Wróbel ubogi (Gymnoris pyrgita) – gatunek małego ptaka z rodziny wróbli (Passeridae). Występuje w Afryce, według IUCN nie jest zagrożony wyginięciem.
Zasięg występowania Wróbel ubogi występuje w Afryce, zamieszkując w zależności od podgatunku: G. p. pallida Neumann, 1908 – południowa Mauretania i zachodni Senegal, na wschód bardzo niejednolicie do środkowego Sudanu G. p. pyrgita (Heuglin, 1862) – Erytrea, Etiopia (z wyjątkiem zachodniej części) i Somalia, na południe do południowo-wschodniego Sudanu Południowego, północno-wschodniej Ugandy, Kenii i północnej Tanzanii.
Taksonomia Gatunek po raz pierwszy opisał w 1862 roku niemiecki ornitolog Theodor von Heuglin, nadając mu nazwę Xanthodina pyrgita. Jako miejsce typowe odłowu holotypu Heuglin wskazał góry Bogos, na zboczach Barca Valley w Erytrei. Podgatunek pallida po raz pierwszy opisał w 1908 roku niemiecki ornitolog Oscar Neumann, bazując na okazie odłowionym w Shendi, nad Nilem Białym.
Dawniej takson ten był traktowany jako konspecyficzny z G. xanthocollis. Rozpoznano dwa podgatunki.
Etymologia Nazwa rodzajowa: gumnos „goły, nagi”; ῥις rhis, ῥινος rhinos „nozdrza”. Epitet gatunkowy: gr. πυργιτης purgitēs „wróbel”. Epitet pallida: „blady, ziemisty”, od pallere „być bladym”.
Morfologia Długość ciała 15–16 cm; masa ciała 21–28,5 g. Podgatunek nominatywny jest nieregularnie popielato-szary do ziemisto-brązowego, z niewyraźną, wąską płową brwią, z białą obrączką oczną i ciemnobrązowym policzkiem; podbródek i gardło białawe, żółte plamy na śliniaku (często trudne do zobaczenia podczas obserwacji), pierś szarawa, reszta spodu ciała brudnobiała, brzuch jaśniejszy. Ogon jest koloru ciemnobrązowego z szarawo płowożółtymi krawędziami na zewnętrznych piórach. Tęczówka ciemnobrązowa, dziób różowawy, nogi niebieskie lub niebiesko-szare. Płci podobne w ubarwieniu, plamy na śliniaku u samic są czasami mniej wyraźne niż u samców. Młody ptak podobny jest do dorosłego, ale nieco bardziej brązowawy, z bardziej widoczną brwią i nieregularnie smugami na plecach. Podgatunek pallida jest bledszy i górne części ciała są koloru piaskowo-szarego.
Ekologia Wróbel ubogi jest gatunkiem koczowniczym (poza sezonem lęgowym) zamieszkującym suche sawanny, stepy bogate w akację (Acacia), otwarte lasy, ogrody i ziemię uprawną z drzewami; występuje do 1800 m n.p.m. Czasami odwiedza skaliste tereny, ale częściej spotykany na drzewach niż na ziemi. Odzywa się przenikliwym „tyit”, „tyeet” i „chillip” oraz wysokim, intensywnym ćwierkaniem „tlooey-tlooey” lub „cherp-cherp”; śpiewa naturalnym „chiew-chiew-chiew-chiew-tcheep”.
Wróbel ubogi żywi się jagodami drzewa z gatunku Salvadora persica, nasionami; spożywa również owady, w tym chrząszcze (Coleoptera). Pokarm zbiera na ziemi, ale prawdopodobnie również na drzewach. Owadów szuka na drzewach w sposób podobny do sikorek (Paridae). Podczas zdobywania pokarmu obserwowany w parach lub małych grupach; często w towarzystwie małych wikłaczy (Ploceidae).
Bardzo mało informacji dotyczących okresu lęgowego; w zachodnim zakresie występowania lęgi przypadają głównie na okres czerwiec–sierpień, w Somalii na maj i w Kenii i Tanzanii na marzec–kwiecień, zbiegając się z porą deszczową. Gniazdo wyściełane jest sierścią, piórami i innymi miękkimi materiałami, umieszczone w otworze w odgałęzieniu drzewa, pniu lub piaskowym urwisku. W zniesieniu 3–5 jaj.
Status zagrożenia W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC ( – najmniejszej troski). Globalna wielkość populacji nie jest znana, ale gatunek ten jest określany jako pospolity lub lokalnie pospolity. Ze względu na brak dowodów na spadki liczebności bądź istnienie poważnych zagrożeń dla gatunku BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako prawdopodobnie stabilny.
Uwagi
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Wróble Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1862 roku