później jako Carolina Vente solistka Teatro alla Scala w Mediolanie), Konstancja Turczynowicz (pierwsza polska Giselle), Teodozja Gwozdecka, siostry Anna i Karolina Straus (pierwsza polska Medora), Maria Freytag, Kamila Stefańska, Helena Cholewicka (jedyna polska „primaballerina assoluta”) i Włoszka Cecilia Cerri (pierwsza polska Odetta-Odylia). Balerinom partnerowali w repertuarze klasycznym wybitni soliści: Mikołaj Grekowski, Roman Turczynowicz, bracia Aleksander i Antoni Tarnowscy, Ludwik Rządca, Stanisław i Aleksander Gillertowie i Michał Kulesza. Zasłynęli także znakomici tancerze charakterystyczni: Jan Popiel, Feliks Krzesiński (od 1853 związany z baletem petersburskim), Hipolit Meunier i Jan Walczak. Występowały gościnnie na scenie warszawskiej takie europejskie sławy baletowe, jak: wielokrotnie Helene Schlanzowsky-Grekowska, Maria Taglioni, jej brat Paolo Taglioni z żoną Amalie z Galsterów, ich córka Maria Taglioni (zwana Młodszą) oraz Nadieżda Bogdanow, a także Carlotta Grisi, Claudina Cucchi (Couqui), Virginia Zucchi, kilkakrotnie Matylda Krzesińska, Pierina Legnani, Lubow Rosławlewa, Olga Prieobrażenska, Wiera Triefiłowa, Anna Pawłowa, Julia Siedowa i Tamara Karsawina.
Podczas ostatniej wojny gmach teatru został zniszczony, a balet przez dwadzieścia powojennych lat występował na scenach zastępczych w ramach organizacyjnych Państwowej Opery Warszawskiej. W tym okresie balet warszawski był całkowicie izolowany od wpływów zachodnich, a z zespołem pracowali wyłącznie polscy choreografowie: Leon Wójcikowski, Feliks Parnell, Stanisław Miszczyk, Jerzy Gogół i Witold Gruca. Najbardziej cenieni tancerze tamtych lat to: Barbara Bittnerówna, Olga Sawicka, Maria Krzyszkowska i Stanisław Szymański. Pierwszymi zachodnimi choreografami, jakich zaproszono do współpracy z zespołem, przełamując programową izolację Polski od kultury Zachodu przez władze komunistyczne, byli w latach 1962–1963 Alfred Rodrigues i Françoise Adret. Chętnie goszczono za to baletmistrzów radzieckich, takich jak: Konstantin Siergiejew, Natalia Konius, Aleksandr Tomski i Aleksiej Cziczinadze, którzy realizowali przedstawienia baletowe w Waeszawie.
Teatr Wielki został odbudowany, rozbudowany i oddany do użytku dopiero w 1965 i stał się ponownie domem opery i baletu w Warszawie. Zespołem baletowym kierowali tam najdłużej primabalerina Maria Krzyszkowska (1970-1980 i 1985-1995) i choreograf Emil Wesołowski (1982-1985 i 1995-2006). Początkowo ograniczano się do standardowego repertuaru polskiego (Pan Twardowski, Harnasie, Wesele w Ojcowie) oraz do obiegowego repertuaru klasycznego i współczesnego w radzieckich realizacjach (Jezioro łabędzie, Don Kichot, Giselle, Spartakus, Kopciuszek, Romeo i Julia, Coppelia, Śpiąca królewna). Jedynym polskim choreografem, który miał wtedy szansę tworzenia w Warszawie nowych baletów pozostawał Witold Gruca, a inni (Witold Borkowski, Jerzy Makarowski, Henryk Konwiński, Jerzy Graczyk) byli zapraszani sporadycznie. Nigdy nie zaproszono do współpracy naszego najwybitniejszego choreografa tamtych lat Conrada Drzewieckiego. Dopiero począwszy od 1972 zaczęły pojawiać się w repertuarze realizacje dość przypadkowo dobieranych choreografów zachodnich. Byli to kolejno: Joseph Lazzini (1972), Birgit Cullberg (1975), Frederick Ashton (1977), Serge Lifar (1978), Yuriko (1978), Alberto Méndez (1979) i Erich Walter (1981).
Najważniejszymi solistkami baletu pierwszego ćwierćwiecza w odbudowanym Teatrze Wielkim były kolejno: Maria Krzyszkowska, Elżbieta Jaroń, Bożena Kociołkowska, Renata Smukała, Ewa Głowacka, Barbara Rajska, Jolanta Rybarska, Anna Białecka, Anna Grabka, aż po Elżbietę Kwiatkowską i Izabelę Milewską; a czołowymi solistami: Stanisław Szymański, Wojciech Wiesiołłowski, Zbigniew Strzałkowski, Feliks Malinowski, Janusz Smoliński, Gerard Wilk, Jerzy Makarowski, Dariusz Blajer, Zdzisław Ćwioro, Waldemar Wołk-Karaczewski, Ireneusz Wiśniewski, Łukasz Gruziel, Tadeusz Matacz, Janusz Mazoń i nieco później Sławomir Woźniak.