thumb thumb thumb Stroczek leśny (Serpula himantioides (Fr.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny stroczkowatych (Serpulaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Serpula, Serpulaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1818 r. Elias Fries, nadając mu nazwę Merulius himantioides. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1884 r. Petter Adolf Karsten, przenosząc go do rodzaju Serpula. Synonimy:
Nazwę polską zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 r. Wcześniej, w 1896 Franciszek Błoński opisywał ten gatunek pod nazwą stroczek fiołkowy.
Morfologia Owocnik Jednoroczny, rozpostarty lub rozpostarto-odgięty. Silnie przyrasta do podłoża, pokrywając duże powierzchnie. Pojedynczy owocnik początkowo ma kolisty kształt i osiąga średnicę 2–5 cm, ale sąsiednie owocniki często zlewają się z sobą. Płonne obrzeże początkowo puszyste, watowate, o szerokości do 1,5 cm. Podczas wysychania staje się skórzaste i odstające. Miąższ młodych owocników gąbczasty i elastyczny, starszych włóknisty i skórzasty. Ma grubość 1–2 mm, żółtordzawą barwę, po uszkodzeniu ciemnieje.
Hymenofor początkowo gładki, potem kolejno brodawkowany, promieniście pofałdowany, na koniec grubo labiryntowaty. Barwa początkowo kremowa, potem żółtordzawa, w końcu ciemnobrązowa. Pory bardzo drobne, u młodych owocników liliowe, po wyschnięciu żółtordzawe. W hymenium występują gładkościenne cystydy o wrzecionowatym kształcie i rozmiarach 50–80 × 5,5–8 μm.
Młode owocniki mają przyjemny, grzybowy zapach, starsze nieprzyjemny. Brak wyraźnego smaku.
Cechy mikroskopowe System strzępkowy dimityczny. Strzępki szkieletowe ze sprzążkami, w subhymenium cienkościenne, o szerokości 2–4 μm. Cystyd brak. Podstawki o kształcie od wrzecionowatego do cylindrycznego, z czterema sterygmami i sprzążką w nasadzie. Mają rozmiar 35–60 × 6–9 µm. Wysyp zarodników ochrowy. Zarodniki żółtobrązowe, wąskoelipsoidalne z zaostrzoną podstawą, cienkościenne, gładkie, o rozmiarach 9–12 × 5–6 μm. Gatunki podobne stroczek domowy (Serpula lacrymans). Występuje na drewnie konstrukcyjnym znajdującym się w warunkach dużej wilgotności. Tworzy większe i grubsze owocniki. gnilica mózgowata (Coniophora cerebella)
Występowanie i siedlisko W Europie i Ameryce Północnej jest szeroko rozprzestrzeniony. W Europie jego zasięg występowania ciągnie się od Portugalii po około 66 stopień szerokości geograficznej na Półwyspie Skandynawskim. Notowany także w Zimbabwe w Afryce, Japonii, Australii i Nowej Zelandii. W Polsce był jeszcze do niedawna uważany za gatunek wymarły, jednak występuje. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – gatunek potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych.
Występuje w lasach na martwym drewnie, zarówno drzew liściastych, jak i iglastych. W Polsce notowany był na drewnie olszy, leszczyny pospolitej, modrzewia europejskiego, świerka pospolitego, sosny pospolitej. Rozwija się na leżących na ziemi pniach i gałęziach, na pniakach, korzeniach wykrotów, rzadziej na drewnie konstrukcyjnym. Rozwija się przez cały rok.
Znaczenie Saprotrof wywołujący brunatną zgniliznę drewna. Rozkłada celulozę. Jednym z produktów jej rozkładu jest woda dostarczająca grzybowi niezbędnej wilgoci. Wytwarza sznury grzybniowe ułatwiające mu rozprzestrzenianie się.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Serpulaceae