thumb|200px|Grób Ireny Dubiskiej na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Irena Stanisława Aniela Dubiska (ur. 26 września 1899 w InowrocławiuW „Czy wiesz kto to jest?”, praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Łozy, Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej Warszawa 1938, s. 153 podana jest data urodzenia 26 września 1902., zm. 1 czerwca 1989 w Warszawie) – polska skrzypaczka i pedagog.
Życiorys Urodziła się w rodzinie Edwarda i Władysławy z Jewasińskich. Była siostrą Ludomiry po mężu Grabianowskiej i Aleksandra (zm. 1939). Mając 5 lat rozpoczęła naukę gry na skrzypcach u Oskara AnderlikaIrena Dubiska - biografia [dostęp 2023-12-28].. Następnie uczyła się w Konserwatorium Muzycznym Juliusa Sterna w Berlinie pod kierunkiem Laury Helbling-Lafont (1905–1908) i Maxa Grünberga (1918–1912), które ukończyła uzyskując dyplom ze złotym medalem. Studia uzupełniające odbyła w latach 1917–1919 pod kierunkiem Bronisława Hubermana. Po 1920 konsultacji udzielał jej wybitny skrzypek i pedagog Carl Flesch. Zadebiutowała w 1908 w Wittenberdze, natomiast w 1919 debiutowała w Warszawie w koncercie pod dyrekcją Emila Młynarskiego. W latach 1919–1939 grała za granicą, głównie w Europie, m.in. w czasie plebiscytu na Górnym Śląsku dla robotników. W 1930 utworzyła Kwartet Polski (działał do 1939), w którym grała z Wandą Wiłkomirską, Kazimierzem Wiłkomirskim i Mieczysławem Szaleskim.
W okresie okupacji występowała w Warszawie w kawiarniach muzycznych Bolesława Woytowicza i Lardelliego oraz na tajnych koncertach. W 1943 podczas koncertu konspiracyjnego w Warszawie wykonała, wraz z Eugenią Umińską, Suitę na dwoje skrzypiec skomponowaną w tym samym roku przez Grażynę Bacewicz. Brała udział w powstaniu warszawskim jako wolontariuszka przy pracach pomocniczych, grała także dla rannych żołnierzy. Po upadku powstania udała się do Krakowa, gdzie zamieszkała u Władysławy Markiewiczówny.
Była pierwszą wykonawczynią utworów skrzypcowych K. Szymanowskiego, z którym koncertowała w kraju i za granicą.
Od 1913 prowadziła działalność pedagogiczną, od 1919 była profesorem konserwatorium, a następnie PWSM w Warszawie. Od 1946 wykładała w PWSM w Łodzi. Wykształciła wielu wybitnych uczniów, m.in. Piotra Janowskiego, Wandę Wiłkomirską i Stefana Rachonia. Była jurorem konkursów skrzypcowych, m.in. Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego w Poznaniu, Międzynarodowego Konkursu Młodych Skrzypków w Lublinie, a także konkursów m.in. w Genewie, Lipsku i Bukareszcie.
W styczniu 1976 podpisała list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej LudowejKultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 31..
Zmarła 1 czerwca 1989 w Warszawie wskutek szoku po brutalnym napadzie w swoim mieszkaniu. Pochowana na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B17-7-2).
Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (1959) Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1949) „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”. Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1956) Złoty Krzyż Zasługi (1931) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955) - Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 - na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1986)Potrzeby i nowe zadania /w/ "Rzeczpospolita", nr 229, 1 października 1986, s. 8. Złota Odznaka SPAM (1972)
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa II stopnia za całość działalności artystycznej i pedagogicznej (1955) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki (1964) Dyplom honorowy Fundacji E. Ysaÿe’a (1967) Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia (1969)Dziennik Polski, r. XXV, nr 169 (7905), s. 3. Tytuł Honorowej Obywatelki Poznania Nagroda Prezesa Rady Ministrów z dziedziny muzyki I stopnia za całokształt działalności artystycznej i pedagogicznej (1979)
Przypisy
Kategoria:Jurorzy Międzynarodowego Konkursu Lutniczego im. Henryka Wieniawskiego Kategoria:Jurorzy Międzynarodowego Konkursu Skrzypcowego im. Henryka Wieniawskiego Kategoria:Laureaci Nagrody Ministra Kultury i Sztuki (Polska Ludowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Inowrocławiu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy II klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie Kategoria:Polscy skrzypkowie Kategoria:Sygnatariusze Memoriału 101 Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Zmarli w 1989