Zaimki w języku angielskim – formy gramatyczne służące do zastępowania nazw osób i przedmiotów w języku angielskim. Angielskie zaimki dzielą się na osobowe (związane z poszczególnymi osobami gramatycznymi) i nieosobowe, których postać i funkcja nie zależy od osoby gramatycznej. Zaimki osobowe mogą występować w funkcji podmiotu i dopełnienia, co jest reliktem z czasów, kiedy w języku angielskim występował system przypadków. Zaimki dzierżawcze są dwojakiego rodzaju: w funkcji określnika i w funkcji przydawki. Ta druga grupa zwana jest niekiedy przymiotnikami dzierżawczymi, choć część gramatyków uznaje tę nazwę za nietrafną. Zaimki nieosobowe obejmują grupę zaimków nieokreślonych, względnych i pytających.
Przegląd angielskich zaimków osobowych Poniżej przedstawiono zaimki osobowe we wszystkich funkcjach dla wszystkich osób: Mianownik Dopełnienie Zaimki zwrotne Przymiotniki dzierżawcze Zaimki dzierżawcze 1st pers. sing. I me myself my mine 2nd pers. sing./pl. you you yourself/yourselves your yours 3rd pers. sing. she, he, they, it her, him, them, it herself, himself, themself, itself her, his, their, its hers, his, theirs, its 1st pers. pl. we us ourselves our ours 3rd pers. pl. they them themselves their theirs
Zaimki osobowe Zaimka używa się w zastępstwie osoby lub rzeczy, jeśli określają coś lub kogoś znanego odbiorcy. W języku angielskim wszystkie zaimki oprócz it odnoszą się do osób.
Osoba Liczba pojedyncza Liczba mnoga 1 I /aɪ/ we /wiː/ 2 you /juː/ /jə/ you3 he /hiː/ she /ʃiː/ it /ɪt/they /ðeɪ/
Zgodnie z angielskimi konwencjami ortograficznymi zaimek I należy pisać dużą literą.
W języku angielskim używa się zaimka you, który może odpowiadać zarówno polskim ty, wy, jak również pan, pani, państwo. Można użyć jednak w zdaniu z you zwrotów grzecznościowych, np. sir czy madam: Could you open this window, sir? → Mógłby Pan otworzyć to okno?
Ominięcie zaimka osobowego nie jest możliwe w starannych formach angielszczyzny standardowej, jednak w ogólnym stylu potocznym tak zaimki osobowe w funkcji podmiotu, jak i niektóre czasowniki posiłkowe na początku zdania bywają pomijane: Can't help you, I'm afraid → Przykro, nie mogę pomóc. Seen Sheila? = Have you seen Sheila?
Dwa zaimki obok siebie Gdy dwa zaimki występują koło siebie i są połączone spójnikiem and, niezależnie, czy w funkcji podmiotu, czy dopełnienia, stosowane są następujące reguły: Jeśli występuje zaimek I, me, uprzejmość wymaga, by nie postawić go na pierwszym miejscu: My wife and I → moja małżonka i ja, you and I → ty i ja Z tych samych powodów pierwszeństwo ma zaimek you: you and your family → ty i twoja rodzina, you and her → ty i ona Kiedy zdanie zawiera zaimek I i np. you, punktem odniesienia jest we: You and me have met before, haven't we? W innych przypadkach, jeśli zdanie zawiera zaimek you, punktem odniesienia jest you: If you and your son meet me tomorrow, I'll show you the town → Jeśli jutro odwiedzi mnie pan z synem, pokażę wam miasto. W innych przypadkach odnośnikiem jest they: Ann and Paul live in Chipping Sodbury, they know the town like the back of their hand → Anna i Paul mieszkają w Chipping Sodbury. Znają to miasto jak własną kieszeń.
It Zaimek it odnosi się nie tylko do rzeczy, można używać go również w odniesieniu do zaimków nieokreślonych, takich jak nothing, anything, everything: Nothing happened, did it? → Nic się nie stało, czyż nie? Może również odnosić się do faktu bądź sytuacji: Our passports were stolen. It completely ruined our holiday → Ukradziono nam paszporty. To kompletnie zepsuło nam wakacje.
It pełni rolę podmiotu bez znaczenia w wyrażeniach odnoszących się do czasu, pogody, temperatur i odległości: It is ten o’clock. It is snowing outside. → Na zewnątrz pada śnieg. It is over ten miles to the nearest petrol station → To ponad 10 mil do najbliższej stacji benzynowej.
