Fryderyk Franciszek Chopin (), forma spolszczona: Szopen (ur. 22 lutego lub 1 marca 1810↓ w Żelazowej Woli, zm. 17 października 1849 w Paryżu) – polski kompozytor i pianista światowej sławy. Związany z Francją, od października 1831 roku tam mieszkał, był także synem spolonizowanego Francuza. Jest uważany za jednego z najwybitniejszych kompozytorów romantycznych, a także za jednego z najważniejszych polskich kompozytorów w historii. Był jednym z najsłynniejszych pianistów swoich czasów, często nazywany poetą fortepianu. Elementami charakterystycznymi dla utworów Chopina są pogłębiona ekspresja oraz czerpanie z wzorców stylistycznych polskiej muzyki ludowej.
Z okazji 150-lecia urodzin Fryderyka Chopina uchwałą Rady Państwa z 8 maja 1958, rok 1960 został ogłoszony Rokiem Chopinowskim. Z okazji jubileuszu 200-lecia urodzin Chopina zarówno uchwałą Sejmu RP z 9 maja 2008, jak i uchwałą Senatu RP z 7 października 2009, rok 2010 został ustanowiony Rokiem Fryderyka Chopina.
Życiorys Dzieciństwo
Tablica przodków Tablica rodowodowa Prapradziadkowie François Chapin(1676–28.06.1714)Catherine Oudot(6.03.1682–21.01.1753) Estienne Bastien(1687–1734)Anne Maton(1691–1734) Jean Deflin(1674–9.12.1754)Catherine Henry(1687–1715) Claude Renard(1667–1729)Anne Barbe ? ? ? ? Pradziadkowie Nicolas Chopin(1712–?)Elizabeth Bastien(1712–1747) Jean Charles Deflin(1705–1738)Suzanne Renard(1709–1774) Mikołaj KrzyżanowskiBarbara Jeż ? Dziadkowie François Chopin(1738–1814)Marguerite Deflin(1736–1794) Jakub Krzyżanowski(1729–29.10.1805)Antonina Kołomińska Rodzice Mikołaj Chopin(15.04.1771–3.05.1844)Tekla Justyna Krzyżanowska(14.09.1782–1.10.1861) Fryderyk Franciszek Chopin(22.02.1810–17.10.1849) Kalendarium 22 lutego lub 1 marca 1810 W Żelazowej Woli ok. godz. 18 urodził się Fryderyk Chopin. 23 kwietnia 1810 Chrzest Fryderyka w kościele pw. św. Rocha i Jana Chrzciciela w Brochowie. wrzesień/październik 1810 Przeprowadzka rodziny Chopinów do Warszawy. 1816 Pierwsze lekcje gry na fortepianie. 1817 Pierwszy wydany drukiem utwór – Polonez g-moll. 24 lutego 1818 Pierwszy publiczny występ na koncercie dobroczynnym. 1822 Pierwsze lekcje kompozycji. 1823 Rozpoczęcie nauki w Liceum Warszawskim. 1825 występ Fryderyka przed Aleksandrem I Romanowem. lipiec 1826 Zakończenie nauki w Liceum Warszawskim. wrzesień 1826 Początek nauki w Szkole Głównej Muzyki. 10 kwietnia 1827 Zmarła najmłodsza siostra Fryderyka – Emilia. 1827 Przeprowadzka Chopinów do pałacu Czapskich w Warszawie. wrzesień 1828 Pierwsza podróż zagraniczna Fryderyka – wyjazd do Berlina. lipiec 1829 Zakończenie nauki w Szkole Głównej Muzyki. 17 marca 1830 Pierwszy biletowany koncert (Teatr Wielki w Warszawie). 11 października 1830 Koncert „pożegnalny” w Teatrze Wielkim w Warszawie. 2 listopada 1830 Wyjazd Fryderyka z Warszawy do Kalisza. 5 listopada 1830 Wyjazd Fryderyka z Kalisza, opuszczenie przez niego Polski. 5 października 1831 Przyjazd do Paryża. 7 grudnia 1831 Robert Schumann opublikował w „Allgemeine Musikzeitung” (Nr. 49, 7 grudnia 1831) artykuł „Ein Opus II” – recenzję Wariacji op. 2 (Panowie czapki z głów, oto geniusz). 25 lutego 1832 Pierwszy koncert w Paryżu (w salonie Pleyel). styczeń 1833 Fryderyk został członkiem Towarzystwa Literackiego w Paryżu. 1836 Zaręczyny Fryderyka z Marią Wodzińską. 1837 Fryderyk odrzucił tytuł „Pierwszego pianisty Jego Cesarskiej Wysokości Cara Rosji”. Zamknęło mu to możliwość powrotu do Królestwa Polskiego. Zerwanie zaręczyn z Wodzińską. W jesieni pierwsze spotkanie z George Sand (Hôtel de France, Paris). 18 października 1838 Wyjazd George Sand i jej dzieci na Majorkę. 27 października wyjazd Chopina na Majorkę. 13 lutego 1839 Powrót z Majorki. 3 maja 1844 Zmarł ojciec Fryderyka – Mikołaj Chopin. lipiec 1847 Koniec związku z George Sand. 16 lutego 1848 Ostatni koncert Fryderyka w Paryżu (w Salle Pleyel). 19 kwietnia 1848 Wyjazd Fryderyka z Jane Stirling do Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii. 23 listopada 1848 Powrót Fryderyka do Paryża. 17 października 1849 Śmierć Fryderyka Chopina około godziny 2 w nocy w Paryżu, 12 place Vendôme. 30 października 1849 Nabożeństwo żałobne w kościele de la Madeleine w Paryżu i pogrzeb na Cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu.
