Szopienice-Burowiec – dzielnica Katowic, położona we wschodniej części miasta, w zespole dzielnic wschodnich, nad rzeką Rawą, 8 km na wschód od centrum miasta. Składa się ona z dwóch głównych części miasta: Burowiec i Szopienice, ich kolonii i osad: Bagno, Borki, Drugie Szopienice, Helgoland, Morawa, Roździeń, Paweł, Stawiska (północna część), Traugott, Uteman i Wilhelmina, a także z powojennych osiedli mieszkaniowych: Morawa i Przedwiośnie.
Początki osadnictwa na terenie Szopienic-Burowca sięgają XIII wieku, kiedy to założono Roździeń i Szopienice, które były po raz pierwszy wzmiankowane w 1360 roku. Były one wówczas osadami rolniczymi, a w Roździeniu powstała kuźnica, której właścicielem był od 1595 roku Walenty Roździeński. W XVIII wieku powstał Burowiec. Od I połowy XIX wieku rozwijał się na terenie współczesnej dzielnicy przemysł – powstały tu kopalnie węgla kamiennego oraz huty cynku i ołowiu, a także dotarła kolej oraz linia tramwajowa. W trakcie III powstania śląskiego w 1921 roku Szopienice były siedzibą Naczelnej Komendy Wojsk Powstańczych. 1 grudnia 1930 roku połączono Szopienice i Roździeń w późniejszą gminę Szopienice, która 1 stycznia 1947 roku uzyskała prawa miejskie. W 1951 roku do Szopienic przyłączono m.in. Burowiec, zaś 31 grudnia 1959 roku całe miasto Szopienice zostało włączone do Katowic.
Po 1989 roku w wyniku restrukturyzacji Huta Metali Nieżelaznych „Szopienice” przeszła w stan likwidacji, lecz dzielnica nadal pozostaje ośrodkiem przemysłowym. Wzdłuż północnej i południowej granicy dzielnicy przebiegają dwie ważne arterie komunikacyjne: droga krajowa nr 79 i ekspresowa S86, a przez centrum Szopienic-Burowca również jedna z najważniejszych linii kolejowych Polski: nr 1 Katowice – Warszawa Zachodnia. W 2007 roku Szopienice-Burowiec liczył 17 139 osób (5,4% ludności Katowic).
Geografia Położenie Szopienice-Burowiec pod względem administracyjnym położony jest w województwie śląskim i stanowi jedną z jednostek pomocniczych miasta Katowice (nr 15), zlokalizowaną w północno-wschodniej części miasta, w odległości około 8 km od centrum.
Szopienice-Burowiec graniczy z sąsiednimi dzielnicami Katowic oraz z Sosnowcem i Mysłowicami. Od północy sąsiaduje z Dąbrówką Małą oraz Sosnowcem (dzielnice: Milowice, Stary Sosnowiec i Śródmieście), od wschodu z Mysłowicami (dzielnice Piasek i Bończyk-Tuwima), od południa z Janowem-Nikiszowcem, natomiast od zachodu z Zawodziem. Granice dzielnicy biegną następująco: Od północy: wzdłuż alei W. Roździeńskiego od zjazdu na wysokości przystanku autobusowego Dąbrówka Mała Centrum Handlowe (południowe stanowisko) do granicy miasta z Sosnowcem na Brynicy i dalej wzdłuż trasy dawnej Północnej Magistrali Piaskowej do skrzyżowania z linią kolejową nr 1, po czym granica biegnie na północny wschód do Brynicy i dalej wzdłuż rzeki do trójstyku granic Katowic, Mysłowic i Sosnowca na wysokości Szabelni, Od wschodu: wzdłuż granicy Katowic i Mysłowic środkiem stawu Hubertus III do skrzyżowania ulic Wiosny Ludów i Stawiska; dalej na południe do ulicy Krakowskiej, Od południa: wzdłuż ulicy Krakowskiej i południowej jezdni ulicy Bagiennej do węzła z ulicami: 1 Maja, Krakowskiej i Obrońców Westerplatte, Od zachodu: wzdłuż ulicy Obrońców Westerplatte do Rawy, po czym granica biegnie w górę nurtu rzeki na zachód, otacza Oczyszczalnię Ścieków „Gigablok” i dalej ciągnie się wzdłuż terenów przemysłowo-usługowych w kierunku alei W. Roździeńskiego.
Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Szopienice-Burowiec znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13). Mezoregion ten stanowi południową część Wyżyny Śląskiej, która jest częścią podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska. Pod względem historycznym dzielnica znajduje się we wschodniej części Górnego Śląska.