It może odnosić się do osób, jeśli występuje w funkcji identyfikującej: Who is that over there? It's Adam Smith. Is that our waiter? No, it isn't.
Zaimki osobowe you, they, one w funkcji nieokreślonych
Zaimki one i you mogą występować w znaczeniu ogólnym, służąc do mówienia ogólnie o ludziach, z mówiącym i słuchającym włącznie: You/one cannot learn a language in two months → Nie można nauczyć się języka w dwa miesiące. One jest bardziej formalne niż you, przez co częściej spotyka się je w piśmie niż w mowie. One kojarzy się popularnie z językiem wyższych klas lub intelektualistów, co jest powodem unikania tego zaimka w mowie potocznej: One has to apply the rules one learnt in the childhood → Należy stosować się do reguł, których nauczyło się w dzieciństwie.
One i you używane są w zdaniach bardzo ogólnych, nieodnoszących się do konkretnych sytuacji, a zdarzających się lub mogących się zdarzyć komukolwiek i w dowolnym czasie: You can usually find people who speak English in Norway → Zwykle można znaleźć ludzi mówiących po angielsku w Norwegii. One/you should knock before going into somebody's room → Należy pukać przed wejściem do czyjegoś pokoju.
One jest zazwyczaj używane w odniesieniu do pojedynczych osób i nie stosuje się go w stosunku do całych grup: In the sixteenth century people believed in witches → W XVI wieku ludzie wierzyli w czarownice ale: you/one must believe in something → Trzeba w coś wierzyć.
One może pełnić w zdaniu funkcję zarówno podmiotu, jak i dopełnienia, istnieje również zaimek dzierżawczy one's: He talks to one like a teacher → On mówi do innych jak nauczyciel.
They Zaimek they ma mniej uogólniające znaczenie niż one lub you. Odnosi się do konkretnej, lecz bliżej niezdefiniowanej grupy, takiej jak np. sąsiedzi, nauczyciele, mieszkańcy miasta, władze itp. They don't like strangers in that town → W tamtym mieście nie lubi się obcych lub W tamtym mieście nie lubią obcych, I bet they put the taxes up next year → Założę się, że w przyszłym roku podniosą podatki.
Zasada pojedynczego podmiotu W języku angielskim w funkcji podmiotu może występować albo rzeczownik albo zaimek, nigdy zaś jedno i drugie: My car is parked outside lub It is parked outside. Istnieje wyjątek od tej zasady, jednak tylko dla mowy potocznej: He is not a bad bloke, Sam, They are very polite, your children. W tej sytuacji możliwe jest porzucenie zaimka osobowego na początku: Very polite, your children. Living in the clouds, you lot.
Innym wyjątkiem jest umieszczenie zaimka we lub you przed rzeczownikami: We, women know things that you men will never understand.
Różne formy you dla liczby pojedynczej i mnogiej We współczesnej angielszczyźnie standardowej (ogólnej) zaimka you używa się zarówno w funkcji liczby pojedynczej, jak i mnogiej. W niektórych odmianach regionalnych języka angielskiego istnieją odrębne formy dla obu liczb i formy dopełnienia. I tak w Yorkshire thu lub tha odnosi się do liczby pojedynczej w formie podmiotu, thee dla dopełnienia. W dialektach szkockich i irlandzkich istnieje odrębna forma liczby mnogiej: ye, youse lub yiz. W ogólnej angielszczyźnie amerykańskiej i coraz częściej brytyjskiej formą adresowania do więcej niż jednej osoby jest you folks lub you guys. W południowych stanach USA istnieje forma drugiej osoby l. mn.: you all, używana w celu nadania wyprowadzi uprzejmego i przyjaznego charakteru. Forma ta ma również wariant dzierżawczy y’all’s.
We włączające i wykluczające Zaimek we może odnosić się zarówno do mówiącego i słuchacza, jak również do grupy osób, do których słuchacz nie jest włączony: Shall we go for a drink? → Pójdziemy na drinka? W tym zdaniu mówiący włącza słuchacze do grupy. Ale: We're going for a drink. Will you join us? → Idziemy na drinka. Idziesz z nami?
Zaimki osobowe w funkcji dopełnienia Używane są we wszystkich innych pozycjach niż podmiot: po czasowniku lub przysłówku.
