thumb thumb 3 Pułk Wojskowej Straży Granicznej – jednostka organizacyjna Wojskowej Straży Granicznej w II Rzeczypospolitej.

Formowanie i zmiany organizacyjne Wiosną 1919 Straż Graniczna przeszła pod wyłączną komendę Ministerstwa Spraw Wojskowych. W ramach zmian strukturalnych nastąpiły zmiany w nazwie. Odtąd korpus SG nazywał się Wojskową Strażą Graniczną. Oddziały Wojskowej Straży Granicznej, w terenie podporządkowano w całości Dowództwom Okręgów Generalnych. Stacjonujące we Włocławku dowództwo 3 pułku Wojskowej Straży Granicznej podporządkowane zostało Dowództwu Okręgu Generalnego „Warszawa”, a jego 1 dywizjon Dowództwu Okręgu Generalnego „Łódź”. Inspektorat Wojskowej Straży Granicznej spełniał jedynie funkcje inspektorskie na ogólnych zasadach inspektorów broni. Kontrolował stan wyszkolenia, sprawności i gotowości bojowej. Był też ogniwem łącznikowym pomiędzy odpowiednimi ministerstwami.

14 lipca 1919 ukazało się rozporządzenie ministra spraw wojskowych odnośnie do dyslokacji i reorganizacji oddziałów granicznych. 3 pułk Wojskowej Straży Granicznej przeszedł w rejon DOG Warszawa i rozlokował się na odcinku granicznym od rzeki Omulew do rzeki Ruziec. Zgodnie z tym zarządzeniem, dowództwo pułku przeniesiono z Włocławka do Ciechanowa. Jego I dywizjon przemianowany został na 2 samodzielny dywizjon Wojskowej Straży Granicznej. W zamian za to pułk otrzymał II dywizjon 1 pułku Wojskowej Straży Granicznej, który to został przemianowany na I/3 p WSG.

4 sierpnia 1919 dowódca pułku płk art. Eugeniusz Habich napisał: „Dnia dzisiejszego Sztab powierzonego mi pułku przybył do Ciechanowa i mieści się w koszarach.” W tym czasie zastępcą dowódcy pułku był płk Jan Stankiewicz, funkcję adiutanta pełnił ppor. art. Stefan Korolec. Wraz ze sztabem 3 pułku WSG w ciechanowskich koszarach zakwaterowano 5 szwadron por. Szczepańskiego, który to tak opisał ich stan: „W koszarach, gdzie umieściłem ludzi nic prócz murów i śmieci nie było. Trzeba było znowu przyłożyć starań, aby wszystko doprowadzić do należytego porządku.”

W połowie 1919 Ministerstwo Spraw Wojskowych i Inspektorat Wojskowej Straży Granicznej podjęły przygotowania do przejęcia Pomorza Gdańskiego. W związku z tym zaplanowano też przesunięcia na innych odcinkach granicy. 3 pułk Wojskowej Straży Granicznej miał ochraniać granicę od Mławy do styku granicy Wolnego Miasta Gdańska.

Na dzień 1 stycznia 1920 pułk liczył 46 oficerów, 96 podoficerów, 1370 szeregowców, 192 konie wierzchowe, 56 koni taborowych, 2013 karabinów i 7 karabinów maszynowych. 24 stycznia 1920 3 pułk WSG pełniący służbę na granicy północnej z Prusami Wschodnimi otrzymał rozkaz, aby z dniem 1 lutego zwinął swe pododdziały i skupił je w następujących miejscowościach: dowództwo pułku wraz ze szwadronem szkolnym w Ciechanowie, 1 dywizjon w Mławie, dowództwo 2 dywizjonu oraz 7 i 8 szwadrony w Rypinie, 5 i 6 szwadrony w Zieluniu. W tej postaci wszedł w podporządkowanie dowódcy Frontu Pomorskiego i stanowił jego odwód w czasie przejmowania Pomorza Gdańskiego. Potem pułk został skierowany do obsadzenia granicy z Prusami Wschodnimi na odcinku od Napierek do styku granic Wolnego Miasta Gdańska, Prus Wschodnich i Polski. Dowództwo pułku wraz ze szwadronem szkolnym oraz dowództwem 2 dywizjonu przeniesiono do Grudziądza, a dowództwo 1 dywizjonu do Grodziczna. 1 dywizjon obsadził odcinek granicy od Napierek do linii kolejowej Jabłonowo – Iława. Na zachód od tej linii granicę aż do obszaru Wolnego Miasta obsadził 2 dywizjon. Na północ od 3 pułku granicę z Wolnym Miastem obsadził skierowany z Warszawy 1 samodzielny dywizjon WSG.

