1 Pułk Wojskowej Straży Granicznej

thumb thumb thumb 1 Pułk Wojskowej Straży Granicznej – jednostka organizacyjna Wojskowej Straży Granicznej w II Rzeczypospolitej.

Geneza 17 grudnia 1918 szef Straży Granicznej płk Małyszko przedstawił Ministerstwu Spraw Wojskowych wstępny projekt etatów oddziałów granicznych. Na ich podstawie do końca lutego 1919 sformowano 1 pułk Straży Granicznej. W skład 1 pułku weszły: 1 dywizjon stacjonujący czasowo w Warszawie oraz 3 dywizjon SG z Mławy. 21 marca 3 dywizjon SG zmienił nazwę na II/1 pułku Straży Granicznej. Tym samym jego 1 szwadron stał się 5., a 2 szwadron 6 szwadronem 1 pułku SG.

Przemianowanie i zmiany organizacyjne Wiosną 1919 Straż Graniczna przeszła pod wyłączną komendę Ministerstwa Spraw Wojskowych. W ramach zmian strukturalnych nastąpiły zmiany w nazwie. Odtąd korpus SG nazywał się Wojskową Strażą Graniczną. Oddziały Wojskowej Straży Granicznej w terenie podporządkowano w całości Dowództwom Okręgów Generalnych. 1 pułk Wojskowej Straży Granicznej podporządkowany został Dowództwu Okręgu Generalnego „Warszawa”. Inspektorat Wojskowej Straży Granicznej spełniał jedynie funkcje inspektorskie na ogólnych zasadach inspektorów broni. Kontrolował stan wyszkolenia, sprawności i gotowości bojowej. Był też ogniwem łącznikowym pomiędzy odpowiednimi ministerstwami. Dowództwo pułku stacjonowało w Ostrołęce, dowództwo I dywizjonu w Łomży, a II dywizjonu w Mławie.

17 kwietnia sformowano 7 szwadron pod dowództwem kapitana Krzyżanowskiego. W czerwcu dywizjon otrzymał nowe wyposażenie produkcji amerykańskiej, a broń i amunicję – francuskie.

Rozporządzeniem ministra Spraw Wojskowych z 14 lipca 1919 wprowadzono nową organizację i dyslokację oddziałów granicznych. Dowództwo 1 pułk Wojskowej Straży Granicznej przeniesiono z Ostrołęki do Łomży. dowództwo I dywizjonu z Łomży do Szczuczyna, dowództwo II dywizjonu na czas formowania pozostawało w Łomży, a dotychczasowy III(sic!)/1 p WSG wszedł w podporządkowanie 3 pułku WSG. Faktycznie 30 lipca 1919 II dywizjon wyszedł ze składu 1 pułku WSG i wszedł w podporządkowanie dowódcy 3 pułku Wojskowej Straży Granicznej jako I/3 p WSG. Szwadrony dywizjonu zmieniły numerację odpowiednio: 5 na 4, 6 na 1, 7 na 3 i 8 na 2. Po sformowaniu w Łomży nowych 1,3,6 i 7 szwadronów oraz nowego dowództwa II dywizjonu, te ostatnie przeniesiono z Łomży do Myszyńca, a szwadrony rozesłano na odcinki graniczne. Ponadto przy pułku sformowano 2 szwadron szkolny i zakwaterowano go w Łomży.

Już połowie 1919 Ministerstwo Spraw Wojskowych i Inspektorat Wojskowej Straży Granicznej podjęły przygotowania do przejęcia Pomorza Gdańskiego. W związku z tym zaplanowano też przesunięcia na innych odcinkach granicy. 1 pułk Wojskowej Straży Granicznej miał ochraniać granicę od Rajgrodu do Mławy.

W lutym 1920 pułk przejął odcinek granicy zaczynający się od rz. Omulew i dalej do m. Napierki od pododdziałów 3 pułku WSG. Pułk ten nie otrzymał dodatkowych sił, a nowy odcinek obsadził drogą poszerzenia sektorów granicznych poszczególnych szwadronów w kierunku zachodnim.

24 lutego 1920 inspektor WSG nakazał pułkowi przyjąć następujące ugrupowanie: dowództwo pułku rozmieścić w Łomży, dowództwo 1 dywizjonu w Szczuczynie, a 2 dywizjonu w Chorzelach. 1 szwadron w Boguszach, 2 szwadron w Niedźwiadnej, 3 szwadron w Koźle, 5 szwadron w Dąbrowie, 6 szwadron w Zarembach, a 8 w Janowcu. Zaznaczył też, że po sformowaniu 3 i 7 szwadronu, osobiście wyznaczy miejsca służby.

3 marca 1920 wiceminister spraw wojskowych generał podporucznik Kazimierz Sosnkowski przemianował dotychczasową formację „Wojskowa Straż Graniczna” na „Strzelców Granicznych”. Pułk zmienił swoją nazwę.

Służba graniczna Pułk obsadzał początkowo linię graniczną Grajewo–Zieluń. 3 maja przeszedł na granice nowo sformowany 7 szwadron. Obsadził odcinek od Rudnej do Bronisława [wł.]. 5 szwadron zajął odcinek od Lawieczyna do Wylazłowa [wł.]. 6 szwadron nie spełniał wymogów pododdziału granicznego, został zdjęty z granicy i odesłany do 1 Dywizji Piechoty Legionów. W jego miejsce dywizja oddała szwadron pod dowództwem rtm. Lubinskiego w składzie 143 żołnierzy, który to przyjął numer 6. Wraz ze „starym” 6 szwadronem odesłano do wojsk liniowych także część żołnierzy 5 szwadronu będących podejrzanymi o uprawianie procederu przemytniczego.

