Transport kolejowy w Wałbrzychu – system transportu kolejowego na terenie miasta Wałbrzych.
Sieć linii kolejowych w mieście obsługuje ruch pociągów o zasięgu regionalnym i krajowym. W granicach miasta krzyżują się linie kolejowe nr 274, 286, 291, 869. Kolej dotarła do miasta w 1853 roku.
Infrastruktura Linie kolejowe W ramach sieci linii kolejowych zarządzanych przez PKP Polskie Linie kolejowe S.A. przez teren miasta przebiegają następujące linie: Wrocław Świebodzki – Zgorzelec, powstała z połączenia w 1868 roku odcinka Śląskiej Kolei Górskiej ze starą linią Kolei Wrocławsko–Świdnicko–Świebodzickiej, Kłodzko Główne – Wałbrzych Główny, powstała w 1880 roku jako kolejny etap Śląskiej Kolei Górskiej, Wałbrzych Szczawienko – Mieroszów, powstała w 1877 roku jako linii prywatnej, rozebranej na odcinku miejskim w 1994 roku i przewidziana do odbudowy jako część kolei aglomeracyjnej (Wałbrzyska Kolej Aglomeracyjna).
Punkty eksploatacyjne Kopalnia Victoria Szybowice Wałbrzyskie Wałbrzych Centrum Wałbrzych Dolny (Wałbrzych Towarowy) Wałbrzych Fabryczny Wałbrzych Główny Wałbrzych Miasto Wałbrzych Szczawienko
Bocznice kolejowe Dawna stacja pasażerska Wałbrzych Dolny po zmianie przebiegu linii głównej w 1868 roku została przekształcona w stację towarową, a podczas rozbudowy układu drogowego w 1973 roku częściowo rozebrana. Dawna sieć torów w centrum miasta uległa przekształceniu w sieć bocznic.
W 1994 roku po rozebraniu części linii nr 291, pozostałą część torów w okolicach stacji Wałbrzych Szczawienko przekształcono w Wałbrzyski Zespół Bocznic.thumb|Nieczynna lokomotywownia na stacji Wałbrzych Główny Obiekty inżynieryjne W mieście istnieje kilkanaście, niekiedy wysokich, wiaduktów kolejowych. Stan techniczny wielu z nich w pierwszym dziesięcioleciu XXI wieku był zły. Po 2015 roku PKP Polskie Linie Kolejowe zaczęły przeprowadzać sukcesywne remonty tych obiektów.
Stacja kolejowa Wałbrzych Główny Dawniej, stacja Wałbrzych Główny pełniła funkcję głównej stacji rozrządowej dla zlikwidowanego po 1990 roku Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego.
Na terenie stacji Wałbrzych Główny znajduje się nieużywana lokomotywownia wachlarzowa, którą wybudowana w latach 1865-1867. Pierwotnie posiadała 25 stanowisk, w 1910 roku została rozbudowana o dodatkowe pięć miejsc. W późniejszych latach dostawiono do niej zabudowania towarzyszące. Obiekt był używany zgodnie z przeznaczeniem do końca 2014, po czym został opuszczony. 18 maja 2016 roku nieczynna lokomotywownia została wpisana do rejestru zabytków.
Ruch pociągów Pociągi pasażerskie Prace rewitalizacyjne na linii nr 274 umożliwiły wprowadzenie nowych połączeń dalekobieżnych, obsługiwanych taborem nowej generacji.
W rozkładzie jazdy 2015/2016 po linii rozpoczęły kursowanie pociągi PKP Intercity kategorii InterCity (IC) z Białegostoku i Warszawy do Jeleniej Góry, obsługiwane jednostkami Pesa Dart.
29 kwietnia 2016 roku relację jednej pary pociągów EIP Warszawa Wschodnia – Wrocław Główny przedłużono do Wałbrzycha i Jeleniej Góry. Pociągi ED250 Pendolino poruszają się po linii nr 274 z maksymalną prędkością 130 km/h. W pobliżu Wałbrzycha pociągi zwalniają do 60 km/h ze względu na geometrię torowiska (mały promień łuków).
Według stanu na rok 2017, przez Wałbrzych kursują wszystkie rodzaje pociągów kwalifikowanych spółki PKP Intercity: TLK, IC, EIC oraz EIP. Pociągi osobowe uruchamiają Koleje Dolnośląskie (wszystkie na linii nr 286 i większość na linii nr 274) oraz Przewozy Regionalne.
W granicach Wałbrzycha, pociągi EIP posiadają postój handlowy wyłącznie na stacji Wałbrzych Miasto. Pozostałe pociągi kwalifikowane obsługują stacje Wałbrzych Miasto oraz Wałbrzych Główny.
Przez Wałbrzych kursują okazjonalnie pociągi turystyczne.
