Paweł Chynowski (ur. 27 grudnia 1947 w Piotrkowie Trybunalskim) – polski filolog, teatrolog, krytyk teatralny i baletowy, historyk baletu, librecista. Absolwent wydziału filologii polskiej Uniwersytetu Warszawskiego (1972) ze specjalizacją nauki o teatrze (magisterium o tematyce teatru baletowego u prof. Tadeusza Siverta). W okresie studiów uczył się także tańca klasycznego i występował w uniwersyteckim zespole baletowym „Chorea” pod kierunkiem tancerza Marka Pawlickiego z Teatru Wielkiego w Warszawie, założyciel i pierwszy redaktor naczelny „Tańca” najstarszego w Polsce tytułu poświęconemu tej dziedzinie sztuki.
Publicysta Jeszcze jako student, w 1970 zadebiutował recenzjami baletowymi na łamach „Ruchu Muzycznego”Paweł Chynowski, Łódzka prapremiera baletowa, „Ruch Muzyczny”, 1970, nr 12., zachęcony do tego przez redaktora naczelnego, wybitnego krytyka muzycznego Ludwika Erhardta, który stał się jego mentorem w pierwszych latach pracy publicystycznej. Współpracował z tym dwutygodnikiem regularnie w latach 1971–1981. Prawie jednocześnie, znany dziennikarz muzyczny Zdzisław Sierpiński wprowadził go na łamy dziennika „Życie Warszawy”, z którym związał się na stałe w 1975 jako publicysta kulturalny i pracował tam do 1991, skupiając się głównie na tematyce baletowej i teatralnej, także pod kryptonimem (pch). Recenzował i popularyzował sztukę baletową oraz jej artystów, zamieszczał korespondencje z różnych krajów na temat zagranicznych osiągnięć baletowych, uprawiał publicystykę problemową, upominając się m.in. przez długie lata o autonomizację baletu w PolscePaweł Chynowski, Usamodzielnić balet, „Życie Warszawy”, 1991,nr 27., całkowicie uzależnionego w PRL-u od interesów opery w teatrach muzycznych.
W 1974 założył i prowadził pierwszy w kraju magazyn baletowy „Taniec”, wydawany najpierw przez Polski Teatr Tańca pod dyrekcją Conrada Drzewieckiego w Poznaniu (1974-1986), a potem przez Teatr Wielki – Operę Narodową w Warszawie pod dyrekcją Sławomira Pietrasa (1992-1994). Skupił na jego łamach wszystkich ówczesnych publicystów baletowych, jak: Irena Turska, Janina Pudełek, Bożena Mamontowicz-Łojek, Jan Berski, Renata Popkowicz-Tajchert, Jadwiga Ignaczak czy Joanna Sibilska, a także krytyków muzycznych zainteresowanych tematyką baletu, jak: Małgorzata Komorowska, Wanda Obniska, Bogusław Kaczyński, Wacław Panek, Jacek Marczyński i inni.
Publikował liczne eseje w programach teatralnych oraz artykuły na łamach innych polskich czasopism („Le Théâtre en Pologne”, „Polska”, „Przekrój”, „Życie Codzienne”), a także w fachowych miesięcznikach zagranicznych, jak: „” (USA), „Ballett International” (RFN) i „Tanz und Gymnastik” (Szwajcaria). Pisał hasła baletowe do Encyklopedii muzycznej PWM, Polskiego Słownika Biograficznego i do amerykańskiej International Encyclopedia of Dance (Oxford University Press, New York 1998). Wiele uwagi w swojej pracy poświęcił historii baletu w Polsce, a zwłaszcza mało zbadanej i rozpowszechnionej naszej XVIII-wiecznej tradycji baletowej. Był inicjatorem, konsultantem i popularyzatorem wielu przedsięwzięć (nagród, festiwali, jubileuszy), obliczonych na podniesienie rangi baletu w Polsce, m.in. ogólnopolskich obchodów 200-lecia Polskiego Baletu w 1985 roku. Członek Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego i Stowarzyszenia Autorów ZAiKS.
W Teatrze Wielkim – Operze Narodowej Od 1983 związany z Teatrem Wielkim w Warszawie, początkowo – na zaproszenie dyrektora Roberta Satanowskiego – jako konsultant programowy do spraw obchodów 200-lecia Polskiego Baletu (1983-1985), potem dramaturg baletu (1985-1992). W latach 1992–2009, za kolejnych dyrekcji, był kierownikiem literackim Teatru Wielkiego – Opery Narodowej i redaktorem tamtejszych programów teatralnych. W 2009 został pełnomocnikiem dyrektora Waldemara Dąbrowskiego do spraw organizacji baletu, współdziałając w sprowadzeniu z Holandii wybitnego polskiego choreografa Krzysztofa Pastora i w tworzeniu pod jego dyrekcją Polskiego Baletu Narodowego, który tamtego roku uzyskał autonomię artystyczną w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej. Od 2011 kierownik do spraw programowo-organizacyjnych tego zespołu.