thumb|left|Oficyna niezachowanego dworu Skarbków w Żelazowej Woli, miejsce urodzin Fryderyka Chopina thumb|left|Kościół w Brochowie, miejsce chrztu Fryderyka Chopina thumb|left|Fridericus Franciscus Choppen thumb|left|Sala Żelazowa Wola i młodzieńcze peregrynacje w muzeum kompozytora w Warszawie Według legendy Chopin urodził się w czasie, gdy w pobliżu jego ojciec Mikołaj grał na skrzypcach w jednej z dworskich oficyn Kaspra Skarbka, w której mieszkała rodzina Mikołaja i Tekli Justyny z Krzyżanowskich. Na chrzcie nadano mu imiona Fryderyk Franciszek (na cześć ojca chrzestnego i zapewne dziadka – François). W księdze metrykalnej z kościoła w Brochowie jako chrzestni widnieją Franciszek Grembecki ze wsi Ciepliny wraz z panną Anną Skarbkówną, hrabianką z Żelazowej Woli. Sami Chopinowie jako chrzestnych zwyczajowo traktowali młodego hrabiego Fryderyka Floriana Skarbka oraz jego rok młodszą siostrę Annę Emilię.
Jesienią 1810 Mikołaj i Justyna wraz z dziećmi przenieśli się do Warszawy. W październiku zamieszkali w nieistniejącej obecnie kamienicy należącej do Jana Böhma przy Krakowskim Przedmieściu nr hipoteczny 411 (obecnie w tym miejscu znajduje się kamienica Józefa Grodzickiego pod nr 7). Tam w lipcu 1811 przyszła na świat ich druga córka, Izabella. Wkrótce potem Chopinowie przeprowadzili się do służbowego mieszkania w pałacu Saskim, w którym mieściło się Liceum Warszawskie, gdzie Mikołaj miał uczyć języka francuskiego.
Przeprowadzka do Warszawy wynikała prawdopodobnie z pogarszającej się sytuacji finansowej Skarbków. Kasper Skarbek prowadził hulaszczy tryb życia i popadał w długi, a po rozwodzie z Ludwiką (1807) uciekł z Księstwa Warszawskiego do Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Również dorastające dzieci Skarbków nie wymagały już opieki guwernera. Mikołaj prawdopodobnie myślał o przeprowadzce do dawnej polskiej stolicy jeszcze przed urodzeniem się syna. Po wyjeździe na stałe do Warszawy Chopinowie utrzymywali bliskie kontakty z rodziną Skarbków – Fryderyk jeździł tam na wakacje, a młody Fryderyk Florian Skarbek wydał pierwsze polonezy Chopina.
Na przełomie czwartego i piątego roku życia Chopin rozpoczął naukę gry na fortepianie, początkowo u swej matki. W 1816 zaczął brać lekcje u przyjaciela swego ojca Wojciecha Żywnego. Szybko się uczył. 27 listopada 1831 Mikołaj pisał do Fryderyka:
Żywny sam nie był wybitnym muzykiem, a zdolnego i pojętnego ucznia uczył techniki palcowania i tradycyjnego ułożenia ręki. Podczas lekcji koncentrował się głównie na zaznajamianiu ucznia z dziełami muzyki barokowej i klasycznej oraz objaśnianiu budowy utworów fortepianowych Johanna Sebastiana Bacha, Josepha Haydna, Wolfganga Amadeusza Mozarta oraz (w mniejszym stopniu) Johanna Nepomuka Hummla. Pozostałością po tej niekonwencjonalnej edukacji było zamiłowanie Fryderyka do dawnych kompozytorów. Następnym nauczycielem Fryderyka był, pochodzący – tak samo jak Żywny – z Czech, Wacław Wilhelm Würfel.
