Balet polski powstał dzięki królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu. Z jego inicjatywy stały zespół baletowy złożony z zagranicznych tancerzy działał już od 1765 roku w warszawskim teatrze publicznym, zwanym Operalnią Saską, a w 1785 roku powstał pierwszy polski zespół, tzw. Tancerze Narodowi Jego Królewskiej Mości. Baletmistrzami i choreografami tego zespołu byli François Gabriel Le Doux i Daniel Curz, a czołowym tancerzem – Michał Rymiński. Wystawiane były wtedy divertissement taneczne i balety z akcją () oraz modne wówczas opero-balety. Pierwszym polskim tancerzem, który zdobył uznanie za granicą był natomiast Maciej Pręczyński (Prenczyński) z dworskiego baletu hetmana Branickiego w Białymstoku – solista zespołu Gasparo Angioliniego w weneckim Teatro San Benedetto i w wiedeńskim Burgtheater, który w latach 1775-1777 występował także i realizował balety w Warszawie.
Po utracie przez Polskę niepodległości, przedstawienia baletowe pojawiały się w Warszawie nieregularnie, a stały zespół baletowy rozpoczął działalność w Teatrze na placu Krasińskich w 1818 roku. Jego świetność przypadła jednak dopiero na okres romantyzmu, po otwarciu nowej siedziby w Teatrze Wielkim, dzięki takim choreografom, jak: Maurice Pion, Filippo Taglioni i Roman Turczynowicz. Najwybitniejszymi tancerzami tego okresu byli: baleriny klasyczne: Konstancja Turczynowiczowa, Karolina Wendt, Kamila Stefańska i Helena Cholewicka oraz tancerze klasyczni: Mikołaj Grekowski, Roman Turczynowicz, Aleksander i Antoni Tarnowscy oraz ceniony tancerz charakterystyczny Feliks Krzesiński. Repertuar obejmował najsłynniejsze balety romantyczne, balety-divertissement i oryginalne dzieła polskie, jak Wesele w Ojcowie z muzyką Karola Kurpińskiego i Józefa Damsego (1823), Na kwaterze z muzyką Stanisława Moniuszki (1868) czy Pan Twardowski z muzyką Adolfa Sonnenfelda.
W okrese przedwojennym na scenie międznarodowej balet polski popularyzował Polski Balet Reprezentacyjny.
Kontynuatorem wielkiej tradycji baletu warszawskiego jest dzisiaj Polski Balet Narodowy w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie.
Ważniejsze balety polskie Dzieła choreografów polskich lub zagranicznych związanych z Polską, z muzyką polską lub obcą, stworzone dla polskich zespołów baletowych, a w nielicznych przypadkach zrealizowane premierowo na scenach zagranicznych. tytuł libretto kompozytor prapremiera choreografia Apollo i dziewczyna Światopełk Karpiński Ludomir Różycki 1937 Paryż Bronisława Niżyńska Baśń krakowska Ludwik Hieronim Morstin Michał Kondracki 1937 Paryż Bronisława Niżyńska Brazylijczyk w Paryżu Lorca Massine Maciej Małecki 1992 Warszawa Lorca Massine Cagliostro w Warszawie Julian Tuwim Jan Adam Maklakiewicz 1947 Poznań Jerzy Kapliński Casanova w Warszawie Paweł Chynowski Wolfgang Amadeus Mozart / koncepcja muzyczna: Jakub Chrenowicz 2015 Warszawa Krzysztof Pastor Chopin, artysta romantyczny Antoni Libera Fryderyk Chopin, Hector Berlioz, Manuel de Falla, Siergiej Lapunow, Ferenc Liszt, Franz Schubert, Robert Schumann / koncepcja