1 grosz polski (1816–1835) – moneta groszowa Królestwa Kongresowego okresu autonomii, wprowadzona ukazem cara Aleksandra I z 1 grudnia 1815 r., bita w miedzi w latach 1816–1835, według systemu monetarnego opartego na grzywnie kolońskiej, wycofana z obiegu w lutym 1851 r.
Awers Na tej stronie umieszczono średni herb Królestwa Kongresowego, tzn. orła rosyjsko-polskiego – dwugłowy orzeł z trzema koronami, w prawej łapie trzyma miecz i berło, w lewej jabłko królewskie, na piersi, na tle gronostajowego płaszcza, tarcza herbowa z polskim orłem. Na dole, po obu stronach ogona orła, znajduje się znak intendenta mennicy w Warszawie – I.B. (Jakuba Benika 1816–1827), F.H. (Fryderyka Hungera 1827–1830), K.G. (Karola Gronaua 1830–1834) lub I.P. (Jerzego Puscha 1834–1835). Istnieją monety z rocznika 1818 bez znaku intendenta.
W 1816 r. ogon orła był krótszy – jednorzędowy, w pozostałych latach dłuższy – dwurzędowy. Awers z dwurzędowym ogonem orła jest identyczny z awersem monety 1 grosz polski (1822–1825).
Rewers Na tej stronie umieszczono nominał „1", pod nim napis „GROSZ”, poniżej „POLSKI”, a pod nim rok bicia: 1816, 1817, 1818, 1819, 1820, 1821, 1822, 1828, 1829, 1830, 1831, 1832, 1833, 1834 lub 1835.
Opis Monetę bito w mennicy w Warszawie, w miedzi, na krążku o średnicy 20 mm, masie 2,8 grama, z rantem gładkim. Według sprawozdań mennicy w latach 1816–1835 w obieg wypuszczono ok. sztuk. Dokładniejsze podanie nakładu jest niemożliwe, ponieważ w dwóch latach monetę bito razem z: 1 grosz polski (1822–1825) – w roku 1822, 1 grosz (1835–1841) – w roku 1835, a mennica w swoich sprawozdaniach raportowała jedynie liczbę wprowadzanych do obiegu monet konkretnego nominału, bez podawania typu.
Stopień rzadkości poszczególnych roczników i typów monet przedstawiono w tabeli: RocznikZnak intendentaStopień rzadkościSzacowana liczba egzemplarzyUwagiZdjęcieI.B.ponad 400 000jednorzędowy (krótszy) ogon orłaframeless|upright1 grosz polski 1817I.B.ponad 400 000frameless|upright1 grosz polski 1818I.B.ponad 400 000frameless|uprightbez znaku intendenta (brak liter I.B)R82–3frameless|upright1 grosz polski 1819I.B.R2frameless|upright1 grosz polski 1820I.B.R115 001–80 000frameless|upright1 grosz polski 1821I.B.Rframeless|upright1 grosz polski 1822I.BR4121–600bito również monety 1 grosz polski (1822–1825)frameless|upright1 grosz polski 1828F.H.R80 001–400 000frameless|upright1 grosz polski 1829F.H.R80 001–400 000frameless|upright1 grosz polski 1830F.H.ponad 400 000frameless|uprightK.G.R115 001–80 000frameless|upright1 grosz polski 1831K.G.ponad 400 000frameless|upright1 grosz polski 1832K.G.ponad 400 000frameless|upright1 grosz polski 1833K.G.R115 001–80 000frameless|upright1 grosz polski 1834K.G.R80 001–400 000frameless|uprightI.P.Rframeless|upright1 grosz polski 1835I.P.R80 001–400 000bito również monety 1 grosz (1835–1841)frameless|upright Już w 1817 r. lekkiej zmianie uległ ogon orła na awersie – został wydłużony. Dla trzech roczników – 1818, 1830 i 1834, istnieją monety z różnymi znakami intendenta mennicy umieszczonymi na awersie lub, jak w przypadku 1818, jego brakiem.
W latach 1822–1825 bito monetę 1 grosz polski Z MIEDZI KRAIOWEY. W roku 1828 powrócono do bicia jednogroszówki według rysunku monety wprowadzonego w roku 1817. W roku 1835 monetę zastąpiono jednogroszówką polsko-rosyjską.
Ze względu na fakt, że okres bicia monety przypada na czas rządów dwóch carów, w numizmatyce rosyjskiej moneta, w zależności od wybitej daty, zaliczana jest do dwóch odrębnych kategorii: monet cara Aleksandra I (1816–1822) oraz monet cara Mikołaja I (1828–1835).
Nowe bicie Dla każdego z roczników, oprócz 1822, jak również dla obydwu wersji znaku intendenta mennicy w przypadku lat 1830 i 1834, istnieją monety nowego bicia z 1857 r. z mennicy w Warszawie. Znane są również monety nowego bicia warszawskiego rocznika 1815, w którym monet obiegowych nie bito wcale.
Istnieją monety nowego bicia z 1869 r. z mennicy w Petersburgu dla dwóch roczników 1815 i 1824, dla których monet obiegowych nie było.
Zobacz też 1 grosz polski (1822–1825) 1 grosz (1835–1841) 1 grosz polski 3 grosze polskie (1817–1818) 3 grosze polskie (1819–1835) 3 grosze polskie (1826–1827) monety Królestwa Kongresowego tabela cennikowa Bolcewicza rosyjskie monety bite dla Polski (1815–1841)
Przypisy
1 1816