Pociągi towarowe Liniami nr 274, 286 i 291 kursują pociągi towarowe z kruszywem wydobywanym w Górach Sowich i Górach Kamiennych.
Na przełomie XX i XXI wieku pociągi towarowe w rejonie Wałbrzycha były często okradane. Podobny problem występował na terenach o wysokim bezrobociu.
Historia Geneza thumb|Schemat sieci kolejowej (do 1895 r.) w rejonie tzw. drogi węglowej z Wałbrzycha do Malczyc Geneza połączeń kolejowych w Wałbrzychu jest zbieżna z początkiem wynalazku w kontynentalnej Europie. Kolej początkowo miała służyć jako tani środek transportu węgla kamiennego. Inicjatywa budowy pierwszych linii pochodziła od właścicieli kopalń i hut. Trasy projektowano bez uwzględnienia potrzeb ludności i pozostałych gałęzi gospodarki. Nacisk na przewożenie osób położono w późniejszym okresie, głównie dla zwiększenia zysków towarzystw kolejowych.
W 1816 roku Johann Friedrich Krigar z Królewskiej Odlewni Żeliwa w Berlinie prowadził dla Pruskiego Urzędu Górnictwa prace nad parowozem zębatym, wykorzystując uprzednie obserwacje pierwszych udanych angielskich parowozów Salamanca. Wiosną tego roku Królewski Wyższy Urząd Górniczy dla Śląska (niem. Königliches Oberbergamt für Schlesien) rekomendował władzom centralnym zastosowanie kolei do transportu węgla z Wałbrzycha w stronę portu w Malczycach.
Początkowo wywóz węgla koleją z Dolnośląskiego Zagłębia Węglowego odbywał się ze Świebodzic. Towarzystwo Kolei Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickiej 28 października 1843 roku doprowadziło do miasta swoją pierwszą linię z Wrocławia Świebodzkiego (druga linia kolejowa na Śląsku po Kolei Górnośląskiej). 29 października 1843 roku uruchomiono pociągi pasażerskie, a 1 stycznia 1844 roku pociągi towarowe. Przewóz pasażerów odbywał się często mieszanymi pociągami osobowo-towarowymi.
Doprowadzenie kolei do Wałbrzycha przez grzbiet Pogórza Wałbrzyskiego było poza ówczesnymi możliwościami technologicznymi lokomotyw parowych. Węgiel był dowożony do Świebodzic furmankami. Pasażerowie korzystali z powozów ze stacji w Świebodzicach w stronę uzdrowisk wałbrzyskich. Obserwując potrzeby przewozowe i przewidując rozwój techniki, który w przyszłości umożliwiłby pokonywanie większych wzniesień przez parowozy, dyrektor Towarzystwa Kolei Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickiej, fabrykant śląski Gustav Heinrich von Ruffer już 8 stycznia 1845 roku wnioskował o przedłużenie linii do Wałbrzycha, pod kopalnię „Konrad” położoną przy dzisiejszej ulicy Browarnej, niedaleko placu Grunwaldzkiego w Śródmieściu. Na nowym odcinku miała to być w pierwszych latach kolej konna. Projekt trasy autorstwa starszego inżyniera Cohiusa zakładał nachylenia nie większe niż 2‰, by umożliwić przejście na prowadzenie pociągów lokomotywami.
Połączenie Wrocław – Wałbrzych (1851–1853)
thumb|Budynek dworca Wałbrzych Dolny z 1853 roku, następnie mieszczący dworzec towarowy. Stan sprzed wysiedlenia mieszkańców (2009 r.) Pierwsze koleje na ziemiach niemieckich były prywatne, a ich działalność restrykcyjnie regulowało państwo przez obowiązkowe koncesje. Walne zgromadzenie akcjonariuszy Towarzystwa w dniu 28 maja 1845 roku zadecydowało o podjęciu przedłużenia linii, jednak władze rejencji legnickiej odmówiły wydania koncesji. Sprzeciw motywowano, między innymi, ochroną interesów portu w Malczycach, ochroną woźniców działających na tzw. „drodze węglowej” Wałbrzych – Malczyce przed bezrobociem i troską o przyszłe ceny węgla. Koncesję na trasę według zmodyfikowanego projektu, zakładającego już prowadzenie ruchu parowozami, uzyskano dopiero po sześciu latach starań, w lipcu 1851 roku.