muzyczna: Stanisław Leszczyński 2010 Warszawa Patrice Bart Dracula Paweł Chynowski Wojciech Kilar (muzyka filmowa, Kościelec 1909, I Koncert na fortepian i orkiestrę (cz. 1 i 3), V Symfonia "Adwentowa", cz. 2) 2018 Perth 2022 Warszawa Krzysztof Pastor Dwa posągi Louis Thiérry Józef Elsner 1818 Warszawa Louis Thiérry Dziewice jeziora Józef Bogdan Wagner Gabriel Rożniecki 1860 Warszawa Roman Turczynowicz Esik w Ostendzie Lech Terpiłowski Grażyna Bacewicz 1964 Poznań Conrad Drzewiecki Figle szatana Virgilio Calori Adam Münchheimer i Stanisław Moniuszko 1870 Warszawa Virgilio Calori Fortepianissimo Lorca Massine Fryderyk Chopin / koncepcja muzyczna: Lorca Massine 1999 Warszawa Lorca Massine Harnasie Karol Szymanowski Karol Szymanowski 1935 Praga Jelizaveta Nikolska Hrabia Monte Christo Paweł Chynowski Stanisław Moniuszko / koncepcja muzyczna: Antoni Gref 2005 Poznań Waldemar Wołk-Karaczewski I przejdą deszcze... Krzysztof Pastor Henryk Mikołaj Górecki (Beatus vir, Quasi una fantasia, Kleines Requiem für eine Polka) / koncepcja muzyczna: Krzysztof Pastor 2011 Warszawa Krzysztof Pastor Jurand Banczo Banov Aleksander Josifow1986 GdańskBoris Slovák i Gustaw Klauzner Klementyna Ola Obarska Piotr Perkowski 1969 Bytom Jerzy Gogół Koncert e-moll –Fryderyk Chopin 1937 Paryż Bronisława Niżyńska Koncert f-moll –Fryderyk Chopin1982 ŁódźEwa Wycichowska Kozaki, czyli Zezwolenie wymuszone Daniel Curz Antoni Hart 1784 Warszawa Daniel Curz Królewna Śnieżka Witold Borkowski i Stanisław Piotrowski Bogdan Pawłowski 1970 Łódź Witold Borkowski Król wichrów Feliks i Kazimierz Nowowiejscy Feliks Nowowiejski 1963 Bydgoszcz Rajmund Sobiesiak Krzesany Conrad Drzewiecki Wojciech Kilar 1977 Poznań Conrad Drzewiecki Mars i Flora Louis Thiérry Karol Kurpiński 1820 Warszawa Louis Thiérry Mazepa Irena Turska Tadeusz Szeligowski 1958 Warszawa Stanisław Miszczyk Mąż i żona Anna Hop Stanisław Moniuszko (adaptacja muzyki Na kwaterze i Dumka w aranżacji Wojciecha Kostrzewy oraz nagrania muzyki rozrywkowej) 2019 Warszawa Anna Hop Meluzyna Virgilio Calori Adolf Sonnenfeld 1873 Warszawa Virgilio Calori Miłość każdemu wiekowi właściwa François Gabriel Le Doux Jan Stefani 1785 Warszawa François Gabriel Le Doux Muzy Chopina Paweł Chynowski Fryderyk Chopin (koncerty f-moll i e-moll oraz cztery inne utwory fortepianowe) / koncepcja muzyczna: Paweł Chynowski 1991 Warszawa Waldemar Wołk-Karaczewski Nagi książę Romuald Twardowski Romuald Twardowski 1964 Warszawa Witold Gruca Na kwaterze Henryk Meunier Stanisław Moniuszko 1868 Warszawa Henryk Meunier Niobe Aleksandra Skocka Juliusz Łuciuk 1967 Gdańsk Janina Jarzynówna-Sobczak Nowa osada Terpsychory nad Wisłą Louis Thiérry Karol Kurpiński 1818 Warszawa Louis Thiérry Oczekiwanie Witold Giersz i Ludwik Perski Augustyn Bloch 1964 Warszawa Witold Gruca Okrężne pod Kielcami Roman Turczynowicz Józef Stefani 1846 Warszawa Roman Turczynowicz Pan dobroczynny François Gabriel Le Doux Antoni Hart 1786 Warszawa François Gabriel Le Doux Pan Twardowski Virgilio Calori Adolf Sonnenfeld 1874 Warszawa Virgilio Calori