Egipskie hieroglify trzyliterowe (zw. trzyspółgłoskowe lub trzyliterowe) – pojedyncze hieroglify reprezentujące swoją wartością fonetyczną trzy kolejno następujące po sobie spółgłoski. Ta grupa fonemów – łącznie – nie przekracza 50 hieroglifów.
Należy zauważyć, że znaki hieroglificzne trzyliterowe (podobnie jak hieroglify dwuliterowe) występują w tekstach zazwyczaj w otoczeniu znaków jednoliterowych, które oddają część – nawet całość – wartości fonetycznej znaku trzyspółgłoskowego. Zjawisko to nazywane jest uzupełnieniem fonetycznym. Zazwyczaj do danego znaku trzyliterowego dodawany jest jeden lub dwa hieroglify jednoliterowe. Dodawane „jednoliterowce” przeważnie odpowiadają swoimi wartościami 2 ostatnim spółgłoskom uzupełnianego fonemu trójspółgłoskowego (powtórzenie).
Przykład uzupełnienia fonetycznego Zapis przymiotnika dobry/piękny (translit.: nfr) zawsze wygląda tak: nfr-f:r . Otóż: Zawsze taknfr-f:rnfr=nfrnfr+ff+rrhieroglif nfr to znak trójspógłoskowy + powtórzenie przedostatniej spółgłoski f (znak jednoliterowy) + powtórzenie ostatniej spółgłoski r (znak jednoliterowy) Nigdy nieN-f:rnfr=Nn+ff+rrn (znak jednoliterowy) + f (znak jednoliterowy) + r (znak jednoliterowy)
Tabela hieroglifów trzyliterowych UWAGA: Często się zdarza, że niektóre hieroglify nie posiadają wartości fonetycznych (zwłaszcza te z grupy „określników i ideogramów”) - w transliteracji lub zapisach fonetycznych takie wartości im się przypisuje. W poniższych tabelach „przypisane” wartości fonetyczne opisane są w nawiasach klamrowych: { }. {| class="wikitable" |+ Tabela hieroglifów trzyliterowych w kolejności abdżadowej. |- style="text-align: center;" |colspan="6"| Kategorie: A(duże) • i • y • a(małe) • w • b • p • f • m • n • r • h(małe) • H(duże) • x(mały) • X(duży) • s(małe) • S(duże) • k • q • g • t(małe) • T(duże) • d(małe) • D(duże)
|colspan="6" style="text-align:center; color:White; background-color:DimGray; font-weight:bold;"|A (duże)
! Hieroglif ! GardinerlubWikiHiero !translit. !translit. polska ! Opis ! style="width: 45%;"|UwagiOznaczenia: transl. – transliteracja, fon. – fonetyka, półfon. – półfonem, fon. det. – fonetyczny determinatyw, ideo. – ideogram, półideo. – półideogram, det. – determinatyw, war. – wariant, skr. – forma skrótowa zapisu
|style="background-color: Silver;"| |style="text-align:center; background-color: Silver;"|A |style="text-align:center; color:White; background-color: DimGray;"|3 |style="text-align:center; color:White; background-color: DimGray;"|ee lub e |colspan="2" style="background-color: Silver;"|
|E26 |E26 |3bw(?) |ebu (ebł)(?) |słoń |więcej o tym hieroglifie: hieroglify dwuliterowe - słoń (3b)