3 marca 1920 wiceminister spraw wojskowych generał podporucznik Kazimierz Sosnkowski przemianował dotychczasową formację „Wojskowa Straż Graniczna” na „Strzelców Granicznych”. 11 marca na podstawie rozkazu MSWojsk nr 1926/Organ. pułk zmienił swoją nazwę.

Służba graniczna Rozporządzeniem ministra Spraw Wojskowych z 14 lipca 1919 wprowadzono nową organizację i dyslokację oddziałów granicznych. 3 pułk Wojskowej Straży Granicznej przejąć miał odcinek od rzeki Omulew do rzeki Rudziec. I dywizjon ochraniał odcinek od rzeki Omulew do Dłutowa. Dowództwo dywizjonu rozlokowało się w Mławie. 1 szwadron rozmieszczono w Chorzelach, 2 szwadron przeniesiono z Mławy do Janowa, 3 szwadron pozostawiono w Pepłówku, a 4 szwadron przeniesiono do Krępy.

II dywizjon 3 pułku WSG obsadził granicę na odcinku od Dłutowa do rzeki Ruziec w pobliżu Dobrzynia, Sztab dywizjonu kwaterował w Rypinie. 5 szwadron, po sformowaniu w Ciechanowie, przeniesiono do Zielunia, 6 szwadron kwaterował w Płocicznie, 7 szwadron przeniesiono z Rypina do Osieka, a 8 szwadron pozostawiono w Dobrzyniu. Tym samym rozporządzeniem nakazano sformowanie przy pułku 3 szwadronu szkolnego WSG.

Uzbrojenie pułku Początkowo I dywizjon uzbrojony był przede wszystkim w karabiny francuskie. W maju 1919 jego 3 szwadron dysponował 80 karabinami włoskimi i 40 rosyjskimi. Jeszcze w lipcu 1919 sygnalizowano braki w uzbrojeniu. 20 września posiadano 283 karabiny piechoty systemu Lebel, które w ilości 80 sztuk 26 września 1919 przekazano do sztabu pułku, a 305 szt. wraz z bagnetami i pasami w dniu 30 października 1919 r. przekazano do Składów Artyleryjskich w Warszawie.

Szkoła podoficerska posiadała 33 sztuki francuskich karabinków kawaleryjskich. W 2 szwadronie używano też karabinów francuskich. W grudniu 1919 żołnierze I dywizjonu posiadali na uzbrojeniu 128 sztuk karabinów piechoty i 18 karabinków kawaleryjskich produkcji rosyjskiej, 11 karabinów niemieckich wz. 1898. Po przegrupowaniu w marcu 1920 do Grudziądza pułk otrzymał karabiny systemu Mannlicher.

W II dywizjonie 30 lipca 1919 było 1112 karabinów, w tym: 11 niemieckich, 146 rosyjskich i 955 francuskich. W lipcu 1919 żołnierze 6 szwadronu zdali karabinki rosyjskie otrzymując w zamian „karabinki kawaleryjskie”. Na początku sierpnia do uzbrojenia II dywizjonu trafiło, przejęte z Departamentu Artylerii, 713 sztuk karabinków kawaleryjskich Lebel, 79 karabinów piechoty tegoż systemu i 4 karabiny maszynowe Hotchkiss. W sierpniu dostarczono jeszcze francuskie karabiny piechoty i 1 karabin maszynowy. We wrześniu dywizjon otrzymał kolejny transport 758 karabinów francuskich. W 7 szwadronie, który został wydzielony do 2 samodzielnego dywizjonu WSG na uzbrojeniu żołnierzy było 152 karabinów niemieckich M.88 i 159 karabinów francuskich. 5 września 1919 stacjonujący w Dobrzyniu n/Wisłą 8 szwadron posiadał 1 karabin maszynowy i 152 karabiny.

