thumb|Walerian Sikorski Walerian Sikorski (ur. 18 listopada 1876 w Nieznanowie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, nauczyciel wychowania fizycznego, wykładowca Uniwersytetu Poznańskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.

Życiorys Syn Leona – leśnika, i Teofili z Pierackich, urodzony 18 listopada 1876 w Nieznanowie, w ówczesnym powiecie kamioneckim Królestwa Galicji i Lodomerii. W 1897 zdał egzamin dojrzałości w seminarium nauczycielskim we Lwowie. Odbył obowiązkową służbę wojskową w 2 tyrolskim pułku strzelców cesarskich w Trydencie i Rivie, w charakterze jednorocznego ochotnika. Po zakończeniu służby został mianowany kadetem rezerwy ze starszeństwem z 1 stycznia 1904 i przydzielony w rezerwie do 80 galicyjskiego pułku piechoty we Lwowie. W 1907 został przeniesiony z cesarskiej i królewskiej armii do cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej i przydzielony w rezerwie do 35 pułku piechoty OK w Złoczowie. W 1908 został przemianowany z kadeta na chorążego rezerwy z tym samym starszeństwem z 1 stycznia 1904. Później został mianowany podporucznikiem.

Jako nauczyciel pracował w Brodach, następnie we Lwowie. Brał udział w kursach gimnastycznych Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Pełnił funkcję prezesa gniazda PTG „Sokół” w Brodach. Od 1903 dysponował dyplomem nauczyciela gimnastyki i od tego czasu był nauczycielem w seminarium nauczycielskim we Lwowie. Został absolwentem kursu w wymiarze roku w instytucie gimnastycznym w Sztokholmie, a także 6-tygodniowego kursu gier dla nauczycieli w Naas. Na polskiej myśli pedagogicznej oparł zadania gimnastyki i metodę jej prowadzenia. Był członkiem Związku Strzeleckiego, a także instruktorem i organizatorem baonu Polskich Drużyn Strzeleckich.

Po wybuchu I wojny światowej , w 1914 został zmobilizowany do 35 pp OK. W marcu 1915, po kapitulacji Twierdzy Przemyśl, dostał się do niewoli rosyjskiej, z której uciekł w kwietniu 1918. Powrócił do Lwowa i zgłosił się do oddziałów polskich, w których dosłużył się stopnia kapitana. Podczas obrony Lwowa w trakcie wojny polsko-ukraińskiej był komendantem Odcinka VII, a następnie grupy „Podzamcze”. 22 listopada 1918 został dowódcą I baonu 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich. Za postawę wykazaną w czasie działań wojennych, otrzymał order „Virtuti Militari” V klasy, a we wniosku o jego nadanie, czytamy m.in.:

Pełnił stanowisko kierownika kursów wychowania fizycznego we Lwowie, następnie w 1919 w Poznaniu i tam w 1920 był organizatorem Centralnej Wojskowej Szkoły Gimnastyki i Sportów w Poznaniu, która działała od 10 marca 1921. Na przełomie 1919/1920 był naczelnikiem harcerstwa męskiego w Wielkopolsce. Od 1920 był naczelnym instruktorem i kierownikiem w zakresie przygotowania metodycznego przyszłych wychowawców fizycznych na Uniwersytet Poznański na stanowisko i współpracował tam z Eugeniuszem Piaseckim. Został awansowany do stopnia podpułkownika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919. Był przydzielony do 58 pułku piechoty w Poznaniu, w tym pułku jako oficer nadetatowy w 1923 pozostawał komendantem CWSGiS. W 1926 przeszedł do pracy w szkolnictwie po napisaniu prośby o przeniesienie z wojska w stan spoczynku. Jako emerytowany oficer w 1928 zamieszkiwał w Poznaniu. Od 1926 do 1929 był naczelnym wizytatorem wychowania fizycznego w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie. W tym czasie równolegle prowadził Studium Wychowania Fizycznego UP. W 1929 został mianowany wizytatorem w Kuratorium Okręgu Szkolnego Poznańskiego. Był autorem publikacji pt. Gimnastyka, stanowiącej podręcznik metodyczny dla seminariów oraz kursów nauczycielskich. Łącznie napisał 21 dzieł o charakterze monograficznym, 60 artykułów, a także liczne recenzje. Wspólnie z Eugeniuszem Piaseckim stworzył Państwową Odznakę Sportową (nadawaną od 1931). Jako delegat i referent brał również udział w kongresach wychowania fizycznego w 1930 w Sztokholmie, w 1935 w Brukseli oraz w 1939 w Lingiadzie, gdzie wybrany został do Zarządu „Federation Internationale de Gymnastique Ling”.

W czasie agresji III Rzeszy na Polskę przebywał we Lwowie. Po agresji ZSRR na Polskę i kapitulacji Lwowa przed Armią Czerwoną aresztowany przez NKWD i przewieziony do obozu jenieckiego w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Ofiary tej zbrodni grzebano potajemnie w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na tzw. liście Gajdideja (poz. 3199).

Był żonaty z Amalią z domu Strak (1884–1958), z którą miał pięcioro dzieci: Zbigniewa (1907–1939), podporucznika artylerii rezerwy, Stanisława (1909–1997), Janinę (1911–1998), Jana (ur. 1914), który zginął w czasie okupacji niemieckiej i Irenę Zofię Jadwigę (1922–1944), która zginęła podczas powstania warszawskiego...

5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień pułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.

Upamiętnienie W 1920, w ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, został zasadzony Dąb Pamięci w Poznaniu, honorujący pułkownika Waleriana Sikorskiego.

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 5733 – 10 sierpnia 1922 Krzyż Niepodległości – 4 listopada 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”. Krzyż Walecznych Złoty Krzyż Zasługi po raz pierwszy – 13 kwietnia 1929 „za zasługi w dziedzinie wychowania fizycznego”M.P. z 1929 r. nr 94, poz. 224., Złoty Krzyż Zasługi po raz drugi – 11 listopada 1937 „za zasługi na polu przysposobienia wojskowego i wychowania fizycznego”. Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Odznaka Pamiątkowa Dawnych Harcerzy Małopolskich (1937) Krzyż Komandorski szwedzkiego Orderu Wazów

Publikacje System Linga w zarysie Gry i zabawy młodzieży szkolnej Gimnastyka Wychowanie fizyczne w szkole powszechnej

Zobacz też jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie

Przypisy

Bibliografia

Henryk Korczyk, Sikorski Walerian [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XXXVII, Warszawa-Kraków-Wrocław-Gdańsk 1996–1997, s. 462–464, wersja zdigitalizowana IPSB

Linki zewnętrzne Walerian Sikorski – publikacje w bibliotece Polona

Kategoria:Członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (zabór austriacki) Kategoria:Galicyjscy nauczyciele Kategoria:Inspektorzy szkolni II Rzeczypospolitej Kategoria:Jeńcy polscy obozu NKWD w Starobielsku (1939–1940) Kategoria:Nauczyciele II Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Oficerowie 39 Pułku Piechoty Strzelców Lwowskich Kategoria:Oficerowie Centralnej Wojskowej Szkoły Gimnastyki i Sportów Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Wazów Kategoria:Polacy – oficerowie cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej Kategoria:Polacy – żołnierze cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej w I wojnie światowej Kategoria:Polscy nauczyciele wychowania fizycznego Kategoria:Uczestnicy bitwy o Lwów 1918–1919 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Żołnierze austro-węgierscy w niewoli rosyjskiej w czasie I wojny światowej