Pan Twardowski Stefania Różycka Ludomir Różycki 1921 Warszawa Piotr Zajlich Paw i dziewczyna Wacław Kubacki Tadeusz Szeligowski 1949 Wrocław Zygmunt Patkowski Pieśń o ziemi Bronisława Niżyńska Roman Palester1937 Paryż Bronisława Niżyńska Powracające fale Emil Wesołowski Mieczysław Karłowicz 1997 Warszawa Emil Wesołowski Pożądanie Mieczysław Bibrowski Grażyna Bacewicz 1973 Warszawa Jerzy Makarowski Przypowieść sarmacka Conrad Drzewiecki Stanisław Moniuszko (dwukrotnie powtórzona uwertura fantastyczna Bajka) / koncepcja muzyczna: Conrad Drzewiecki 1975 Poznań Conrad Drzewiecki Rzeźby mistrza Piotra Romuald Twardowski Romuald Twardowski 1971 Wrocław Teresa Kujawa Skrzypek opętany Bolesław Leśmian Maciej Małecki 1991 Poznań Ewa Wycichowska Stanisław i Anna Oświęcimowie Paweł Chynowski Mieczysław Karłowicz (poematy symfoniczne Stanisław i Anna Oświecimowie i fragment Epizodu na maskaradzie) / koncepcja muzyczna: Paweł Chynowski 1976 Warszawa Witold Gruca Swantewit Tadeusz Mazur Piotr Perkowski 1948 Poznań Jerzy Kapliński Święto ognia Marian Prażmowski Zygmunt Noskowski 1902 Warszawa Raffaele Grassi Świtezianka Eugeniusz Morawski Eugeniusz Morawski 1931 Warszawa Piotr Zajlich Wanda, królowa polska François Gabriel Le Doux nieznany 1788 Warszawa François Gabriel Le Doux Wariacje 4:4 Conrad Drzewiecki Franciszek Woźniak 1966 Poznań Conrad Drzewiecki Werbunek Daniel Curz Jan Stefani 1794 Warszawa Daniel Curz Wesele w Ojcowie Bonawentura Kudlicz Karol Kurpiński, Józef Damse na motywach Jana Stefaniego 1823 Warszawa Louis Thiérry Wesołe miasteczko Helena Kolaczkowska Stefan Kisielewski 1967 Gdańsk Zygmunt Kamiński Wierchy Artur Malawski i Jan Mazur Artur Malawski 1962 Warszawa Eugeniusz Papliński Winnica miłości Daniel Curz Jan Stefani 1789 Warszawa Daniel Curz Zaczarowana oberża Witold Conti Antoni Szałowski 1962 Warszawa Witold Gruca Z chłopa król Artur Marya Swinarski Grażyna Bacewicz 1954 Poznań Stanisław Miszczyk Złota kaczka Jan Rey Jan Adam Maklakiewicz 1951 Bytom Jerzy Kapliński
Przypisy
Bibliografia Irena Turska, Przewodnik baletowy, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 2011, Bożena Mamontowicz-Łojek, Tancerze króla Stanisława Augusta, 1774-1798, Oficyna Wydawnicza „Rytm”, Warszawa 2005, Janina Pudełek, Warszawski balet romantyczny, 1802-1866, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1968, ISBN brak
Bożena Mamontowicz-Łojek, Terpsychora i lekkie muzy. Taniec widowiskowy w Polsce w okresie międzywojennym, 1918-1939, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1972, ISBN brak Irena Turska, Almanach baletu polskiego, 1945-1974, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków 1983, s.108-140,
Polski Teatr Tańca – Balet Poznański w latach 1973-2013 [w:] Pod prąd do źródła. Album jubileuszowy, pod red. Jagody Ignaczak, Polski Teatr Tańca, Poznań 2013, ISBN brak Krzysztof Pastor, praca zbiorowa, Teatr Wielki – Opera Narodowa, Warszawa 2017, Paweł Chynowski, Historia Polskiego Baletu Narodowego: http://teatrwielki.pl/teatr/polski-balet-narodowy/historia-pbn/