Umundurowanie pułku W okresie formowania szwadronów wykorzystywano zasoby ze zdobytych magazynów. Żołnierze otrzymali niemieckie umundurowanie, bieliznę, buty. Umundurowanie nie było jednorodne, a dostawy niewystarczające. Brakowało przede wszystkim obuwia i płaszczy. Oficerowie sztabu pułku posiadali płaszcze amerykańskie. Część oficerów otrzymała mundury żołnierskie z amerykańskich dostaw. Płaszcze szyte na wymiar wykonywane były niekoniecznie według wzoru zatwierdzonego przez MSWojsk.

W sierpniu 1919, z dostaw intendentury, pułk otrzymał 18 bluz i spodni oraz 18 owijaczy, 36 par skarpet i 36 kalesonów amerykańskich. We wrześniu II dywizjonowi przydzielono 348 kalesonów, 169 owijaczy i 181 skarpet amerykańskich, 165 koców polskich i 690 chlebaków „hallerowskich”. Niejednolitość umundurowania powodowała, że żołnierze „upiększali” mundury. Oficerowie często zakładali akselbanty adjutanckie, a podoficerowie i szeregowi naszywali na spodnie lampasy.

Struktura organizacyjna pułku

Rozmieszczenie 3 p WSG we Włocławku na dzień 17 kwietnia 1919 (4/15)I/3 pWSG w Aleksandrowie (3/45)II/3 pWSG w Rypinie (4/32)szwadrony1. Aleksandrów (4/197)2. Służewo (3/197)3. Warszawa (4/197)4. Aleksandrów (3/197)5. Płociczno (2/172)6. Dobrzyń (2/166)7. Lubicz (2/151)8. Rypin (2/202)Rozmieszczenie 3 p WSG w Ciechanowie w lipcu 1919I/3 pWSG w MławieII/3 pWSG w Rypinieszwadrony1. Chorzele2. Janowo3. Pepłówek4. Krępa5. Zieluń6. Płociczno7. Osiek8. DobrzyńRozmieszczenie 3 p WSG w Ciechanowie na dzień 25 stycznia 1920I/3 pWSG w MławieII/3 pWSG w Rypinieszwadrony1. Chorzele2. Janowo3. Pepłówek4. Krępa5. Zieluń6. Płociczno7. Osiek8. DobrzyńplacówkiZarębyGołębieRudaLewiczynZdrojekKonopaty ZGałkowoPachta…ChorzeleLeśnikiMławkaKrępaNiekPłocicznoOsiekDobrzyńWasiłyJanowiecPiekiełkoJózefowoWylazłówWygodaRokitnicaPólka MWólkaZdziętyUniszki?Petrykozy?RudaBarakiCichoszPólka DRykiLeśniewoPepłówekGnojnoLubowidzWierzchownia..tki DużeTomkowoTrząskiBonisławGnojenkoKonopaty WKarwokomora OsiekSmolnikiSmolany?GruszkaZieluńKsięteBiałkowoGiewartyRudkiJanowoSzczutowoCieńkusz?

Żołnierze pułku Dowódcy pułku płk Eugeniusz Habich Obsada personalna pułku 7 października 1919: dowódca pułku – płk Eugeniusz Habich zastępca dowódcy pułku – płk Jan Stankiewicz adiutant pułku – ppor. Stefan Korolec dowódca I dywizjonu – kpt. Edmund Lubański dowódca 1 szwadronu – kpt. Adam Lubiński dowódca 2 szwadronu – kpt. Artur Ozog dowódca 3 szwadronu – por. Edward Limanowski dowódca 4 szwadronu – ppor. Jan Ursyn Zamarajew dowódca II dywizjonu – mjr Kazimierz Sokołowski dowódca 5 szwadronu – por. Zdzisław Szczepański dowódca 6 szwadronu – por. Karol Padarewski dowódca 7 szwadronu – por. Stefan Nackiewicz dowódca 8 szwadronu – ppor. Antoni Macherski

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

(sygn.18/203.)

(sygn.6/81.) (sygn.13/5.) (sygn.6/112.)

Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej we Włocławku Kategoria:Formacje graniczne w Ciechanowie Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Grudziądzu Kategoria:Pułki Wojskowej Straży Granicznej Kategoria:Polskie jednostki graniczne utworzone w 1919 Kategoria:Polskie jednostki graniczne rozwiązane w 1920