Gauliga Ostpreußen (Gauliga Prusy Wschodnie) – najwyższa liga piłkarska niemieckiej prowincji Prusy Wschodnie i Wolnego Miasta Gdańsk. Wchodziła w skład Gauligi i istniała w latach 1933–1944.
Historia Zgodnie z hitlerowską polityką centralizacji rozgrywki piłkarskie podlegały centralnemu urzędowi jakim był Urząd ds. Piłki Nożnej (Fachamt Fuβball; pełna nazwa brzmiała: Fachamt 2 – Fußball, Rugby, Kricket) będący częścią Niemieckiego Związku Rzeszy ds. Ćwiczeń Fizycznych (Reichsbund für Leibesübungen). Efektem tej centralizacji było utworzenie w 1933 roku Gauligi – scentralizowanego systemu rozgrywek piłkarskich o mistrzostwo Niemiec, które składały się z dwóch rund: rundy regionalnej – rozgrywanej w Okręgach Rzeszy (Gau) rundy centralnej – gdzie zwycięzcy okręgów rywalizowali między sobą.
Gauliga Ostpreußen zrzeszała zespoły z Prus Wschodnich i Wolnego Miasta Gdańsk, będącego pod kontrolą Ligi Narodów. Zastąpiła Bezirksligi (najwyższe klasy rozgrywkowe w Cesarstwie Niemiec i Republice Weimarskiej) należące do Baltischer Sport-Verband, czyli Bałtyckiego Związku Sportowego, który organizował mistrzostwa w prowincjach Prus Wschodnich (Ostpreußen), Prus Zachodnich (Westpreußen), a od roku 1913 także Pomorza (Pommern), które jednak w roku 1933 stało się odrębnym okręgiem z własną ligą (Gauliga Pommern).
W skład Gauligi Ostpreußen początkowo weszło 14 drużyn, podzielonych na dwie grupy. Rozgrywały one w sezonie 12 spotkań w systemie każdym z każdym (jeden mecz u siebie, jeden na wyjeździe). Zwycięzcy obu grup rozgrywali pomiędzy sobą mecz finałowy dwumecz, wyłaniający mistrza ligi, który kwalifikował się on do Mistrzostw Niemiec. Z kolei ostatni zespół z każdej grupy, spadł z ligi. Taki system obowiązywał do sezonu 1934/1935.
Od sezonu 1935/1936 Gauliga Ostpreußen była podzielona na cztery grupy według okręgów: Allenstein, Danzig, Gumbinnen oraz Königsberg. W skład każdej wchodziło 7 klubów. Dwa najlepsze z każdej grupy kwalifikowały się do rundy finałowej, w której brało udział 8 zespołów, podzielonych na dwie grupy. Podobnie jak w poprzednich sezonach, zwycięzcy obu grup rozgrywali pomiędzy mecz o mistrzostwo ligi.
W 1938 roku doszło do reorganizacji rozgrywek, polegającej na połączeniu wszystkich czterech grup Gauligi w jedną dywizję i zmniejszeniu liczby drużyn uczestniczących w rozgrywkach z 28 do 10. W 1939 roku z powodu coraz bardziej restrykcyjnej polityki nazistów, klub polskiej mniejszości, Gedania Gdańsk, musiał zrezygnować z występów w lidze i został rozwiązany.
W sezonie 1939/1940 do gry w lidze przystąpiło 8 drużyn. W styczniu 1940 rozgrywki zostały jednak anulowane, a cztery drużyny: VfB Königsberg, Preußen Danzig, BuEV Danzig oraz SV Prussia-Samland Königsberg rozegrały turniej o mistrzostwo ligi. Po zakończeniu sezonu, zespoły regionu gdańskiego: Preußen Danzig, SV Neufahrwasser oraz SG Elbing opuściły Gauligę Ostpreußen i przystąpiły do gry w nowo utworzonej Gaulidze Danzig-Westpreußen.
Od sezonu 1940/1941 w Gaulidze Ostpreußen występowało 7 drużyn. Rozgrywki w tym systemie funkcjonowały do sezonu 1943/1944, który okazał się ich ostatnim. W 1944 roku z powodu przemarszu Armii Czerwonej przez tereny Prus Wschodnich, liga nie wystartowała. W styczniu 1945 miała miejsce Operacja wschodniopruska, która całkowicie pochłonęła ten rejon działaniami wojennymi. Z kolei w maju 1945 teren Prus Wschodnich został podzielony pomiędzy Polskę i ZSRR i przestał być terenem Rzeszy.
Mistrzowie i wicemistrzowie ligi Sezon Mistrz Wicemistrz1933/1934Preußen DanzigSV Hindenburg Allenstein1934/1935MSV Yorck Boyen InsterburgSV Prussia-Samland Königsberg1935/1936SV Hindenburg AllensteinSV Prussia-Samland Königsberg1936/1937SV Hindenburg AllensteinMSV Yorck Boyen Insterburg1937/1938MSV Yorck Boyen InsterburgBuEV Danzig1938/1939SV Hindenburg AllensteinSpVgg Masovia Lyck1939/1940VfB KönigsbergPreußen Danzig1940/1941VfB KönigsbergSV Preußen Mielau1941/1942VfB KönigsbergSV Preußen Mielau1942/1943VfB KönigsbergSV Prussia-Samland Königsberg1943/1944VfB KönigsbergSV Insterburg
Miejsca w klasyfikacji ligowej Klub 1934 1935 1936 1937 1938 1939 1940 1941 1942 1943 1944 Preußen Danzig 1 5 1 1 5 2 VfB Königsberg 2 6 2 2 2 6 1 1 1 1 1 SV Prussia-Samland Königsberg 3 1 1 3 1 8 4 4 3 2 6 SV Rasensport-Preußen Königsberg 4 7 3 1 3 10 8 BuEV Danzig 5 4 2 3 1 3 3 Gedania Gdańsk 6 3 3 2 2 5 SV Viktoria Elbing 7 4 4 4 SV Hindenburg Allenstein 1 2 1 1 2 1 MSV Yorck Boyen Insterburg 2 1 1 1 1 9 SpVgg Masovia Lyck 3 3 2 2 1 2 SV Viktoria Allenstein 4 7 3 5 4 SC Tilsit 5 6 4 5 6 Preußen Gumbinnen 6 3 4 4 Rastenburger SV 08 7 4 5 3 6 Polizei Danzig 2 6 6 3 4 SV Insterburg 5 7 3 6 7 7 2 SV Allenstein 4 6 5 3 VfB Osterode 6 4 3 7 RSV Ortelsburg 7 7 7 SV Neufahrwasser 5 5 7 SC Lauenthal 6 SpVgg ASCO Königsberg 4 5 7 RSV Heiligenbeil 5 7 Königsberger STV 6 6 5 4 7 RSV Braunsberg 7 Polizei Tilsit 2 3 2 7 VfB Tilsit 5 6 5 Preußen Insterburg 6 7 Hansa Elbing 7 6 Concordia Königsberg 4 4 SV Goldap 2 7 VfB Labiau 6 Preußen Mielau 2 2 8 Luftwaffen-SV Richthofen Neukuhren 3 5 Reichsbahn Königsberg 5 5 3 5 Freya Memel 7 Luftwaffen-SV Heiligenbeil 4 MTV Ponarth 6 4
Bibliografia
Archiwum niemieckiej piłki nożnej