Kościół Dobrego Pasterza w Świerklańcu – zabytkowy kościół filialny parafii Chrystusa Króla w Świerklańcu, położony na terenie parku w Świerklańcu, w powiecie tarnogórskim, w województwie śląskim. Został wzniesiony jako ewangelicki kościół pałacowy związany z rezydencją rodu Henckel von Donnersmarcków.
Świątynię wybudowano w latach 1895 lub 1896–1897 według projektu Juliusa Carla Raschdorffa. Na północ od kościoła w latach 1903–1905 powstało rodowe mauzoleum połączone ze świątynią otwartym krużgankiem. Oba budynki tworzą neogotycki zespół sakralno-sepulkralny.
Położenie
Kościół znajduje się w północnej części parku w Świerklańcu, stanowiącego pozostałość dawnego zespołu rezydencjonalnego Donnersmarcków. Usytuowano go w oddaleniu od głównych zabudowań pałacowych, w pobliżu drogi prowadzącej przez park.
Położenie świątyni umożliwiało korzystanie z niej zarówno rodzinie książęcej, jak i ewangelickim mieszkańcom Świerklańca oraz okolicznych miejscowości. Rodzina Donnersmarcków posiadała osobne wejście od strony południowej.
W sąsiedztwie kościoła znajdują się inne elementy dawnego założenia rezydencjonalnego: Pałac Kawalera, pozostałości Starego Zamku i relikty pałacu Donnersmarcków.
Historia
Kościół ufundował Guido Henckel von Donnersmarck jako świątynię pałacową dla rodziny książęcej i miejscowej społeczności ewangelickiej. Projekt wykonał Julius Carl Raschdorff, twórca m.in. katedry berlińskiej. Przy realizacji świerklanieckiego obiektu uczestniczył również jego syn, Otto Raschdorff.
Wzorem dla świątyni miała być kaplica przy pałacu Monbijou w Berlinie, związana z cesarzową Wiktorią. Kościół pełnił funkcję prywatnej kaplicy pałacowej, pozostając jednocześnie dostępny dla ewangelickich mieszkańców miejscowości.
Po II wojnie światowej kościół i sąsiadujące z nim mauzoleum zostały splądrowane i częściowo zdewastowane. Usunięto znaczną część dawnego wyposażenia, a komory grobowe mauzoleum otwarto.
W 1957 roku obiekt przekazano miejscowej parafii katolickiej. Dwa lata później władze zakazały jednak odprawiania w nim nabożeństw, a budynek pozostawał nieużytkowany przez kolejne dwie dekady.
W 1981 roku kościół ponownie przekazano parafii Chrystusa Króla, która rozpoczęła jego remont. Po zakończeniu prac 28 sierpnia 1983 roku świątynię poświęcił biskup katowicki Herbert Bednorz. Otrzymała wówczas wezwanie Dobrego Pasterza; używane jest również wezwanie Matki Bożej Częstochowskiej.
Architektura
Kościół jest jednonawową budowlą neogotycką, wymurowaną z cegły z zastosowaniem detalu z piaskowca. Jego forma nawiązuje do angielskiego gotyku geometrycznego, w szczególności do fazy określanej jako Decorated Style.
Świątynia jest orientowana. Korpus ma formę salową, a wejście główne znajduje się w elewacji zachodniej i prowadzi przez niewielką kruchtę. W elewacji południowej umieszczono osobne wejście dla rodziny książęcej, poprzedzone zadaszonym podjazdem.
W bryłę kościoła wkomponowano wieżę przykrytą ostrosłupowym hełmem. Elewacje przepruto dużymi ostrołukowymi oknami wypełnionymi maswerkami. Ściany i szczyty ozdobiono detalami z piaskowca.
mały|Wnętrze kościoła
Wnętrze nakrywa otwarta więźba dachowa wsparta na kroksztynach. Przy północnej ścianie znajduje się drewniana empora, pełniąca funkcję chóru muzycznego.
W 1998 roku okna wyposażono w witraże zaprojektowane przez Wernera Lubosa i wykonane w pracowni Anny i Ireneusza Zarzyckich. Kompozycje zawierają fragmenty modlitwy „Ojcze nasz” zapisane w różnych językach.
Mauzoleum Donnersmarcków
mały|Wnętrze mauzoleum Donnersmarcków
Na północ od świątyni znajduje się mauzoleum Donnersmarcków, wybudowane w latach 1903–1905 według projektu Juliusa Carla Raschdorffa. Kościół i mauzoleum połączono otwartym krużgankiem w kształcie litery L.
Mauzoleum wzniesiono z cegły i piaskowca na planie krzyża greckiego. Budynek nakrywa wysoki dach zwieńczony figurą anioła wykonaną z trybowanej miedzi. Wnętrze przykrywają sklepienia gwiaździste oraz krzyżowo-żebrowe.
Obiekt ma dwie kondygnacje. W górnej części znajdowały się sarkofagi, natomiast dolna, wykonana z betonu, mieściła komory grobowe.
W mauzoleum pochowano Guida Henckla von Donnersmarcka oraz jego żony: Blankę de Païva i Katharinę von Slepcow. Katharina, wyznająca prawosławie, została pochowana w ziemi, poza komorami grobowymi.
Po 1945 roku mauzoleum zostało splądrowane i pozbawione znacznej części wyposażenia. Zachowała się m.in. płaskorzeźba przedstawiająca złożenie Chrystusa do grobu.
Ochrona zabytkowa
Kościół wraz z mauzoleum i łączącym je krużgankiem został wpisany do rejestru zabytków dawnego województwa katowickiego 3 października 1983 roku pod numerem A/1317/83.
W wyniku porządkowania rejestru zabytków województwa śląskiego zespół wpisano ponownie 4 sierpnia 2021 roku pod numerem A/865/2021.
W ewidencji Narodowego Instytutu Dziedzictwa obiekt figuruje jako kaplica z mauzoleum Donnersmarcków, obecnie kościół filialny pod wezwaniem Dobrego Pasterza.
Przypisy
Kategoria:Obiekty sakralne w gminie Świerklaniec Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Chrystusa Dobrego Pasterza Kategoria:Zabytkowe kościoły w powiecie tarnogórskim Kościół Dobrego Pasterza Kategoria:Kościoły w diecezji gliwickiej Kategoria:Architektura neogotycka w województwie śląskim Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie śląskim Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1897 Kategoria:Zamki i pałace Henckel von Donnersmarcków