Russell Tyrone Jones (ur. 15 listopada 1968 w Nowym Jorku, zm. 13 listopada 2004 tamże) – amerykański raper oraz autor tekstów występujący pod pseudonimem artystycznym jako Ol’ Dirty Bastard lub ODB, jak również Big Baby Jesus i Dirt McGirt. Na początku lat 90. razem ze swoimi kuzynami RZA i GZA był jednym z założycieli nowojorskiego kolektywu Wu-Tang Clan, z którym zadebiutował w 1993 roku albumem Enter the Wu-Tang (36 Chambers).
W 1995 roku zadebiutował swoim solowym albumem Return to the 36 Chambers: The Dirty Version. Rok później wydawnictwo zostało nominowane do nagrody Grammy w kategorii Best Rap Album. Podczas swojej kariery raper współpracował z takimi artystami jak Mariah Carey, Busta Rhymes, The Neptunes czy Pras Michel. W 1999 roku ukazał się drugi i ostatni album studyjny rapera zatytułowany Nigga Please.
Jones wyróżniał się jednym z najbardziej charakterystycznych stylów i flow w historii hip-hopu. Jego sposób rapowania opierał się na surowej, ekspresyjnej wokalizacji, częstych zmianach intonacji oraz improwizacyjnym podejściu do rytmu. Swobodnie przeplatał rap ze śpiewem, krzykami i melorecytacją. Jego twórczość łączyła elementy humoru, ekscentryczności i ulicznego realizmu, a niekonwencjonalny wizerunek sceniczny uczynił go jednym z najbardziej oryginalnych przedstawicieli hip-hopu lat 90.
Biografia Wczesne lata życia, powstanie Wu-Tang Clan Russell Tyrone Jones urodził się 15 listopada 1968 roku w dzielnicy na Brooklynie w Nowym Jorku. Jego matka Cherry Jones, pracowała jako dyspozytorka w nowojorskim Departamencie Policji, a ojciec, William Jones, był zatrudniony w (MTA), miejskim przedsiębiorstwie komunikacyjnym. Jego rodzice rozstali się w 1984 roku. Jones i jego kuzyni, Robert Diggs oraz Gary Grice, dzielili zamiłowanie do muzyki hip-hopowej i filmów o sztukach walki. W połowie lat 80. Jones, Diggs i Grice występujący odpowiednio jako Unique, Rakeem i Justice, stworzyli swoją pierwszą grupę muzyczną Force of the Imperial Master, która po nagraniu popularnego podziemnego singla o tym samym tytule zaczęła występować pod nazwą All in Together Now. Ostatecznie do grupy dołączyło jeszcze sześciu członków, a formacja zmieniła nazwę na Wu-Tang Clan. W 1993 roku ukazał się debiutancki album kolektywu Enter the Wu-Tang (36 Chambers), który odniósł znaczący sukces komercyjny i zdobył uznanie krytyków.
Solowa kariera Po sukcesie płyty grupy do Jonesa odezwał się z Elektra Records w celu podpisania kontraktu na wydanie solowego albumu rapera. W 1995 roku ukazał się debiutancki album zatytułowany Return to the 36 Chambers: The Dirty Version niemal w całości wyprodukowany przez RZA. Z płyty pochodzą hity „” i „”, które w dużym stopniu przyczyniły się do uzyskania przez album statusu platynowej płyty oraz pomogły umocnić pozycję na scenie hip-hopowej. Wydawnictwo było nominowane do nagrody Grammy w kategorii Best Rap Album. W tym samym roku Ol’ Dirty Bastard nawiązał współpracę z Mariah Carey przy remiksie jej singla „Fantasy”.
W początkowym okresie działalności artystycznej Ol’ Dirty Bastard współpracował z lokalnymi raperami z Brooklynu, w tym z członkami późniejszej grupy Brooklyn Zu, kolektywu powiązanego z Wu-Tang Clan. Do grona jego bliskich współpracowników należał m.in. 12 O’Clock, jego kuzyn czy Buddha Monk, którzy wraz z innymi członkami Brooklyn Zu pojawili się na debiutanckim albumie Return to the 36 Chambers: The Dirty Version. Grupa pozostawała związana z otoczeniem artystycznym Ol’ Dirty Bastarda również w kolejnych latach, jednak nigdy nie zyskała rozgłosu w głównym murcie
Mniej więcej w tym czasie Ol’ Dirty Bastard zyskał rozgłos, gdy w trakcie kręcenia reportażu biograficznego dla MTV, zabrał dwoje ze swoich trojga dzieci limuzyną do urzędu pomocy społecznej w stanie Nowy Jork, aby zrealizować czek na zasiłek w wysokości 375 dolarów i otrzymać talony na jedzenie, podczas gdy jego najnowszy album wciąż znajdował się w pierwszej dziesiątce amerykańskich list przebojów Mimo że raper niedawno otrzymał zaliczkę w wysokości 45 000 dolarów na swój pierwszy solowy album i dalej otrzymywał udział w zyskach z debiutanckiego albumu Wu-Tang Clan, nadal figurował on na liście osób uprawnionych do zasiłku socjalnego i bonów żywnościowych, ponieważ nie złożył jeszcze zeznania podatkowego za bieżący rok. Całe zdarzenie zostało sfilmowane przez ekipę telewizyjną MTV i wyemitowane w całym kraju. Po obejrzeniu reportażu w MTV pracownik socjalny zajmujący się jego sprawą cofnął mu uprawnienia do zasiłku, a krytycy systemu pomocy społecznej przedstawili ten incydent jako przykład rzekomo powszechnych nadużyć i oszustw, które doprowadziły do wprowadzenia w 1996 roku znaczących reform systemu pomocy społecznej.
