Jerzy Wojciech Wójcik (ur. 11 kwietnia 1937 w Przemyślu) – polski prawnik, kryminolog i kryminalistyk, nauczyciel akademicki, praktyk bankowy, analityk przestępczości ekonomicznej, dr hab., prof. nadzwyczajny Wszechnicy Polskiej Szkoły Wyższej w Warszawie i tam zatrudniony w Katedrze Nauk o Bezpieczeństwie. Członek Polskiego Towarzystwa Kryminalistycznego im. prof. Stanisława Batawii. Zainteresowania badawcze od wielu lat kieruje na zagadnienia dotyczące: przestępczości zorganizowanej i patologii obrotu gospodarczego, bezpieczeństwa instytucji i transakcji finansowych, ochronie informacji i wywiadu gospodarczego. Jest autorem ponad 200 publikacji naukowych i popularnonaukowych, w tym 33 książek.
Życiorys Pochodzi z rodziny górników soli w Wieliczce. Maturę ogólnokształcącą zdał w Korpusie Kadetów im. gen. K. Świerczewskiego w Warszawie (1955). Jest absolwentem Oficerskiej Szkoły MO w Szczytnie (1957). Początkowo zajmował się zwalczaniem przestępczości przeciwko życiu i zdrowiu w KSMO, a następnie przeciwdziałaniem przestępczości gospodarczej jako funkcjonariusz KGMO. Studia ukończył z tytułem magistra prawa w Akademii Spraw Wewnętrznych (1975), tam również ukończył kursy z zakresu pedagogiki szkoły wyższej i otrzymał stopień doktorski (1987) za pracę pt. Rola MO w przeciwdziałaniu przestępczości związanej z alkoholizmem. Habilitację otrzymał w 2005 na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego na podstawie pracy pt. Przeciwdziałanie praniu pieniędzy. W latach 1975–1986 był st. wykładowcą w Zakładzie Kryminologii Instytutu Kryminalistyki i Kryminologii Akademii Spraw Wewnętrznych. W 1991 jako funkcjonariusz Biura Prewencji Komendy Głównej Policji, po pozytywnej weryfikacji, zwolnił się z Policji na emeryturę w stopniu pułkownika. W latach 1991–2001 był doradcą ds. bezpieczeństwa finansowego w Centrali Banku Handlowego w Warszawie S.A. Od 2001 poświęcił się wyłącznie pracy naukowo-dydaktycznej, początkowo na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warmińsko Mazurskiego w Olsztynie i Wyższej Szkole Informatyki Zarządzania i Administracji w Warszawie. W czerwcu 2015 obchodził czterdziestolecie pracy naukowej i dydaktycznejK. Rajchel, Jubileusz 40 – lecia pracy naukowej Profesora. Jerzego Wojciecha Wójcika – kryminologa i kryminalistyka, [w:] Zeszyty Naukowe WSIZiA Nr 4(33) 2015, s. 263–266.Szerzej: https://web.archive.org/web/20171001122140/http://www.jww.waw.pl/index.php?id=o_autorze (dostęp 2017-07-27) oraz https://web.archive.org/web/20171001122227/http://www.wszechnicapolska.edu.pl/files/1314/9730/0965/sprawozdanie-z-konferencji-Wywiad-i-kontrwywiad-w-teorii-i-praktyce-biznesu.pdf (dostęp 2017-07-27).. Wielokrotnie wyróżniany odznaczeniami państwowymi za sukcesy zawodowe i pracę społeczną.