Wybrane publikacje Stanisław i Anna Oświęcimowie. Legenda i rzeczywistość, [w:] Stanisław i Anna Oświęcimowie (program), Teatr Wielki w Warszawie, 1976. Chopin w choreografii, „Taniec”, Polski Teatr Tańca – Balet Poznański, 1977. François Gabriel Le Doux. Szkic do portretu, „Taniec”, Polski Teatr Tańca – Balet Poznański, 1984. Niżyński – korzenie legendy, [w:] Nasz Niżyński (program), Teatr Wielki w Warszawie, 1989. Petipa i balet rosyjski jego epoki, [w:] Śpiąca królewna (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 1996. Jean Dauberval (1742-1806), [w:] La Fille mal gardée / Córka źle strzeżona (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2003. Balet „Hrabia Monte Christo”, [w:] Hrabia Monte Christo (program), Teatr Wielki w Poznaniu, 2005. Kamila Stefańska (von Kleydorff), [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2005. „Pan Twardowski” i jego wielka tradycja, [w:] Pan Twardowski (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2008. Historia Polskiego Baletu Narodowego, [w:] portal Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, 2013. Baletowy kameleon, czyli co warto wiedzieć o „Don Kichocie”, [w:] Don Kichot (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2014. Towarzystwo Casanovy z teatru Stanisława Augusta, [w:] Casanova w Warszawie (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2015. Caterina Gattai Tomatis, [w:] portal Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, 2015. Charles Le Picq, [w:] portal Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, 2015. Anna Binetti, [w:] portal Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, 2015. Maciej Pręczyński, [w:] portal Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, 2015. Daniel Curz, [w:] portal Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, 2015. Krzysztof Pastor (album monograficzny, współautorstwo), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2017. Balet dla Krzesińskiej, [w:] Jezioro łabędzie (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2017. Filippo Taglioni, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2017. Tańce z Chopinem, [w:] Nasz Chopin (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2018. Aleksander Tarnowski, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2018. Antoni Tarnowski, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2018. Waldemar Wołk-Karaczewski nasz danseur noble (album monograficzny), Towarzystwo Miłośników Ziemi Ciechanowskiej, 2019. Metamorfozy „Korsarza”, [w:] Korsarz (program), Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2020. Louis Thiérry, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2021. Carlo Alessandro Tomatis, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2022. Caterina Tomatis, pseudonim Gattai, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2022. Aleksander Roman Turczynowicz, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2024 Konstancja Felicjana Turczynowicz, [w:] Polski Słownik Biograficzny, Instytut Historii PAN, 2024
Libretta baletowe Jest librecistą baletów: Stanisław i Anna Oświęcimowie do muzyki poematów symfonicznych Epizod na maskaradzie (fragment) oraz Stanisław i Anna Oświecimowie Mieczysława Karłowicza; choreografia: Witold Gruca, Teatr Wielki w Warszawie, 1976 i Opera Bałtycka, 1992. Był także scenarzystą inspirowanej tym baletem wersji filmowej Stanisław i Anna w reżyserii Kazimierza Konrada, 1985. Mit o Aleksandrze (nowa wersja baletu Tais), muzyka Jadwiga Szajna-Lewandowska (w nowej redakcji), 1978 (premiera planowana na rok 1980 w Teatrze Wielkim w Warszawie w choreografii Andrzeja Glegolskiego nie była zrealizowana). Nasz Niżyński z muzyką różnych kompozytorów; choreografia: Kama Akucewicz, Zbigniew Juchnowski, Teresa Kujawa, Zofia Rudnicka, Zygmunt Sidło, Emil Wesołowski i Waldemar Wołk-Karaczewski, Teatr Wielki w Warszawie, 1989. Muzy ChopinaIrena Turska, Przewodnik baletowy, Wydanie IV uzupełnione i poprawione, Polskie Wydawnictwo Muzyczne SA, Kraków 2011, s. 257–262, . do muzyki obu koncertów fortepianowych i innych utworów Fryderyka Chopina, choreografia: Waldemar Wołk-Karaczewski, Teatr Wielki w Warszawie, 1991. Hrabia Monte Christo, muzyka Stanisław Moniuszko (uzupełniona jego innym utworami w opracowaniu Antoniego Grefa), choreografia: Waldemar Wołk-Karaczewski, Teatr Wielki w Poznaniu, 2005. Casanova w Warszawie z kolażem z utworów Wolfganga Amadeusa Mozarta, koncepcja muzyczna Jakub Chrenowicz, choreografia: Krzysztof Pastor, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2015. Jezioro łabędzie (nowe libretto) z muzyką Piotra Czajkowskiego w nowej redakcji Pawła Chynowskiego i Alexeia Baklana, choreografia: Krzysztof Pastor, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2017. Dracula z kolażem utworów Wojciecha Kilara w redakcji Michaela Bretta, choreografia: Krzysztof Pastor, West Australian Ballet, Perth, 2018; Łotewski Balet Narodowy, Ryga, 2021; Queensland Ballet, Brisbane, 2021, Teatr Wielki – Opera Narodowa, 2022, Fińska Narodowa Opera i Balet, Helsinki, 2024.
Odznaczenia i wyróżnienia 1982: Medal Karola Szymanowskiego od Ministerstwa Kultury i Sztuki 1985: Medal 200-lecia Polskiego Baletu od Ministerstwa Kultury i Sztuki 1986: Srebrny Krzyż Zasług 1987: Medal Fryderyka Chopina od Polskiej Agencji Artystycznej „Pagart” 1991: Medal Wacława Niżyńskiego od Polskie Agencji Artystycznej „Pagart” 1995: Medal Siergieja Diagilewa od Fundacji „Dom Diagilewa” w Permie 1996: Medal Wojciecha Bogusławskiego od Teatru Narodowego 2005: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski 2013: Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Przypisy
Bibliografia https://teatrwielki.pl/ludzie/pawel-chynowski/ (z portretem) https://web.archive.org/web/20170320053359/http://www.taniecpolska.pl/ludzie/273 (ze zdjęciami) https://web.archive.org/web/20170926083846/http://www.teatrdlawas.pl/artykuly/925-pawel-chynowski
Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Ludzie urodzeni w Piotrkowie Trybunalskim Kategoria:Urodzeni w 1947 Kategoria:Polscy filolodzy Kategoria:Współpracownicy Polskiego Słownika Biograficznego