W 1995 roku Jones pojawił się również na płycie Liquid Swords swojego kuzyna GZA w utworze „Duel of the Iron Mic”. W 1997 roku raper brał udział w sesji nagraniowej do drugiego i odnoszącego największy sukces komercyjny albumu Wu-Tang Clan zatytułowanym Wu-Tang Forever. Raper nie był już tak aktywny jak na debiutanckim albumie grupy i wziął udział w jednym utworze solowym („Dog Shit”), trzech zwrotkach („Maria”, „Reunited”, „Heaterz”), jednym refrenie („As High as Wu-Tang Get”) oraz mówionym wstępie/refrenie („Triumph”).
W lutym 1998 roku Ol’ Dirty Bastard był świadkiem wypadku samochodowego, który obserwował z okna swojego studia nagraniowego na Brooklynie. Wraz ze znajomym pobiegli na miejsce zdarzenia i zmobilizowali około tuzina gapiów, którzy pomogli podnieść Forda Mustanga z 1996 roku, ratując w ten sposób czteroletnią dziewczynkę z wraku. Dziewczynka została przewieziona do szpitala z oparzeniami pierwszego i drugiego stopnia. Posługując się fałszywym nazwiskiem, Ol’ Dirty Bastard często odwiedzał dziewczynkę w szpitalu, dopóki nie został rozpoznany przez przedstawicieli mediów. Wieczorem po wypadku drogowym Ol’ Dirty Bastard niespodziewanie wtargnął na scenę, gdy wychodziła na scenę, by wygłosić przemowę po otrzymaniu nagrody za Piosenkę Roku podczas rozdania nagród Grammy w 1998 roku, i ogłosił, że niedawno kupił drogie ubrania w oczekiwaniu na zdobycie nagrody Grammy w kategorii Best Rap Album, którą ostatecznie przegrał z Puff Daddym. Kiedy Ol’ Dirty Bastard wyszedł na scenę przy gromkich oklaskach, zwrócił się do publiczności: „Proszę, uspokójcie się, muzyka i cała reszta. Fajnie, że poszedłem dzisiaj i kupiłem sobie strój, który kosztował sporo kasy, rozumiecie, o co mi chodzi? Bo doszedłem do wniosku, że Wu-Tang wygra. Nie wiem, jak wy to postrzegacie, ale jeśli chodzi o dzieciaki, to Wu-Tang jest dla dzieciaków. My uczymy dzieciaki. Rozumiecie, o co mi chodzi? Puffy jest dobry, ale Wu-Tang jest najlepszy. Okej? Chcę, żebyście wszyscy wiedzieli, tu ODB i kocham was wszystkich. Pokój!”. Wydarzenie to było szeroko relacjonowane w mediach, a hasło „Wu-Tang is for the children” stało się znakiem rozpoznawalnym grupy.
W 1999 roku Ol’ Dirty Bastard napisał i nagrał swój drugi album studyjny, Nigga Please, w przerwach między pobytami w więzieniu. Album odniósł znaczący sukces komercyjny, choć nie dorównał uznaniu krytyków, jakim cieszył się jego debiut. W ramach tego wydawnictwa ukazał się singiel „”, który odniósł sukces na listach przebojów na całym świecie. Utwór został wyprodukowany przez duet The Neptunes, a w refrenie gościnnie wystąpiła piosenkarka R&B Kelis. W tym samym roku raper pojawił się jako jedna z grywalnych postaci w wydanej na konsolę PlayStation grze Wu-Tang: Taste the Pain.
W 2000 roku ODB pojawił się jako cameo w komedia sportowej Sezon rezerwowych w reżyserii Howarda Deutcha.