Przed ukończeniem siódmego roku życia był już autorem kilku drobnych kompozycji (były to polonezy – owa forma muzyczna była w polskiej muzyce fortepianowej tą, która wraz z wychowaniem muzycznym Żywnego oraz modną w owym czasie operą w stylu włoskim składała się na atmosferę muzyczną, w jakiej dorastał Fryderyk), które pomagali zapisywać mu Żywny oraz ojciec. thumb|left|Oficyna (tzw. gmach Porektorski) pałacu Kazimierzowskiego, miejsce zamieszkania rodziny Chopinów w latach 1817–1827 thumb|left|Tablica upamiętniająca pierwszy publiczny występ Chopina (1818) na fasadzie Pałacu Prezydenckiego w Warszawie W tym okresie liceum przeniesiono z dotychczasowej siedziby w Pałacu Saskim do pałacu Kazimierzowskiego przy Krakowskim Przedmieściu, a Chopinowie zamieszkali w 1817 w prawej oficynie pałacu (tzw. gmachu porektorskim), w jego środkowej części na drugim piętrze, za sąsiadów mając m.in. Lindego, Brodzińskiego i Kolberga z synami. Hrabia Skarbek w okresie swojego pobytu w Polsce stał się jednym z najaktywniejszych protektorów Chopina, ale to za przyczyną Żywnego, który spisał – według wskazówek Fryderyka – kilka arkuszy z kompozycjami wariacji i tańców, po czym pokazywał je w innych domach, Chopin stał się znany w Warszawie. Fryderyk wystąpił w pałacu Brühla przed księciem Konstantym i zaprezentował mu nieznany marsz, który książę kazał sobie zagrać po raz drugi.
W 1817 w parafialnym zakładzie typograficznym kościoła Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście w Warszawie ukazał się pierwszy wydany drukiem utwór Chopina – polonez w tonacji g-moll wydany pod tytułem Polonoise pour le Piano-Forte Dédiée à Son Excellence Mademoiselle la Comtesse Victoire Skarbek faite par Frédéric Chopin Musicien âgé de huit ans. Z tego samego roku pochodzą wydany pośmiertnie polonez B-dur oraz Marsz wojskowy, którego pierwodruk zaginął. O dedykacji pierwszego wydanego utworu Fryderyka siostrze młodego hrabiego Skarbka może świadczyć to, iż sam Skarbek prawdopodobnie pokrył koszty druku kompozycji (niewiele wcześniej powrócił on ze studiów za granicą oraz objął stanowisko profesora ekonomii politycznej na Uniwersytecie Warszawskim). W styczniu 1822 w tomie X „Pamiętnika Warszawskiego” ukazała się pierwsza dłuższa wzmianka na temat Chopina, opisująca go m.in. jako „prawdziwego geniusza muzycznego”:
Do 1818 Chopin znany był tylko w kręgach akademickich, w których obracała się jego rodzina. Pierwsza recenzja, która ukazała się drukiem, wzbudziła duże zainteresowanie jego osobą. Marsz wojskowy, który tak spodobał się księciu Konstantemu, ukazał się drukiem, choć bezimiennie. Marsz grywany był w czasie ulubionych przez księcia parad wojskowych i kompozycja wykonywana była przez orkiestry wojskowe.
24 lutego 1818 w pałacu Radziwiłłów, w czasie zbiorowego koncertu zorganizowany na rzecz Towarzystwa Dobroczynności przez ordynatową Zamoyską, odbył się pierwszy publiczny występ Chopina. Julian Ursyn Niemcewicz fakt wykorzystania talentu 8-letniego dziecka dla potrzeb filantropii skomentował w komedii, gdzie wyśmiał pogoń za sensacją i gorliwość filantropek, które na fikcyjnym zebraniu licytują się w odejmowaniu lat „Szopenkowi”, a w końcu sztuki zapada uchwała, że cudowne dziecko na scenę wniesie niańka. Sam koncert zgromadził licznych słuchaczy. Chopin zagrał koncert fortepianowy wiedeńskiego kompozytora Adalberta Gyrowetza, przy czym wykazał się dużą wprawą techniczną. W pamiętniku Aleksandry Tarczewskiej, siostry Klementyny z Tańskich Hoffmanowej, widnieje wzmianka na temat jednego z pierwszych występów Chopina poza domem, który miał miejsce podczas wieczoru w salonie Olimpii Grabowskiej w pałacu Radziwiłłów:
Pierwsze sukcesy thumb|Nieistniejący Salonik Chopinów w lewej oficynie pałacu Czapskich, miejscu zamieszkania kompozytora w latach 1827–1830 thumb|Dwór Dziewanowskich w Szafarni, obecnie Ośrodek Chopinowski 20 września 1818 odwiedziła Warszawę carowa Maria Fiodorowna, której Chopin ofiarował dwa swoje tańce polskie. Wójcicki wspomina, że gdy mały Chopin grywał u księcia Konstantego, namiestnika warszawskiego, podczas gry Marsza wojskowego wznosił oczy w górę, więc książę go pytał: „Co tam patrzysz w górę, mały? Czytasz nuty na suficie?”.
W 1825 w kościele ewangelickim św. Trójcy odbył się koncert Chopina dla cara Aleksandra I, który przyjechał do Warszawy na obrady Sejmu. Chopin zagrał na niedawno wynalezionym instrumencie – eolomelodikonie. Zachwycony monarcha podarował młodemu muzykowi drogi pierścień z brylantem. Później w Paryżu Chopin otrzymał propozycję zostania nadwornym kompozytorem carskim, jednak odrzucił tę propozycję, a pierścień sprzedał. W Warszawie kilkakrotnie grał w Belwederze, będącym od 1822 siedzibą wielkiego księcia Konstantego.