Geologia Szopienice-Burowiec pod względem budowy geologicznej znajduje się w zapadlisku górnośląskim. Obszar ten ma budowę zrębową. Na przełomie dewonu i karbonu zostało zaburzone paleozoiczne podłoże Wyżyny Śląskiej poprzez utworzenie zapadliska, które w okresie karbonu zostało wypełnione przez zlepieńce, piaskowce i łupki ilaste zawierające pokłady węgla kamiennego. W Szopienicach-Burowcu utwory karbońskie jako utwory powierzchniowe występują w kilku miejscach, z czego większe z nich to obszary na pograniczu z Szopienic-Burowca i Janowa-Nikiszowca, w rejonie Stawisk, na terenie dawnej Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” przy ulicy K. Woźniaka, na północ od ulicy Wandy oraz pomiędzy ulicy J. Korczaka a stawem Morawa. Wyszczególnione obszary są zbudowane z warstw rudzkich (piaskowce, łupki szare i zlepieńce z węglami), natomiast ostatni obszar dodatkowo z warstw siodłowych (węgiel kamienny, piaskowce, łupki szare i zlepieńce) oraz wraz z obszarem pod stawem Borki warstwy grodzieckie (łupki szare z piaskowcami i węglem kamiennym).
W plejstocenie obszar Szopienic-Burowca został przykryty przez lądolód prawdopodobnie dwukrotnie: podczas zlodowacenia Sanu i zlodowacenia Odry (środkowopolskiego). Ze zlodowacenia Odry pozostały gliny zwałowe, które występują głównie w zachodniej części Katowic, natomiast we wschodniej części, m.in. na terenie Szopienic-Burowca, zostały one częściowo zdenudowane w okresie peryglacjalnym, tworząc rozległe powierzchnie glin deluwialnych przemieszanych z piaskami i żwirami fluwioglacjalnymi. Piaski i żwiry glacjalne i fluwioglacjalne pokrywają znaczną część Szopienic-Burowca, natomiast rejon Burowca, Wilhelmina i Bagna zbudowany jest na eluwiach gliny zwałowej.
W holocenie trwał proces niszczenia osadów plejstoceńskich, zwłaszcza w dolinach rzek. Utworzyły one niskie terasy w kilku stopniach w wyniku rozcięcia pokryw akumulacyjnych. Osady holoceńskie w Szopienicach-Burowcu ciągną się wzdłuż doliny Rawy oraz Brynicy.
Rzeźba terenu thumb|Widok ze Wzgórz Siemianowickich (ulica Brynicy) w kierunku południowym na Obniżenie Rawy (centrum Szopienic i Roździenia) w 2020 roku Szopienice-Burowiec położony jest na Wyżynie Śląskiej, w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13). Obszar dzielnicy charakteryzuje się niewielkim zróżnicowaniem naturalnej rzeźby terenu. Najwyżej położony teren, wznoszący się na około 270 m n.p.m. ciągnie się w linii od cmentarza ewangelickiego przez wieżę wodną przy ulicy J. Korczaka, ulicą Chłodną do osiedla w rejonie ulicy Letniej. Najniżej położone miejsce, wynoszące około 250 m n.p.m., znajduje się przy granicy Katowic z Sosnowcem w rejonie stawu Borki. Różnica wysokości w dzielnicy wynosi blisko 20 metrów. Wyżej położona część Szopienic-Burowca (zachodnia i południowa część dzielnicy) stanowi część Wyżyny Siemianowickiej, która opada łagodnym stokiem w niżej położony obszar, który ciągnie się wzdłuż Rawy, będący fragmentem Obniżenia Rawy. Szopienice-Burowiec na wschodzie, w rejonie kompleksu stawów Szopienice-Borki, położony jest w Kotlinie Mysłowickiej. Obszar przy granicy Szopienic-Burowca i Janowa-Nikiszowca przechodzi na południe w Płaskowyż Murcek.
Obszar Wyżyny Siemianowickiej, jak i też Doliny Rawy jest silnie przekształcony antropogenicznie, w związku z osadnictwem oraz wydobyciem i przetwórstwem surowców mineralnych, zwłaszcza węgla kamiennego. Ponadto występują tutaj formy rzeźby terenu stworzone przez człowieka w formie nasypów drogowych i kolejowych. Prawie cały obszar dzielnicy został zrównany antropogenicznie (nieprzekształcony rejon występuje głównie na wzniesieniach w rejonie cmentarza ewangelickiego, wieży wodnej przy ulicy J. Korczaka i na terenach między Burowcem a Borkami), a rejon stawów Szopienice-Borki stanowi nieckę osiadań górniczych.