Osoba Podmiot Dopełnienie Przykład 1 os. l.poj. I me /miː/ Help me, please. 2 os. l. poj. i mn. you you /juː/ /jə/ I'll drive you home. 3 os. l. poj. he she it him /hɪm/ her /hɜː/ it /ɪt/ She told him the truth. I loved her. Leave it away, please. 1 os. l. mn. we us /ʌs/ /əs/ Visit us soon. 3 os. l. mn. they them /ðəm/ I'm going to phone them. bezosobowy one one /wʌn/ It makes one angry.
Użycie w podmiocie Użycie zaimka w formie dopełnienia jest możliwe również w podmiocie, gdy są nim dwie osoby: Brenda and me are planning to visit you → Planujemy z Brendą cię odwiedzić. Me and the kids spent Sunday in the woods → Ja i dzieciaki spędziliśmy niedzielę w lesie. Taka konstrukcja funkcjonuje jednak wyłącznie w języku potocznym i nie jest akceptowana przez wszystkich użytkowników angielszczyzny. Mimo to konstrukcje te są obecne w mowie ludzi wykształconych, występują np. w powieściach Jane Austen.
Użycie w funkcji orzecznika Zaimki me, him, her itp. używane są również orzecznikowo po be oraz w krótkich odpowiedziach, zwłaszcza w mowie potocznej: Who said thay? It was him, a nawet him. W stylu formalnym odpowiedzią jest He did. Użycie formy podmiotowej zaimka po czasowniku be jest możliwe, lecz uważane za przesadnie formalne i uważane za hiperpoprawne.
Po as i than w języku potocznym używa się częściej zaimków w formie dopełnienia: My son is nearly as tall as me. He can run faster than her. W stylu formalnym używa się zaimków w formie podmiotu i czasownika posiłkowego bądź operatora: He can jump as high as she does → On potrafi skakać tak wysoko jak ona. Po wyrazie but w znaczeniu „oprócz” i except („z wyjątkiem”) używa się zaimków osobowych w formie dopełnienia: Nobody but her knew the answer → Nikt oprócz niej nie znał odpowiedzi.
Konstrukcja it was me that W wyrażeniach typu It was ... that... możliwe są dwie opcje: zaimek w formie dopełnienia + that: It was her that needs help → To ona potrzebuje pomocy zaimek w formie podmiotu + who: It was I who asked for help → To ja prosiłem o pomoc
W podmiocie, po którym występuje konstrukcja bezokolicznikowa możliwe jest użycie zaimka w formie dopełnienia: It's for him to choose → To on będzie wybierał.
us w znaczeniu me Zaimek w formie dopełnienia us stosuje się w mowie potocznej jako zamiennik me albo I: Give us the key, please → daj mi klucz, proszę.
Thou Starą formą zaimka you był zaimek thou (dopełnienie thee). Forma ta już w renesansie była zastępowana przez you; u Szekspira spotyka się obie formy. Obecnie thou spotyka się w poezji, stylizacji np. na język biblijny (Thou shalt not kill) itp.
Zaimki i przymiotniki dzierżawcze thumb|Miejsce zaimka jako orzecznik thumb|Miejsce zaimka jako przydawka W języku angielskim istnieją dwa rodzaje zaimków dzierżawczych. Jako że zaimki my, your występują w formie przydawki i na miejscu, jakie zwykle zajmuje przymiotnik, formy te są często nazywane przymiotnikami dzierżawczymi lub określnikami (determiners). Brytyjski gramatyk normatywny Michael Swan kwestionuje określanie ich mianem przymiotników, uważając, że również one pełnią funkcję zaimków, gdyż odpowiadają frazie dzierżawczej, i tak my second wife oznacza drugą żonę mówiącego. Oto lista przymiotników i zaimków dzierżawczych:
Osoba Przymiotnik dzierżawczy Zaimek dzierżawczy 1 os. l. poj. my /maɪ/ mine /maɪn/ 2 os. l. poj. i mn. your /jɔː/ /jə/ yours /jɔːz/ 3 os. l. poj. his /hɪz/ her / /hɜː/ its /ɪts/ his /hɪz/ hers / /hɜːz/ its /ɪts/ 1 os. l. mn. our /ˈaʊə/ ours /ˈaʊəz/ 3 os. l. mn. their /ðeə/ theirs /ðeəz/
Użycie zaimków i określników Zaimki dzierżawcze nie są używane z innymi określnikami, jak np. przedimkami lub zaimkami wskazującymi. Jeśli mówiący chce mimo wszystko użyć innego determinera, użyje struktury the... of mine: A friend of mine has invited me to Ilfracombe → Jeden z moich przyjaciół zaprosił mnie do Ilfracombe