Józef Makary Potocki herbu Pilawa (ur. ok. 1737 w HaliczuJózef Makary Potocki z Złotego Potoka h. Pilawa (Złota) (ID: 15.105.501). sejm-wielki.pl. [dostęp 2026-02-14]. (?), zm. 25 września lub 29 września 1816Potocki, Józef Makary Graf, 1737–25.9.1816. W: Henry Neumüller, Ritterorden St. Stanislaus Gestiftet 1765 Teil 1. Norderstedt: Books on Demand, 2021, s. 280. . [dostęp 2026-02-14]. (?); inne podawane daty: 1821Urzędnicy województwa ruskiego XIV–XVIII wieków. Oprac. Kazimierz Przyboś. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1987, s. 70, 380. . oraz 1829Stanisław Łoza, Kawalerowie orderu Świętego Stanisława, 1765–1813. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1925, s. 55. [dostęp 2026-02-14]. (?)) – hrabia, starosta halicki i czorsztyński, według austriackiego genealoga Henry’ego Neumüllera poseł na Sejm I Rzeczpospolitej (zgodnie z relacją pamiętnikarską Leona Potockiego za panowania Augusta III Sasa i Stanisława Augusta Poniatowskiego)Leon Potocki, Urywek ze wspomnień pierwszej mojej młodości. Poznań, 1876, s. 15–18. [dostęp 2026-02-14].. Kawaler Orderu Orła BiałegoKawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705–2008. Warszawa: Arx Regia Ośrodek Wydawniczy Zamku Królewskiego, 2008, s. 265. . i Orderu Świętego Stanisława.
Życiorys Był synem Józefa Potockiego, kasztelana lwowskiego, oraz jego drugiej żony Pelagii Potockiej, starościanki tłumackiej i grabowieckiej, córki Jerzego Potockiego, rodzonej siostry Katarzyny Kossakowskiej. Jego pierwszą żoną została Elżbieta Marianna Wielopolska (ok. 1747–1771Elżbieta Marianna hr. Wielopolska z Zabełcza h. Starykoń (odm.) (ID: dw.14863). sejm-wielki.pl. [dostęp 2026-02-14]., córka wojewody sandomierskiego JanaJan hr. Wielopolski z Zabełcza h. Starykoń (odm.) (ID: 8.192.349). sejm-wielki.pl. [dostęp 2026-02-14].), z którą miał siedmioro dzieci małoletnio zmarłych. Drugą – ks. Ludwika Lubomirska, córka wojewody kijowskiego Stanisława Lubomirskiego. Był ojcem Antoniego oraz Stanisława PotockichWładysław Zajewski. Potocki Stanisław h. Pilawa (1776–1830) w Polski Słownik Biograficzny. T. XXVIII/1. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk– Łódź: Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1984, zeszyt 116, s. 170.. Jego wnukiem był Leon Potocki, znany polski pamiętnikarz, który opisał go w książce Urywek ze wspomnień pierwszéj mojéj młodości (Poznań 1876).
Właściciel miasteczka Monasterzyska oraz wsi Jurkówka (dawny powiat jampolski [dostęp 2026-02-14]., obecnie w obwodzie winnickim, w rejonie tulczyńskim na Ukrainie; tutaj zamieszkiwał po rozwodzie z drugą żoną). Godność starosty halickiego objął 10 stycznia 1767 roku, gdy przekazał mu ją Franciszek Ksawery Branicki. Monografie historyczno-genealogiczne niektórych rodzin polskich. Tom 2. Warszawa: Nakładem autora. W Drukarni Gazety Codziennej, 1860, s. 236. [dostęp 2026-02-14].. Był ostatnim za czasów polskich starostą halickim i właścicielem zamku w Haliczu, częściowo zrujnowanego i grożącego zawaleniemTadeusz Mańkowski. Plany dawnych zamków Halicza i Przemyśla. „Biuletyn Historii Sztuki i Kultury: kwartalnik wydawany przez Zakład Architektury Polskiej i Historii Sztuki Politechniki Warszawskiej”. R. 2 (1934) nr 4, s. 290. [dostęp 2026-02-16].. Z powodu skarg mieszkańców Halicza władze austriackie (urząd obwodowy w Stryju) nałożyły na Potockiego kaucję non desolando, czyniąc go odpowiedzialnym za ewentualne szkody, Potocki wolał jednak zrzec się wszelkich praw do zamku niż łożyć na jego konserwację i ponosić odpowiedzialność za bezużyteczne ruiny.
W latach 1763–1797 był ostatnim starostą niegrodowym w Czorsztynie, po wykupieniu dóbr czorsztyńskich w 1763 roku. Stał się wówczas właścicielem niszczejącego zamku w Czorsztynie, lecz nie dysponował środkami na jego remont. Jako starosta czorsztyński odegrał pozytywną rolę w odbudowie starostwa po zniszczeniach wywołanych buntami chłopskimi, doprowadził do podpisania ugody między starostwem a chłopami zatwierdzonej przez króla w 1768 roku, energicznie działał na rzecz rozwoju osadnictwaDawid Golik, Wojciech Mulets.Ochotnica i Tylmanowa: miejsca pamięci. Ochotnica Dolna: Urząd Gminy Ochotnica Dolna, 2020, s. 36–37. . [dostęp 2026-02-14].. Jego działania na rzecz rozwoju i odbudowy starostwa zostały przerwane przez rozbiory. Po I rozbiorze Polski (1772) wraz z innymi starostami Sądecczyzny złożył hołd cesarzowej austriackiej Marii Teresie, a na początku XIX wieku zamek w Czorsztynie stał się własnością Cesarstwa AustriiStanisław Kostka Michalczuk. Zamek Czorsztyn – pomnik historii Polski. „Przyroda i Człowiek”. 8 (2003) nr 4, s. 101. [dostęp 2026-02-14]..
Według Leona Potockiego na początku panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego przez kilka lat mieszkał wraz z żoną w Warszawie. 1 maja 1792 roku został odznaczony Orderem Orła Białego i Orderem Świętego StanisławaStanisław Łoza, Historia Orderu Orła Białego, Warszawa: Galewski i Dau, 1922, s. 97. [dostęp 2026-02-14]..
Jego portret pochodzący z XIX wieku jest przechowywany w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (olej na płótnie, wysokość 76,0 cm, szerokość 58,0 cm).
Przypisy
Bibliografia
Potocki, Józef Makary Graf, 1737–25.9.1816. W: Henry Neumüller, Ritterorden St. Stanislaus Gestiftet 1765 Teil 1. Norderstedt: Books on Demand, 2021, s. 280. . [dostęp 2026-02-14]. Leon Potocki: Urywek ze wspomnień pierwszej mojej młodości. Poznań, 1876, s. 15–19. [dostęp 2026-02-14].
Kategoria:Właściciele Monasterzysk Kategoria:Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy hrabiowie Józef Makary Potocki Kategoria:Starostowie czorsztyńscy Kategoria:Starostowie haliccy Kategoria:Urodzeni w 1737 Kategoria:Zmarli w XIX wieku