14 lipca 1919 ukazało się rozporządzenie ministra spraw wojskowych odnośnie do dyslokacji i reorganizacji oddziałów granicznych. Zgodnie z tym rozkazem, 1 pułk Wojskowej Straży Granicznej rozlokowano na odcinku granicznym od Jeziora Rajgrodzkiego do rzeki Omulew. Dowództwo pułku przeniesiono z Ostrołęki do Łomży. I dywizjon ochraniał odcinek od Jeziora Rajgrodzkiego do rzeki Pissy. Dowództwo 1 dywizjonu przeniesiono z Łomży do Szczuczyna. 1 szwadron po sformowaniu go w Łomży przegrupowano do Rajgrodu, 2 szwadron pozostał w Boguszach, 3 szwadron po sformowaniu w Łomży, przeniesiono do Niedźwiadnej a 4 szwadron pozostał w Kolnie. Nowy II dywizjon 1 pułku WSG ochraniał odcinek granicy od rzeki Pissy do rzeki Omulew. Dowództwo dywizjonu sformowano w Łomży i przeniesiono do Myszyńca. 5 szwadron stacjonował w Lemanie, 6 szwadron sformowano w Łomży i przeniesiono do Krysiak, 7 szwadron stacjonował do Pełtach, 8 szwadron po przybyciu z Warszawy rozmieścił się w m. Surowe. Dalej granice ochraniał 3 pułk Wojskowej Straży Granicznej. Tym samym rozporządzeniem nakazano sformowanie przy pułku 2 szwadronu szkolnego WSG.

Żołnierze pułku Stan na dzień 5 października 1919: dowódca pułku – ppłk Alfred Walter zastępca dowódcy pułku – ppłk Sergiusz Bogucki (do 25 II 1920 → dowódca 6 pułku SG) adiutant pułku – ppor. January Suchodolski dowódca 1 dywizjonu – mjr Ludwik Postępski dowódca 1 szwadronu – por. Adam Podleski dowódca 2 szwadronu – por. Arkadiusz Jałowiecki dowódca 3 szwadronu – rtm. Rudolf Wirski dowódca 4 szwadronu – rtm. Mariusz Romer dowódca 2 dywizjonu – mjr Leonard Samborski dowódca 5 szwadronu – por. Władysław Jercho dowódca 6 szwadronu – rtm. Stanisław Bebeńkowski dowódca 7 szwadronu – por. Władysław Kozubski dowódca 8 szwadronu – por. Wiktor Domejko dowódca szwadronu szkolnego – mjr Leon Żeromski

Rozmieszczenie pułku

Rozmieszczenie 1 pWSG w Ostrołęce 17 kwietnia 1919 (2/-):I/1 pWSG w Łomży (5/35)II/1 pWSG w Mławie (5/24)szwadrony1. Łomża2. Bogusze (5/85)3. Warszawa(4/200)4. Kolno(3/112)5. Krempa(5/143)6. Chorzele(4/140)7. Pepłówek(3/101)8. Mława(1/190)Rozmieszczenie 1 pWSG w Łomży w lipcu 1919:I/1 pWSG w SzczuczynieII/1 pWSG w Myszyńcuszwadrony1. Rajgród2. Bogusze3. Niedźwiadna4. Kolno5. Leman6. Krysiaki7. Pełty8. SuroweRozmieszczenie 1 pWSG w Łomży na dzień 25 lutego 1920I/1 pWSG w SzczuczynieII/1 pWSG w Myszyńcuszwadrony1. Bogusze2. Niedżwiadna3.4. Kozioł5. Dąbrowy6. Zaręby7.8. JanowiecplacówkiTworkiRakowoBrzozowoWarmiakChorzeleJanowoPrzestrzeleCzarniówekBialikiGrondzkieŁazySmolanyRydzewoKurkiWincentaPełtyWasiłyTrząskiMirucieMilewoŁachaCykWólkaZdziętyKonopkiTruszki-PatoryZimnaRuchajeRyki-BorkowoGołębieCyprkiKumelskLemanSuroweBonisławTarachyFilipki MałeŁączkiPepłówekAntonia

Przekształcenia 1 dywizjon Straży Granicznej → I dywizjon 1 pułku Straży Granicznej → I dywizjon 1 pułku Wojskowej Straży Granicznej → I dywizjon 1 pułku Strzelców Granicznych 3 dywizjon Straży Granicznej → II dywizjon 1 pułku Straży Granicznej → II dywizjon 1 pułku Wojskowej Straży Granicznej → I dywizjon 3 pułku Wojskowej Straży Granicznej → I dywizjon 3 pułku Strzelców Granicznych

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

(sygn.9/169.)

(sygn.7/37.) (sygn.6/81.) (sygn.13/5.) (sygn.6/112.)

Kategoria:Formacje graniczne w Łomży Kategoria:Wojsko w Ostrołęce Kategoria:Historia Ostrołęki Kategoria:Pułki Wojskowej Straży Granicznej Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1919 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1920