Budowa kolei do Wałbrzycha, rozpoczęta w 1851 roku, trwała dwa lata.
thumb|Dworzec na dawnej stacji końcowej Wałbrzych (Wałbrzych Fabryczny) Podczas budowy przedłużenia ze Świebodzic zmieniono lokalizację stacji w tym mieście, wznosząc nieopodal dotychczasowej nową stację przelotową. Tory przeprowadzono dolinami rzecznymi Lubiechowskiej Wody i Pełcznicy do Szczawienka, gdzie zbudowano stację dla Szczawienka (dzisiejsza stacja Wałbrzych Szczawienko). Dalej, szlak kolejowy wytyczono między zboczami Czarnoty i Góry Parkowej, za którymi zlokalizowano stację w Starym Zdroju (obecna Wałbrzych Miasto). Nieopodal dworca linię poprowadzono lekkim łukiem w stronę centrum miasta, dwukrotnie przecinając torami kolejowymi główną drogę (dzisiejsza ulica Wrocławska w Wałbrzychu). Za skrzyżowaniem z szosą Wałbrzych – Biały Kamień zbudowano rozwidlenie linii na dwie części. Nitka wiodąca w lewo została zakończona w pobliżu placu Grunwaldzkiego na stacji czołowej Wałbrzych Dolny, 700 metrów od wałbrzyskiego rynku. Nitka prowadząca w prawo została poprowadzona pod górę, zboczem Kotliny Wałbrzyskiej na południowy zachód do szybu kopalnianego „Wrangel” – późniejszego szybu „Wojciech” w KWK Victoria. Od szybu w dół, w przeciwnym kierunku poprowadzono tory do czołowej stacji końcowej Wałbrzych (późniejszy Wałbrzych Fabryczny). Takie rozwiązanie wymuszało zmianę kierunku jazdy pociągów zmierzających do stacji końcowej.
Połączenie Zgorzelec/Węgliniec – Wałbrzych – Kłodzko (1867-1880)
Linia została wybudowana w latach 1867-1880 jako fragment Śląskiej Kolei Górskiej, będącej częścią projektowanej Centralnej Kolei Berlińsko-Wiedeńskiej. Magistrala posłużyć miała skróceniu drogi kolejowej łączącej dwie europejskie stolice o 120 kilometrów względem dotychczasowej trasy przez Drezno i Pragę, stanowiąc tym samym najkrótsze połączenie tych miast. Budowa trasy, jednej z pierwszych w Prusach sfinansowanej przez państwo, miała również na celu aktywizację podupadłych gospodarczo, zasobnych w surowce mineralne terenów Przedgórza Sudeckiego i umożliwienie rozwoju przemysłu na tych terenach.
Połączenie Wałbrzych – Meziměstí (1873–1878)
W 1835 roku w Prusach stała się popularna idea połączenia koleją, możliwie najkrótszą drogą, portów nad Bałtykiem z portami nad Morzem Adriatyckim dla stymulacji handlu. Budowa linii kolejowej ze Szczecina do granicy z Austrią była jednym z motywów powstania Towarzystwo Kolei Wrocławsko–Świdnicko–Świebodzickiej. Spółka, obok głównej linii wrocławsko-świebodzickiej, od 1858 roku posiadała pierwszy fragment nowej magistrali z pierwszego na terytorium dzisiejszej Polski węzła kolejowego w Jaworzynie Śląskiej do Ząbkowic Śląskich. Dążąc do dalszej rozbudowy trasy, Towarzystwo rywalizowało o pierwszeństwo w uzyskaniu połączenia do granicy w Międzylesiu koło Kłodzka z faworyzowaną przez władze państwa Koleją Górnośląską.
Wobec wybudowania w latach 1871 – 1876 przez Kolej Górnośląską linii Wrocław – Ústí nad Orlicí, Towarzystwo przedłużyło w kierunku granicy doprowadzoną wcześniej do Wałbrzycha linię świebodzicką.
17 września 1873 roku uzyskano koncesję na nową trasę ze Szczawienka, przez Biały Kamień, Kuźnice Świdnickie i Mieroszów do Meziměstí, gdzie linia miała połączyć się z siecią Uprzywilejowanego Austro–Węgierskiego Towarzystwa Kolei Państwowej. Szlak wytyczono w trudnym terenie górskim. Linię poprowadzono możliwie blisko majątku rodu Hochbergów, posiadającej największe udziały w Towarzystwie Kolei Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzickiej. W skład dóbr Hochbergów wchodziły lasy, kopalnie (m.in. Konradów, Sobięcin, Kuźnice) oraz uzdrowisko Szczawno-Zdrój. Istotne było również ominięcie przeciążonego ruchem lokalnym centrum zagłębia wałbrzyskiego. Budowa jednotorowej linii trwała cztery lata. Otwarcia trasy i kolejowego przejścia granicznego w Starostínie dokonano 15 maja 1878 roku.
Zmiana przebiegu linii w mieście (1868) thumb|Stacja Wałbrzych Miasto. Punkt za którym w latach 1853-1867 linia kolejowa z Wrocławia kierowała się w stronę centrum miasta.