Tryb rozkazujący (ang. imperative (mood)) – forma czasownika oraz tryb służący do wydawania rozkazów, próśb, poleceń, nakazów i zakazów.
W najczęściej używanej drugiej osoby liczby pojedynczej i mnogiej tryb rozkazujący używa bezokolicznika bez wykładnika to: Go away! → Odejdź! Sit down! → Usiądźcie!
W pierwszej osobie liczby pojedynczej oraz w trzeciej osobie używa się konstrukcji z czasownikiem let oraz zaimków me/him/her/it/them: Let me think. → Niech pomyślę. Let him go. → Niech idzie.
W pierwszej osobie liczby mnogiej używa się let's lub formalnie let us: Let's do it together! → Zróbmy to razem!
Przeczenia tworzy się przez użycie do not lub don't w drugiej osobie: Don't be late! → Nie spóźnij się!
Oraz używając let's not lub formalnie let us not dla pierwszej osoby liczby mnogiej: Let's not argue about it. → Nie kłóćmy się o to.
W brytyjskim angielskim możliwe jest również użycie don't let's lub formalnie do not let us: Don't let's argue about it. → Nie kłóćmy się o to.
Tryb rozkazujący może być uznany za nieuprzejmy.
Osoba Forma twierdząca Forma przecząca Liczba pojedyncza Liczba mnoga Liczba pojedyncza Liczba mnoga 1. let me go let's (let us) go let me not go let's not (let us not) go 2. go go don't go don't go 3. let him/her/it go let them go let him/her/it not go let them not go
Czasownik posiłkowy do służy do emfatycznego wzmocnienia wypowiedzi: Do sit down, please. → Proszę usiąść. Do be quiet! → Bądź cicho!
W końcówkach pytających po trybie rozkazującym w 2 osobie najczęściej używa się will you?: Don't forget, will you? → Nie zapomnij, dobrze?
W celu wyrażenia zniecierpliwienia może być używane can't you?: Shut up, can't you? → Zamknij się, co?
Natomiast po konstrukcji let's oraz let us stosuje się shall we?: Let's throw a party, shall we? → Zróbmy imprezę, dobrze?
Inne sposoby wydawania rozkazów i poleceń Do wydawania poleceń może służyć czasownik be going to: You're going to finish your dinner even if you sit here till midnight! → Skończysz ten obiad, nawet jeśli będziesz siedział do północy! You are not going to sleep now → Nie będziesz teraz spał.
Czas Present Progressive może być używany do wywierania nacisku lub stanowczego zakazu: You're not going to the game - you've got homework to do. → Nie pójdziesz na mecz - masz pracę domową do zrobienia.
Czas Present Simple służy do wydawania instrukcji i wskazówek: When you get there, you leave the train station and you take the streetcar number 23 → Kiedy się tam dostaniesz, wychodzisz z dworca i wsiadasz w tramwaj 23.
Czasownik modalny will (lub czasem shall w brytyjskim angielskim) znany również jako czas Future Simple może służyć do wydawania poleceń lub próśb: Will you get me a cheese sandwich, please? → Zrobisz mi kanapkę z serem, proszę?
Do wyrażania obowiązku używa się czasownika must, a do wyrażania zakazu – must not: You mustn't drink water from the river. → Nie wolno pić wody z rzeki.
Kategoryczny zakaz może być wyrażony zwrotem don't you dare: Don't you dare touch it! → Ani waż się tego dotykać!
Pewne znaczenie trybu rozkazującego ma również czasownik modalny shall, który dawniej był częściej używany do wyrażania rozkazów, gróźb i obietnic: He shall regret this. → Jeszcze tego pożałuje. You shall be given what you deserve. → Dostaniesz to, na co zasługujesz.
W tym znaczeniu shall pojawia się m.in. w tekście dziesięciu przykazań: Thou shalt not kill. (współcześnie: You shall not kill.) → Nie zabijaj.
W języku formalnym używany jest także w regulaminach i instrukcjach: Each employee shall obey the Health and Safety rules. → Każdy pracownik musi przestrzegać przepisów BHP.
W mowie potocznej rzadko stosowany, często w żartobliwym kontekście: You shall listen. → Masz słuchać.
Zobacz też czasowniki modalne w języku angielskim
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Angielski czasownik Kategoria:Tryb gramatyczny