thumb|301x301px|Herb GryfGetkowie herbu Gryf, znani również jako Gedkowie – polski ród szlachecki herbu Gryf, związany z Mazowszem.
Historia Nazwisko Getko lub Getka (występujące również w innych formach obocznych: Gedko, Gedka, Gietka, Gietko, też archaiczne Giethka, Gyethka, a nawet GethgaPrzegląd form używanych w okresie staropolskim w: Słownik Staropolskich Nazw Osobowych, red. W. Taszycki, t. 2, z. 1, Wrocław 1968, s. 108.) stanowiło pierwotnie zeslawizowaną formę hebrajskiego imienia Gedeon, które w Polsce znane było od XII w. i popularne w rozrodzonym w Małopolsce i na Mazowszu rodzie Gryfitów, zwanych też ŚwiebodzicamiJ. S. Bystroń, Księga imion w Polsce używanych, Warszawa 1938, s. 188.. Pierwszym, który je nosił, miał być biskup krakowski Getko vel Gedko (te dwie wersje jego imienia najczęściej pojawiają się w historiografii), tradycyjnie uznawany za Gryfitę (choć jego przynależność rodowa jest dla historyków kwestią sporną). Nosili je również dwaj biskupi płoccy. Przekształcając się z czasem w przydomek, ok. XV w. imię Getków stało się nazwiskiem rodu pieczętującego się herbem Gryf i osiadłego we wsi Smarszewo (ob. Smardzewo) w ziemi zakroczymskiej (w diecezji płockiej)Słownik Staropolskich Nazw Osobowych ..., s. 108.. Pomimo możnowładczego pochodzenia, była to rodzina drobnoszlachecka (typowa zresztą dla tego obszaru ziem polskich), wymieniona (jako Getko) na przełomie XVIII i XIX w. w spisach Ewarysta Andrzeja Kuropatnickiego i Piotra Małachowskiego E. A. Kuropatnicki, Wiadomość o klejnocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich, cz. 2, Warszawa 1789, s. 29;P. Małachowski, Zbiór nazwisk szlachty, Lublin 1805, s. 137., w zasadzie nie odgrywająca poważniejszej roli politycznej chociażby na poziomie lokalnym. Z tej rodziny wywodził się żyjący na przełomie XVII i XVIII w. Jan Gietka, który w wyniku zaciągu wśród drobnej szlachty do tzw. piechoty niemieckiej, doszedł do stopnia pułkownikaAdam Boniecki, Herbarz polski, t. 6, Warszawa 1903, s. 48.. Najczęstsza oboczność Getko i Getka jest typowa dla języka staropolskiegoPatrz np.: T. Milewski, Z zagadnień językoznawstwa ogólnego i historycznego, Warszawa 1969, s. 314.. Z kolei oboczność Gietko i Gietka stanowi przejaw wpływu dialektu mazowieckiego.
W charakterze przydomka lub nazwiska Gedkami bądź Getkami nazywali się też Gryfici z Bobowej w Małopolsce, czyli późniejsi Bobowscy herbu Gryf. W Małopolsce istniał również pokrewny ród Gedczyców (od „Gedczyc” jako „syn Gedki”; być może jest to ród tożsamy z późniejszymi Giedczyckimi herbu GryfE. A. Kuropatnicki, op. cit., cz. 2, s. 30.)K. Mosingiewicz, 'Ród Gryfów w ziemi sądeckiej do połowy XV w.', Studia Historyczne, t. 23, 1980, z. 3, s. 344-352, 356-358., a na Rusi GetkinówK. Niesiecki, Herbarz polski, t. 4, Lipsk 1839, s. 108., także wywodzący się od Gryfitów i pieczętujący się herbem Gryf (Seweryn Uruski uważał Getkinów i Getków za jeden ród, oba nazwiska wiążąc zresztą z Rusią CzerwonąS. Uruski, Rodzina: herbarz szlachty polskiej, t. 4, Warszawa 1907, s.138.).
Znani członkowie rodu Gedko (1130–1185), biskup krakowski (tradycyjnie wiązany z tym rodem) Gedko I (ok. 1160–1223), biskup płocki (tradycyjnie wiązany z tym rodem) Gedko II (zm. 1296), biskup płocki
Przypisy
Kategoria:Ziemia zakroczymska