Gleby W Szopienicach-Burowcu, z uwagi na dużą antropopresję obszaru, gleby zostały w mocnym stopniu przekształcone przez człowieka i wytworzyły się gleby antropogeniczne, gdzie człowiek jest dominującym czynnikiem glebotwórczym. Północna część dzielnicy (w rejonie Burowca) zbudowana jest z gleb wytworzonych z glin zwałowych, natomiast południowa z piasków naglinowych. Gleby te w związku z rozwojem urbanistycznym i działalnością przemysłową uległy w znacznej części dewastacji i degradacji. Ponadto są one skażone metalami ciężkimi, również te położone na terenach zadrzewionych.
W Szopienicach-Burowcu dominują gleby IV klasy bonitacyjnej, które zajmują znaczną część dzielnicy. Występują tu też obszary, których gleby posiadają III klasę. Są to tereny w Burowcu pomiędzy ulicami Szronową (na całej długości) a Hallera.
Klimat i topoklimat Klimat Szopienic-Burowca nie wyróżnia się zbytnio od klimatu dla całych Katowic, natomiast jest modyfikowany przez czynniki lokalne (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi. Dominują wiatry zachodnie (około 60% udziału), a w mniejszym stopniu wschodnie i południowe. Średnia roczna temperatura w wieloleciu 1961–2005 dla stacji w pobliskim Muchowcu wynosi 8,1 °C, lecz zaznacza się tu też zjawisko miejskiej wyspy ciepła, która lokalnie modyfikuje temperaturę powietrza. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (–2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1474 godziny. Średnia roczna suma opadów dla wielolecia 1951–2005 wynosiła 713,8 mm.
Topoklimat dzielnicy jest zależny od stopnia zalesienia, zurbanizowania, a także od położenia względem dolin rzecznych. Obszar wyżej położony i w dalszej odległości od dolin dwóch głównych rzek przepływających przez Szopienice-Burowiec, tj. obszar w pasie od Burowca do osiedla przy ulicy W. Andersa leży w topoklimacie zabudowanych, wyżej położonych dolin, gdzie notuje się warunki średnio korzystne oraz korzystne. Przy zwartej zabudowie i utwardzonych placach powietrze szybciej się nagrzewa w ciągu dnia, a także przy mniejszej wilgoci szybciej traci ciepło. Obszar bezpośrednio w dolinie Rawy, Brynicy oraz wokół stawów jest obszarem niekorzystnym topoklimatycznie. Z uwagi na częstsze zjawiska wypromieniowania ciepła częściej tam dochodzi m.in. do mgieł i przymrozków. Pozostały obszar ma topoklimat pośredni o warunkach średnio korzystnych – tam zmniejszona ilość wody przeciwdziała utracie ciepła.
Wody powierzchniowe i podziemne thumb|left|Rawa na wysokości ulicy Obrońców Westerplatte (2020)
Obszar Szopienic-Burowca w całości położony jest w dorzeczu Wisły, na terenie zlewni trzech rzek: Brynicy (północno-zachodnia część Burowca, rejon Borek oraz stawów Szopienice-Borki), Rawy (zachodnia i środkowa część dzielnicy) i Boliny (rejon Wilhelmina i Stawisk).
Brynica płynie w kierunku granicy Katowic i Mysłowic. W Szopienicach-Burowcu na części długości rzeka wyznacza północno-wschodnią granice miasta. Średni przepływ Brynicy w Szabelni przy prawdopodobieństwie wynoszącym 50% wynosi 18,6 m³/s.
Rawa kieruje się z zachodu na wschód. Na terenie dzielnicy przepływa pomiędzy zajezdnią tramwajową a Oczyszczalnią Ścieków „Gigablok” i dalej równolegle do ulicy Obrońców Westerplatte przecina tę ulicę, biegnąc na wschód równolegle do ulicy Morawa i dalej równolegle do stawów Hubertus w kierunku granicy miasta. Rzeka ta jest na całości długości w Szopienicach-Burowcu uregulowana i obwałowana. Jest ona zasilana głównie wodą deszczową oraz ściekami komunalnymi i przemysłowymi. Rawa oraz Brynica na wysokości stawów Szopienice-Borki mają charakter rzeki tranzytowej, bez kontaktu hydraulicznego z pozostałymi wodami. Jakość ich wód jest w V klasie czystości, tj. bardzo niska, ze względu na wysoki poziom zanieczyszczeń bakteriologicznych. W Szopienicach-Burowcu znajduje się 15 miejsc zrzutu ścieków do Rawy, przeważnie komunalnych.
Niewielka część obszaru Szopienic-Burowca (wschodnia część Wilhelmina i rejon Stawisk) znajduje się w zlewni Boliny. Rzeka ta nie płynie bezpośrednio przez dzielnicę.
thumb|Staw Borki w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Szopienice-Borki” (2017) thumb|Staw Morawa w zespole przyrodniczo-krajobrazowym „Szopienice-Borki” (2020)