|Abd |N11lubAbdlubiaH |rowspan="6"|3bdlubwcḥlub{ icḥ }lub{ šsp } |rowspan="6"|ebdlubueh (łeh)lub{ ieh }lub{ szsp } |rowspan="6"|półksiężyc |rowspan="6"| 1. w niektórych zapisach, ten hieroglif (Abd) był błędnie używany jako zamiennik hieroglifu - spr 2. ten hieroglif (Abd) posiada kilka form alternatywnych: Plik:Hiero N11 bis.png (N11A), Plik:Hiero N11 bis bis.png (N11B), N12 (N12), Plik:Hiero N12 bis.png (N12A), Plik:Hiero N12 bis bis.png (N12B) 3. nieistniejące formy alternatywne tego hieroglifu to: * Plik:Hiero N11C.png - ten hieroglif był używany, ale w kombinacjach hieroglifów jako ptasie gniazdo lub łódź * Plik:Hiero N12C.png - praktycznie nie był używany 4. fon.: 3bd, np. Abd:sbA-d:ra (war. Abd:sbA) - 3bd - miesiąc 5. fon. det. lub skr.: wcḥ, np. Plik:WaH fasolki swietojanskie 1.png (war. Plik:WaH fasolki swietojanskie 2.png) - wcḥ - fasolki chlebka świętojańskiego 6. ideo. lub det.: księżyc, np. i-a:H-iaH (war. iaH) - icḥ - księżyc 7. (w datach) ideo. jako skr.: Abd - 3bd - miesiąc, np. Abd:Z1*Z1*Z1 - 3bd 3 - miesiąc 3-ci 8. (miara długości) det.: Szesep (tzw. dłoń, czyli 7,44 cm), np. Szp:p-Abd (skr. Abd) - šsp - Szesep
|Plik:Hiero N11 bis bis.png |N11A
|Plik:Hiero N11 bis.png |N11B
|N12(forma alternatywna) |N12
|Plik:Hiero N12 bis.png |N12A
|Plik:Hiero N12 bis bis.png |N12B
|Ams |S44lubAms |rowspan="2"|{ 3ms } |rowspan="2"|{ ems } |rowspan="2"|laska z flagą nxxw |rowspan="2"|więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - laska z flagą (det.)
|Plik:Hiero S44 bis.png |S44A
|Axt |N27lubAxt |{ 3ḫt } |{ echt } |słońce wschodzące ponad górą |więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - słońce wschodzące ponad górą (det.)
|Atf |S8lubAtf |{ 3tf } |{ etf } |korona biała z piórami strusimi po bokach, zawiniętymi u góry(Atef) |więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - |korona biała z piórami strusimi po bokach, zawiniętymi u góry (Atef) (det.)
|colspan="6"| |- style="text-align: center;" |colspan="6"| Kategorie: A(duże) • i • y • a(małe) • w • b • p • f • m • n • r • h(małe) • H(duże) • x(mały) • X(duży) • s(małe) • S(duże) • k • q • g • t(małe) • T(duże) • d(małe) • D(duże)
|colspan="6" style="text-align:center; color:White; background-color:DimGray; font-weight:bold;"|i
! Hieroglif ! GardinerlubWikiHiero !translit. !translit. polska ! Opis ! style="width: 45%;"|UwagiOznaczenia: transl. – transliteracja, fon. – fonetyka, półfon. – półfonem, fon. det. – fonetyczny determinatyw, ideo. – ideogram, półideo. – półideogram, det. – determinatyw, war. – wariant, skr. – forma skrótowa zapisu
|style="background-color: Silver;"| |style="text-align:center; background-color: Silver;"|i |style="text-align:center; color:White; background-color: DimGray;"|i |style="text-align:center; color:White; background-color: DimGray;"|i |colspan="2" style="background-color: Silver;"|
|iAb |R15lubiAb |{ i3b } |{ ieb } |włócznia przystrojona jak sztandar |więcej o tym hieroglifie: hieroglify dwuliterowe – włócznia przystrojona jak sztandar (3b)
|iAm |M1lubiAm |i3mlubim3 |iemlubime |drzewo |więcej o tym hieroglifie zobacz: hieroglify dwuliterowe - drzewo (im)
|iab |W10lubiab |icblubwsḫlubsḫwlubḥnt |ieblubusch (łsch)lubschu (schł)lubhnt |kubek (filiżanka)lubczasami określany jako - koszyk |więcej o tym hieroglifie: hieroglify dwuliterowe – kubek (filiżanka) (cb)
|iAt |N30lubiAt |{ i3t } |{ iet } |kopiec ziemi z krzewami |więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - kopiec ziemi z krzewami (det.)