Kierunki badań i analiz J.W. Wójcik w trakcie nowatorskich badań i analiz, uwzględnia potrzeby praktyki związanej z bezpieczeństwem obrotu gospodarczego i obywateli RP, a przykładowo: czynniki nasilające wiktymizację społecznąJ.W. Wójcik, Zachowania dewiacyjne alkoholików, Warszawa 1976 oraz Wiktymizacja społeczna a alkohol, Warszawa 1979. oraz zapobiegawczą rolę wiktymologii kryminalnej w genezie przestępstw przeciwko życiu, zdrowiu i mieniuM. Haś, K. Stępniak, J.W. Wójcik, Włamywacz mieszkaniowy i jego ofiara, Warszawa 1988., z uwzględnieniem nasilającej się wiktymizacji w cyberprzestrzeniJ.W. Wójcik, Zagrożenia w cyberprzestrzeni a przestępstwa ekonomiczne, [w:] T. Jemioła, J. Kisielnicki, K. Rajchel, Cyberterroryzm nowe wyzwania XXI wieku. Materiały z sympozjum naukowego. Warszawa 2009, s. 288–332.; wyłonił wiktymologiczne aspekty zarządzania sytuacją kryzysową zarówno w banku, jak i w innych podmiotach gospodarczychJ.W. Wójcik, Zarządzanie sytuacją kryzysową na przykładzie napadu rabunkowego na bank, [w:] R. Borowiecki, M. Kwieciński, Informacja w zintegrowanej Europie. Koncepcje i narzędzia zarządzania wobec wyzwań i zagrożeń. Materiały sympozjum naukowego zorganizowanego przez Katedrę Ekonomiki i Organizacji Przedsiębiorstw Akademii Ekonomicznej w Krakowie 27 lutego 2006 r. Warszawa 2006, s. 158–178.; określił uwarunkowania nieprzystosowania społecznego i przestępczości nieletnich, ze szczególnym uwzględnieniem negatywnej roli niektórych podkultur młodzieżowychJ.W. Wójcik, Od hipisów do satanistów, Kraków 1992.; określił rolę współczesnych stosunków społeczno-politycznych i biznesowych w patologii gospodarczej oraz w genezie współczesnych afer na tle triady: biznes – polityka- przestępczość, które dezorganizują wszelkie działania kontrolneJ.W. Wójcik, Oszustwa finansowe. Zagadnienia kryminologiczne i kryminalistyczne, Warszawa 2008.; badał i analizował węzłowe w kryminologii zagadnienie ciemnej i złotej liczby przestępstw oraz wad policyjnych statystyk przestępczościJ.W. Wójcik, Kryminologia. Współczesne aspekty, Warszawa 2014.; dokonał analizy współczesnych aspektów cyberprzestępczości, zasad jej zapobiegania oraz problematyki związanej z trudnym do rozpoznania i zabezpieczenia elektronicznym śladem transakcyjnymJ.W. Wójcik Przestępstwa komputerowe cz. I Fenomen cywilizacji, cz. II – Techniki zapobiegania, Warszawa 1999 oraz J.W. Wójcik, Cyberprzestrzeń – kryminologiczne i kryminalistyczne zagadnienia śladu transakcyjnego i elektronicznego, [w:] E. Gruza, M. Goc, T. Tomaszewski (red.), Co nowego w kryminalistyce – przegląd zagadnień z zakresu zwalczania przestępczości, Warszawa 2010, s. 375–407.; wprowadził do teorii kryminalistyki nowe pojęcie tzw. śladu transakcyjnego. Tego rodzaju ślady, a szczególnie elektroniczne, pojawiają się w postępowaniach o przestępstwa gospodarcze, w szczególności zaś oszustwa finansowe. Zauważa on, że: „transakcje wynikające z modus operandi sprawców prania pieniędzy mają najczęściej charakter legalny, lecz niezmiernie trudno je rozpoznać. Zatem ślady dokumentacyjne transakcji związanych z praniem pieniędzy, zarówno w instytucjach finansowych, jak i niefinansowych, mają charakter jawny i jak się wydaje zgodny z prawem”J.W. Wójcik, Oszustwa finansowe. Zagadnienia kryminologiczne i kryminalistyczne, Warszawa 2008, s. 78.. Wagę określenia tego terminu dostrzega wielu autorówPrzykładowo: P. Chlebowicz, W. Filipkowski: Analiza kryminalna. Aspekty kryminalistyczne i prawnodowodowe, Warszawa 2011, s. 70.. Podkreślił rolę edukacji i profesjonalizmu w działaniach zapobiegawczych, a szczególnie w aspektach: prania pieniędzy, oszustw finansowych oraz tzw. oszustw nigeryjskichJ.W. Wójcik, Kryminalistyczne problemy zapobiegania oszustwom zaliczkowym (nigeryjskim). Program „Poznaj swojego klienta”, Toruń 1996., cyberprzestępczości, fałszerstw dokumentów publicznych i kradzieży tożsamościJ.W. Wójcik, Fałszerstwa