Zygmunt Łanowski (ur. 31 lipca 1911 w Tarnopolu, zm. 30 sierpnia 1989 w Warszawie) – polski tłumacz literatury szwedzkojęzycznej, fińskiej, islandzkiej, norweskiej i anglojęzycznej.
Życiorys Syn Feliksa i Wiktorii z Piwockich. Uczęszczał do klasycznego Państwowego III Gimnazjum Męskiego im. Króla Stefana Batorego we Lwowie. W latach 1930–1935 studiował prawo i dyplomację na Uniwersytecie im. Jana Kazimierza. Po studiach został asystentem w katedrze prawa na tej samej uczelni.
W czasie II wojny światowej był oficerem Armii Krajowej, działał w Żegocie i współpracował z Delegatem Rządu Emigracyjnego Adamem Ostrowskim. Był również szefem nasłuchu radiowego Biura Informacji i Propagandy Obszaru Lwowskiego. W lipcu 1944 roku, po wejściu Armii Czerwonej do Lwowa, został mianowany adiutantem generała Władysława Filipkowskiego, potem aresztowany przez Sowietów. Od 2 sierpnia 1944 do 9 grudnia 1947 roku był więziony przez NKWD, najpierw w obozie Diagilewo k. Riazania, potem w obozie Szora w Maryjskiej ASRR, gdzie poważnie zachorował na gruźlicę. Pod koniec 1947 roku przewieziono go z powrotem do Polski.
W 1948 roku, dzięki pomocy szwedzkiego programu „Europahjälpen”, trafił do Szwecji, gdzie przeszedł leczenie i rekonwalescencję. Od 1951 roku znajdował się pod opieką szwedzkiej akcji humanitarnej, w Szwecji spędził prawie osiem lat i biegle nauczył się języka szwedzkiego. Do Polski wrócił w 1954 roku i zamieszkał w Warszawie.
Jako tłumacz literatury szwedzkiej zadebiutował w 1956 r. przekładem opowiadania Birgera Vikströma „Złote czasy” w czasopiśmie „Nowe sygnały” (Nowe sygnały, 1956, nr 8). Był redaktorem antologii poezji i opowiadań szwedzkich oraz tłumaczem dzieł wydawanych w ramach Serii Dzieł Pisarzy Skandynawskich.
W dorobku translatorskim Łanowskiego znajdują się zarówno klasyka szwedzkiej literatury pięknej (dramaty i nowele Augusta Strindberga, proza Pära Lagerkvista, Artura Lundkvista, Eyvinda Johnsona, antologie szwedzkich opowiadań i poezji), dzieła literatury dziecięcej i młodzieżowej (Hans Peterson, Olle Matson), scenariusze filmowe (Ingmar Bergman), literatura podróżnicza (Eric Lundquist, Thor Heyerdahl), literatura sensacyjna i kryminalna (Hans Krister Rönblom).
Dorobek translatorski (alfabetycznie wg autorów) Frans Gunnar Bengtsson, Rudy Orm. Ingmar Bergman (scenariusze filmowe) Laterna magica Fanny i Alexander Z życia marionetek Jajo węża Sonata jesienna Twarzą w twarz Lars Bergquist, Wspomnienia Arronaxa Rolf Blomberg Bufo blombergi: wędrówki i przygody (wybór) Złoto i anakondy Bo Carpelan Raj Łuk: opowiadanie o lecie, które było inne Sven Delblanc Speranza: powieść współczesna Rzeka pamięci Per Olov Enqvist, Noc Trybad Per Gunnar Evander. Ostatni dzień w życiu Vallego Hedmana Lars Gustafsson Śmierć pszczelarza Święto rodzinne Wełna Lars Gyllensten, Pamiętnik Kaina Gunnar Harding, Wiersze (wybór) Thor Heyerdahl, Ekspedycja Ra Tove Jansson, Lato Eyvind Johnson Chmury nad Metapontem Fale przyboju Sylvi Kekkonen, Amalia Gösta Knutsson, Przygody Filonka Bezogonka Pär Lagerkvist Kat Karzeł Mariamne Zło Sybilla Pielgrzym Gość w rzeczywistości Halldor Kiljan Laxness, Flecista Sara Lidman, Rozmowy w Hanoi Gunnel Linde Kraj naszej Ewy Lurituri Biały kamień Lurituri Max Lundgren, Chłopiec w złotych spodniach Artur Lundkvist Wola nieba Liryki prozą (wybór) Upadek Jerycha: opowiadania (wybór) Vindingeński walc Konie nocy i inne opowieści o świecie, ludziach i mitach (wybór) Róża wiatrów: wrażenia z podróży (wybór) Fryz