|rowspan="2"|isw |rowspan="2"|F44lubiwalubisw |rowspan="2"|iwclubisw |rowspan="2"|iue (iłe)lubisu (isł) |rowspan="2"|kość udowa z przylegającym mięsem(udziec) |(1) 1. fon. lub fon. det.: iwc, np. E9:a-iwa - iwc - dziedziczyć 2. det.: udo, kość udowa, np. E9:a-iwa:Z1 - iwc - udo (wołowe), kość udowa
|(2) 1. fon.: isw, np. iwa-w-Y1V (war. i-M40-s-iwa:Y1 lub Stare państwo - iwa-s-w) - isw - wymieniać (się) 2. det.: noga wołowa, np. sw-w-t:iwa - isw - noga wołowa
|iwn |O28lubiwn |iwn |iun (iłn) |kolumna ze szpicą na szczycie(kolumna Iun) | 1. fon.: iwn, np.: a) np. iwn-t:Z1 (war. iwn-t:pD) - iwnt - łuk b) np. iwn-nw:niwt - Iwnw - Heliopolis 2. ideo.: kolumna Iun (lub Jun, słup), np. iwn - iwn - kolumna Iun
|D54 |D54 |rowspan="2"|{ iwt } |rowspan="2"|{ iut (iłt) } |rowspan="2"|nogi kroczące |rowspan="2"|więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - nogi kroczące (det.)
|D55 |D55
|ibA |Y6lubibA |ib3 |ibe |pionek | 1. fon.: ib3, np. i-b-A-ibA (war. i-b-ibA-ibA-ibA lub ibA-ibA-ibA) - ib3 lub ib3w- tańce 2. ideo. lub det.: pionek, np. i-b-E8-ibA (war. ibA) - ib lub ib3 - pionek
|ipt |O45lubipt |rowspan="2"|{ ipt } |rowspan="2"|{ ipt } |rowspan="2"|budynek kopulasty |rowspan="2"|więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - budynek kopulasty (det.)
|O46 |O46
|g |W11lubglubnzt |rowspan="2"|{ ipt(?) }lub{ nst } |rowspan="2"|{ ipt(?) }lub{ nst } |rowspan="2"|(1) podstawka pod słoje na wino lub piwo |rowspan="2"|więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - (1) podstawka pod słoje na wino lub piwo (det.)
|W12(Stare Państwo) |W12
|R13(Stare Państwo) |R13 |{ imn(?) } |{ imn(?) } |sokół G5 na stojaku R12 z piórem Sw |więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - sokół na stojaku z piórem (det.)
|ini |W25lubini |ini |ini |kombinacja hieroglifów:nw-+-D54(garnek + kroczące nogi) |więcej o tym hieroglifie: hieroglify dwuliterowe - kombinacja hieroglifów: garnek + kroczące nogi (in)
|inb |O36lubinb |rowspan="2"|{ inb } |rowspan="2"|{ inb } |rowspan="2"|ściana |rowspan="2"|więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - ściana (det.)
|Plik:Hiero O36 bis.png(sporadycznie) |O36A
|M43 |M43 |rowspan="2"|{ irp } |rowspan="2"|{ irp } |rowspan="2"|winorośl na podpórkach |rowspan="2"|więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - winorośl na podpórkach (det.)
|M43A |M43A
|iTi |V15lubiTi |iṯi |iczi (itczi) |peta (bola) z nogami |1. fon.: iṯi, np. V15-A24 (war. i-V15 lub Średnie Państwo - V15:t-A24)- iṯi - chwytać (łapać) 2. zobacz też: hieroglify jednoliterowe - pęta (bola) (ṯ) 3. zobacz też: hieroglify – określniki i ideogramy - nogi kroczące (det.)
|N21 |N21 |{ idb } |{ idb } |język z ziemi |więcej o tym hieroglifie: hieroglify – określniki i ideogramy - język z ziemi (det.)
