Tamás Major (ur. 26 stycznia 1910 w Újpest, zm. 13 kwietnia 1986 w Budapeszcie) – węgierski reżyser teatralny, aktor i pedagog. Dwukrotny laureat Nagrody Kossutha (1948 i 1955).

Działalność artystyczna W 1930 ukończył budapeszteńską Színművészeti Akadémián (Akademię Teatralną i Filmową). Od 1931 związany z Teatrem Narodowym w Budapeszcie, którego był dyrektorem w latach 1945–1962, a do 1978 pełnił funkcję głównego reżysera. Od 1947 był wykładowcą na wydziale reżyserii w budapeszteńskiej Színház- és Filmművészeti Főiskola (Wyższej Szkole Teatralnej i Filmowej). Członek korespondent berlińskiej Akademie der Künste. Współzałożyciel Katona József Színház (1982).

W jego dorobku reżyserskim czołowe miejsce zajmują sztuki Szekspira i Brechta. Jedną z najwybitniejszych jego inscenizacji jest Tragedia człowieka Madácha (1964) zrealizowana na tle całkowicie umownym, bez patetycznej operowości poprzednich wystawień. W swojej pracy reżyserskiej przeszedł od reżyserii typowej dla tradycyjnego teatru kostiumowego do teatru epickiego skrótu. Tendencja do uwspółcześniania środków artystycznego wyrazu widoczna jest np. w inscenizacji Romea i Julii z 1971.

Miał również osiągnięcia jako aktor charakterystyczny, zwłaszcza w wielkich rolach klasycznych, m.in. Shylocka w Kupcu weneckim (1942), Świętoszka (1945) czy Ryszarda III (1955). Często występował także w filmie (np. Mefisto), radiu i telewizji.

Działalność polityczna Był zaangażowany politycznie, miał poglądy lewicowe. W czasie II wojny światowej był w ruchu oporu, od 1942 należał do partii komunistycznej. Po 1945 roku odegrał znaczącą rolę w rozwoju komunistycznej polityki artystycznej na Węgrzech. W latach 1957–1966 był członkiem Komitetu Centralnego WSPR. Dwukrotnie był posłem do parlamentu – w latach 1949–1953 i 1958–1971.

Ważniejsze realizacje teatralne

Racine: Andromacha Molier: Świętoszek Szekspir: Wieczór Trzech Króli Szekspir: Antoniusz i Kleopatra Szekspir: Makbet Szekspir: Otello Szekspir: Wesołe kumoszki z Windsoru Szekspir: Hamlet Szekspir: Miarka za miarkę Szekspir: Romeo i Julia

Szekspir: Zimowa opowieść Brecht: Życie Galileusza Brecht: Święta Joanna szlachtuzów Brecht: Dobry człowiek z Seczuanu Goldoni: Sługa dwóch panów Goldoni: Awantura w Chioggi Madách: Tragedia człowieka Weiss: Dochodzenie Weiss: Pieśń o luzytańskim straszydle Hacks: Piękna Helena

Role teatralne

Molier: Świętoszek (Świętoszek) Madách: Tragedia człowieka (Lucifer) Szekspir: Otello (Jago) Szekspir: Burza (Kaliban) Szekspir: Kupiec wenecki (Shylock) Szekspir: Hamlet (Hamlet) Szekspir: Ryszard III (Ryszard III) Szekspir: Makbet (Makbet)

Szekspir: Król Lear (Król Lear) Jonson: Volpone albo lis (Volpone) Ibsen: Nora, czyli dom lalki (Krogstad) László Németh: József II (József II) Brecht: Pan Puntilla i jego sługa Matti (Puntilla) Spiró: Szalbierz (Wojciech Bogusławski) Bułhakow: Iwan Wasiljewicz (Iwan IV Groźny)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Artyści związani z Budapesztem Kategoria:Politycy Węgierskiej Partii Socjalistycznej Kategoria:Urodzeni w 1910 Kategoria:Węgierscy aktorzy filmowi Kategoria:Węgierscy aktorzy teatralni Kategoria:Węgierscy reżyserzy teatralni Kategoria:Węgierscy parlamentarzyści Kategoria:Zmarli w 1986