W 2001 roku, gdy Ol’ Dirty Bastard ponownie trafił do więzienia za posiadanie cracku, jego wytwórnia Elektra Records podjęła decyzję o wydaniu albumu z największymi przebojami, zatytułowanego The Dirty Story: The Best of Ol' Dirty Bastard, mimo że w jego dotychczasowym dorobku znajdowały się zaledwie dwa albumy. Miało to na celu zarówno rozwiązanie umowy z artystą, jak i czerpanie zysków z rozgłosu wywołanego jego kłopotami prawnymi. Po rozwiązaniu umowy z Elektrą wytwórnia D-3 Records wydała w 2002 roku album The Trials and Tribulations of Russell Jones, składający się z utworów zebranych bez udziału rapera.
W 2003 roku, w dniu wyjścia z więzienia, Ol’ Dirty Bastard podpisał kontrakt z wytwórnią Roc-A-Fella Records. Mieszkając w domu swojej matki w areszcie domowym i podlegając kuratorowi sądowemu, wykorzystał swoją kartotekę kryminalną jako tytuł programu specjalnego dla stacji VH1 pt. Inside Out: Ol’ Dirty Bastard on Parole (. Udało mu się również nagrać swój trzeci album, A Son Unique, którego wydanie pierwotnie planowano w 2004 roku nakładem Dame Dash Music Group, jednak album nigdy nie doczekał się oficjalnej premiery.
W październiku 2004 roku, miesiąc przed śmiercią, jego ostatnią współpracą był utwór „Everytime” nagrany wspólnie z Jonem B., pochodzący z albumu Stronger Everyday. W 2005 roku, pięć miesięcy po jego śmierci, pojawił się pośmiertnie w utworze „Blah-Blah-Blah” Brooke Valentine, pochodzącym z jej debiutanckiego i jedynego albumu Chain Letter.
17 lipca 2004 roku Ol’ Dirty Bastard zagrał swój ostatni koncert wraz z Wu-Tang Clan na festiwalu hip-hopowym w San Bernardino w Kalifornii.
Śmierć i spuścizna thumb|mural z wizerunkiem Ol’ Dirty Bastarda Michael Agger, autor artykułów w magazynie The New Yorker, w okresie poprzedzającym śmierć Jonesa napisał, że jego kłopoty prawne i ekscentryczne zachowanie sprawiły, że stał się on „swego rodzaju bohaterem ludowym”. Krytyk muzyczny Steve Huey napisał: „obserwatorom trudno było stwierdzić, czy szalenie nieobliczalne zachowanie Ol’ Dirty Bastarda wynikało z poważnych problemów związanych z narkotykami, czy też z rzeczywistej niestabilności psychicznej”. W 2001 roku pojawiły się doniesienia, że raper podczas pobytu w więzieniu donosił, że „trwa spisek mający na celu zabicie go”. Według Jamesa Parkera, redaktora współpracującego magazynu The Atlantic i autora biografii muzycznych, u Jonesa zdiagnozowano schizofrenię około 2003 roku.
13 listopada 2004 roku około godziny 16:35, Jones zasłabł w studiu nagraniowym RZA w Nowym Jorku. Zgon stwierdzono na miejscu. Oficjalną przyczyną śmierci było przedawkowanie narkotyków. Sekcja zwłok wykazała obecność kokainy i tramadolu, opioidowego leku przeciwbólowego na receptę. Przedawkowanie uznano za przypadkowe, a świadkowie twierdzili, że Jones podobno skarżył się na ból w klatce piersiowej, zanim stracił przytomność.
Ol’ Dirty Bastard wymieniany jest jako jeden z najważniejszych raperów lat 90. XX wieku. Jego twórczość wywarła wpływ na część późniejszych artystów hip-hopowych, szczególnie wykonawców zainteresowanych eksperymentowaniem z formą i ekspresją wokalną. Jako inspirację lub ważny wpływ wymieniali go m.in. oraz .
W 2019 roku na kanale Showtime pojawił się czteroodcinkowy serial o historii grupy Wu-Tang Clan: Of Mics and Men, w którym opublikowano nieemitowane wcześniej nagrania ze zmarłym raperem. W latach 2019-2023 na platformie Hulu emitowano fabularyzowany miniserial Wu-Tang: An American Saga w reżyserii RZA i Alexa Tse. W rolę Ol’ Dirty Bastarda wcielił się TJ Atoms.
W 2023 roku Eric Adams, burmistrz Nowego Jorku, ogłosił że w wyniku uchwały przyjętej przez Radę Miasta dzień 15 listopada będzie odtąd znany jako Dzień Ol’ Dirty Bastarda. W 2024 roku premierę miał dokument o życiu rapera zatytułowany Ol’ Dirty Bastard: A Tale of Two Dirtys w reżyserii Sama Pollarda i Jasona Pollarda. W lipcu 2026 roku skrzyżowanie Franklin Avenue i Putnam Avenue w dzielnicy Bedford-Stuyvesant, gdzie wychowywał się raper nazwano ODB Jones Way.
Życie osobiste