dokumentów publicznych. Rozpoznawanie i zapobieganie, Warszawa 2005.. Mając na względzie przestępczość zorganizowaną dokonał analizy przestępczości mafijnej, porwania dla okupu, handlu ludźmi i ludzkimi organami oraz prawnego systemu zapobieganiaJ.W. Wójcik Przeciwdziałanie przestępczości zorganizowanej. Zagadnienia prawne, kryminologiczne i kryminalistyczne, Warszawa 2011.. Wiele uwagi w swoich publikacjach poświęca zagadnieniu ochrony własności intelektualnej, która jest istotnym problemem naszych czasówJ.W. Wójcik, Kryminologia. Współczesne aspekty, Warszawa 2014 oraz J.W. Wójcik, Kontrowersje wokół ACTA, czyli spór o prawa własności intelektualnej, [w:] Zeszyty Naukowe WSIZiA 2014, nr 1(26).. Przykładem, który miał istotny wpływ na poszerzenie działań zapobiegawczych, oprócz znanych już metod przeciwdziałania oszustwom finansowym oraz praniu pieniędzy, szczególnie przydatny okazał się nowy program „Know Your Customer” PolicyR.A. Small, Know Your Customer Policy, [w:] Financial Action Task Force: Money Laundering Symposium, March 2-5, 1993 Warsaw, Poland.. Jako pierwszy w Polsce już na początku lat 90. XX wieku dostosował ten program jako praktyk bankowy poświęcając mu wiele uwagi w ramach konferencji naukowych, edukacji pracowników, procedur bankowych i publikacji naukowych. Wiele wykładów i publikacji poświęcił jednemu z najbardziej złożonych zagadnień, jakim jest przeciwdziałanie praniu pieniędzyJ.W. Wójcik, Pranie pieniędzy. Kryminologiczna i kryminalistyczna ocena transakcji podejrzanych, TWIGGER, Warszawa 2002. i finansowanie terroryzmuJ.W. Wójcik, Przeciwdziałanie finansowaniu terroryzmu, Warszawa 2007 oraz J.W. Wójcik Z problematyki ochrony informacji w cyberprzestrzeni nie tylko w sytuacjach kryzysowych, [w:] R. Częścik i inni, Zarządzanie kryzysowe w administracji, Warszawa – Dęblin 2014.. Jest autorem jednej z pierwszych w Polsce monografii dotyczącej zjawiska prania pieniędzyJ.W. Wójcik, Pranie pieniędzy. Studium prawno – kryminologiczne i kryminalistyczne, Toruń 1997., za którą pismem z dnia 10 kwietnia 1997 r. otrzymał gratulacje od Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. W uznaniu profesjonalizmu związanego z tematyką przeciwdziałania praniu pieniędzy Związek Banków Polskich delegował go do prac w grupie ekspertów – wybitnych prawników (wspólnie z prof. Oktawią Górniok i prof. Leonem Tyszkiewiczem) w podkomisji sejmowej pracującej nad projektem ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, która została uchwalona 16 listopada 2000 r. Natomiast aktem z dnia 11 października 2001 r. Ireneusz Wilk Generalny Inspektor Informacji Finansowej mianował na eksperta Rady do Spraw Informacji Finansowej przy Ministrze Finansów, w której brał udział w budowaniu od podstaw polskiej jednostki wywiadu finansowego. Dokonał szerokiej analizy zagadnienia ochrony informacji, dostępu do informacji publicznej i ochrony informacji reglamentowanych prawnie na tle wywiadu i kontrwywiadu gospodarczego przy poszanowaniu tajemnicy przedsiębiorstwa i zasad legalnej konkurencji w biznesieJ.W. Wójcik, Ochrona informacji a wywiad gospodarczy. Zagadnienia kryminalistyczne, kryminologiczne i prawne, Warszawa 2016.. W swych publikacjach, wykładach i referatach naukowych wielokrotnie uzasadniał kreatywność i nowoczesność przestępczych metod oraz potrzebę szerokiej edukacji w kierunku systematycznego rozpoznawania zagrożeń, a przede wszystkim konieczność wymiany doświadczeń przedstawicieli nauki i praktyki z instytucji finansowo-bankowych, jako ważny obszar analiz i badań naukowych.
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Akademii Spraw Wewnętrznych Kategoria:Absolwenci Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie Kategoria:Ludzie urodzeni w Przemyślu Kategoria:Polscy kryminolodzy Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wszechnicy Polskiej Akademii Nauk Stosowanych w Warszawie Kategoria:Urodzeni w 1937