|sDm |F21lubsDm |idnlubsmlubḏrḏ |idnlubsdżmlubdżrdż |ucho wołu | 1. ten hieroglif (sDm) jako fonem idi lub sḏm był używany w słowach związanych z uchem i słyszeniem 2. nie mylić tego hieroglifu (sDm) z podobnym w znaczeniu hieroglifem - D18 - mają różne wartości fonetyczne 3. fon. lub fon. det.: idn, np.: a) i-d:sDm - idi - głuchy b) i-d:n-sDm:Y1 (war. sDm:n-Y1V) - idn - wymienić (zamienić, zastąpić) c) sDm:n-nw-w-A1 - idnw - zastępca (wysłannik) 4. fon.: sdm lub sḏm - później fon. sdm uległ fonetycznej zamianie na sḏm, np.: a) sDm-m-ir - sdm - farba b) sDm-m (war. s-D:sDm-m) - sḏm - słyszeć (słuchać) 5. (w papirusach medycznych) fon.: ḏrḏ, np. sDm:Z1 (war. Dr:r-D-sDm) - ḏrḏ - liść 6. ideo. lub det.: ucho, np. ms-s-Dr:r-sDm (war. sDm:Z1) - msḏr - ucho 7. zobacz też: hieroglify - określniki i ideogramy - ucho (det.)
|idr |V37lubidr |idr |idr |bandaż | 1. fon. lub fon. det.: idr, np. i-d:r-idr-E1 (war. idr:Z1-E1) - idr - stado 2. det.: bandaż (lub bandażować), wiązać, np. i-d:r-idr - idr - bandaż, wiązać (bandażować)
|colspan="6"| |- style="text-align: center;" |colspan="6"| Kategorie: A(duże) • i • y • a(małe) • w • b • p • f • m • n • r • h(małe) • H(duże) • x(mały) • X(duży) • s(małe) • S(duże) • k • q • g • t(małe) • T(duże) • d(małe) • D(duże)
|colspan="6" style="text-align:center; color:White; background-color:DimGray; font-weight:bold;"|a (małe)
! Hieroglif ! GardinerlubWikiHiero !translit. !translit. polska ! Opis ! style="width: 45%;"|UwagiOznaczenia: transl. – transliteracja, fon. – fonetyka, półfon. – półfonem, fon. det. – fonetyczny determinatyw, ideo. – ideogram, półideo. – półideogram, det. – determinatyw, war. – wariant, skr. – forma skrótowa zapisu
|style="background-color: Silver;"| |style="text-align:center; background-color: Silver;"|a |style="text-align:center; color:White; background-color: DimGray;"|c lub ` |style="text-align:center; color:White; background-color: DimGray;"|e |colspan="2" style="background-color: Silver;"|
|awt |S39lubawt |cwt |eut (ełt) |chłopski kij pastuszy(nie tak zakrzywiony do tyłu jak HqA) | 1. ten hieroglif (awt) był zazwyczaj używany zamiennie z podobnym hieroglifem - HqA 2. (sporadycznie) fon.: cwt, np. awt-w:t-E7-Z3 - cwt - kózki, trzódka (l. mn.) 3. ideo.(?): nazwa berła o takim kształcie awt, nazywano je: a-w-t (?- war. awt) - cwt - berło Eut (lub Aut) 4. zobacz też: kij pastuszy (zakrzywiony do tyłu) (ḥḳt)
|xrp |S42lubabAlubxrplubsxm |cb3lubḫrplubsḫm |ebelubchrplubschm |berło władzy | 1. fon.: cb3, np.: a) a:b-bA-A-xrp - cb3 - stela b) a:b-xrp-Hnmmt - cb lub cb3 - blask (połysk) 2. fon.: sḫm, np.: a) xrp-m-A24 (war. xrp) - sḫm - mieć władzę b) xrp-Z1 (war. Plik:Sxm sistrum.png lub sxm-x:t-zSSt) - sḫm lub sḫmt(?) - sistrum (jeden z rodzajów grzechotki rytualnej) 3. w tytulaturze ten hieroglif (xrp) zawsze powinien być czytany jako fon.: ḫrp, np.: