Rosko (wieś w województwie wielkopolskim)

thumb|240px|Pochyła uliczka thumb|240px|Szkoła przy kościele thumb|240px|Studnia w rynku Rosko (, wcześniej ) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, w gminie WieleńRozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (), przy drodze wojewódzkiej nr 181, w połowie odległości pomiędzy Czarnkowem a Wieleniem.

Nazwa Nazwa może mieć dwa pochodzenia: od rogu (pierwotnie: Rogsko), od przepływającego tędy strumienia RośPaweł Anders, Władysław Kusiak, Puszcza Notecka, Oficyna Wydawnicza G&P, Poznań, 2011, s. 205–207, .

Historia Pierwsza pisana informacja o miejscowości pochodzi z 1298 – wtedy to wieś została przekazana z rąk królewskich w dobra kasztelana wieleńskiego Wincentego z Szamotuł. W dobrach wieleńskich znajdowała się potem przez wiele wieków. Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 41.. Podczas powstania wielkopolskiego toczono tutaj zacięte walki w lutym 1919, kiedy to Niemcy próbowali atakować Czarnków od strony Wielenia. 26 stycznia 1945 czerwonoarmiści zamordowali w rejonie wsi dwóch włoskich generałów, których pochowano na miejscowym cmentarzu ewangelickim, a potem ekshumowano i przewieziono do Włoch.

Do 1954 roku istniała gmina Rosko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Zabytki i osobliwości Do najbardziej interesujących obiektów wsi należą: kościół św. Stanisława – neogotycki, z lat 1856–1859, plebania z 1858, dawny zajazd (ul. Powstańców Wielkopolskich 39) z połowy XIX wieku (kamienno-ceglany), o bramach umieszczonych na narożnikach dziedzińca utworzonego przez zabudowania tworzące czworobok, dawna kuźnia kamienna przekształcona w garaż, dom kultury z 1978 (wybudowany w czynie społecznym), wiąz o obwodzie 400 cm (przy domu kultury), zabudowa umieszczona częściowo na pochyłości terenowej, tworząca strome uliczki ze schodami dla pieszych, fontanna w rynku, studnia w rynku z ręcznym kołowrotem, pomnik stulecia Koła Śpiewaczego Lutnia z 2005 na rynku (zawiera tablicę z portretem ks. Aleksego Spychalskiego i dyrygenta Bolesława Dąbrowskiego), pomnik powstańców wielkopolskich, szkoła piętrowa z żółtej cegły z początku XX wieku (przy kościele), szkoła z dachem mansardowym z lat 20. XX wieku (szosa w kierunku Wielenia), stela upamiętniająca miejsce śmierci pierwszego powstańca (7 lutego 1919) ustawiona w 1960 (ul. Powstańców Wielkopolskich 7), kapliczka przydrożna św. Antoniego z początku XX wieku, zabudowania stacji kolejowej Rosko na nieczynnej linii Krzyż – Inowrocław (na południe od wsi): dworzec z 1896, wieża wodna z 1906 częściowo szalowana deskami w górnej partii.

Komunikacja Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 181.

Sport i wypoczynek We wsi działa Ludowy Zespół Sportowy Noteć Rosko – klub piłkarski założony w 1948 roku, w sezonie 2023/24 grający w klasie okręgowej „Red Box”, grupa wielkopolska I. Barwy drużyny są żółto-zielone. Stadion o pojemności 900 miejsc mieści się przy ulicy Podgórnej.

Ochotnicza Straż Pożarna W Rosku działa Ochotnicza Straż Pożarna, której prezesem jest Tobiasz Waśko. Organizacja skupia około 80 ochotników wraz z drużynami młodzieżowymi. OSP Rosko została wpisana do krajowego systemu ratownictwa. Jednostka jest wyposażona w nowoczesny sprzęt, udziela także pomocy przedmedycznej w wypadkach.

Rezerwat archeologiczny

1,5 km od drogi wojewódzkie 181, na terenie Kolonii Rosko, znajduje się rezerwat archeologiczny, miejsce kultu solarnego z VIII wieku p. n. e. kultury łużyckiej. Po raz pierwszy na odkrycie archeologiczne natrafiono w 1985 roku podczas prac melioracyjnych. W latach 2001–2002 prowadzono prace archeologiczne, w trakcie których odkryto pozostałość po kamiennej konstrukcji nasypu oraz ponad 50 siekierek z brązu. Obecnie w miejscu odkrycia samorząd gminy Wieleń na łące wyłączonej z użytkowania rolniczego ustanowił rezerwat archeologiczny. Zrekonstruowano nasyp oraz stół ofiarny.

Hejnał Rosko ma swój hejnał, który jest codziennie odgrywany o godz 12.00 z wieży kościoła.

Osoby We wsi urodził się Leon Kmiotek ps. „Dołęga”, „Pomian” (ur. 4 kwietnia 1889, zm. 15 lipca 1942 w niemieckim więzieniu we Wrocławiu) – major piechoty Wojska Polskiego, w czasie okupacji niemieckiej założyciel Wielkopolskiej Organizacji Wojskowej, a następnie dowódca Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich.

Przypisy

Kategoria:Rosko (wieś w województwie wielkopolskim) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)