życia: nowele i opowiadania (wybór) Eric Lundquist, Dzicy to my Olle Mattson Wakacje nad morzem Bryg „Trzy Lilie” Folke Mellvig, Strzały w Kalmarze Henry Miller, Uśmiech u stóp drabiny Jan Olof Olsson, Margareta Sjögren Niż nad Irlandią Hans Peterson Piotruś na wsi To ja Piotruś Pär Rådström, Morderstwo Hans Krister Rönblom, Śmierć w garnku August Strindberg dramaty: Panna Julia, Ojciec, Wierzyciele, Silniejsza, Do Damaszku, Eryk XIV, Gra Snów, Sonata widm, Taniec Śmierci, Burza, Pogorzelisko, Krystyna, Sonata widm, Pelikan, Mistrz Olof, Koledzy, Pierwsze ostrzeżenie, Zbrodnie i zbrodnie, Wielkanoc, Karol XII, Gustaw III, Wielki Gościniec, Parias, nowele: Dom lalki, Nagroda za cnotę, Musiał, Za zapłatę, Wyrzuty sumienia, Romantyczny zakrystian z Rånö, Łoś pastora, Ślubowanie, Krawiec urządza tańce, Celnik, Miłość dziewcząt, Wiechowe. manifesty: Memorandum reżysera do członków zespołu Intima Teatern Per Olof Sundman Ekspedycja Dwa dni, dwie noce Podróż napowietrzna pana inżyniera Andree Birgitta Trotzig, Barbara (tłum. wspólnie z Marią Olszańską) Mika Waltari (przekłady ze szwedzkiego) Egipcjanin Sinuhe Karin, córka Monsa Czarny Anioł Turms, nieśmiertelny Mikael Karvajalka Mikael Hakim Maria Wine Wiersze (wybór) Zastrzelono lwa: wybór nowel i opowiadań (wybór) Zygmunt Łanowski był również autorem wyboru i tłumaczem utworów w antologiach: Losy ludzkie: antologia nowel i opowiadań szwedzkich. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. 1965. Drogi na głębinie: antologia szwedzkiej prozy morskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1971. Kość słoniowa: nowele szwedzkie. Warszawa: Czytelnik. 1972. Na najdalszym skraju morza: antologia szwedzkiej poezji morskiej XX wieku. Gdańsk : Wydawnictwo Morskie, 1978. . a także redaktorem następujących antologii: Na południe od Sahary: opowiadania afrykańskie. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967. Żyzny granit: antologia nowel i opowiadań fińskich. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1970. Werner Aspenström, Wiersze. Warszawa: Wydawnictwa UW, 1976. W sali zwierciadeł: antologia poezji szwedzkiej (1928–1978). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1980.
Ordery i odznaczenia Był odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem 40-lecia Polski LudowejUznanie dla twórców kultury [w:]Trybuna Robotnicza, nr 170, 19 lipca 1984, s. 1-2., a także szwedzkim Krzyżem Rycerskim Orderu Wazów i Krzyżem Rycerskim Orderu Gwiazdy Polarnej.
Nagrody W 1968 roku jako pierwszy Polak otrzymał nagrodę Akademii Szwedzkiej dla tłumaczy literatury szwedzkiej, a w 1977 tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Uppsali. W 1973 roku otrzymał nagrodę literacką ZAiKS-u dla tłumaczy, w 1981 roku - Nagrodę Polskiego PEN Clubu za przekład literatury obcej na język polski.
Przypisy
Bibliografia Anna Marciniakówna: Północ. Rozmowa z Zygmuntem Łanowskim, najwybitniejszym polskim tłumaczem literatury szwedzkiej [w:] Radar. Miesięcznik Pracy Twórczej. 1975, nr 7. Krystyna Goldbergowa, Ambasador szwedzkiej książki [w:] „Literatura” nr 7–8, 1997.
Kategoria:Członkowie Komend Obszarów AK Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Ludzie związani ze Lwowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 40-lecia Polski Ludowej Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Wazów Kategoria:Polscy tłumacze literatury szwedzkiej Kategoria:Urodzeni w 1911 Kategoria:Więźniowie Obozu NKWD nr 179 w Diagilewie Kategoria:Zmarli w 1989