Mołdawianizm – koncepcja polityczna, kulturalna i historyczna zakładająca, że Rumuni i Mołdawianie stanowią dwa odrębne narody, mówiące dwoma różnymi językami.
W 1812 r. na mocy traktatu w Bukareszcie Besarabia, zamieszkiwana w większości przez ludność chłopską, przeszła pod panowanie rosyjskie. Tym samym ludność ta została wyłączona z procesów kształtowania się narodu i kultury rumuńskiej, jakie w XIX w. miały miejsce w Mołdawii i na Wołoszczyźnie. Nie wykształciła się u niej żadna tożsamość narodowa.
Powstanie idei mołdawianizmu wiąże się z utworzeniem w 1924 r. Mołdawskiej Autonomicznej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, która w założeniach władz radzieckich miała być narzędziem polityki zagranicznej wobec Rumunii – docelowo ułatwić odzyskanie Besarabii, przyłączonej w 1918 r. do Rumunii, oraz wzniecenie rewolucji socjalistycznej w Rumunii. Wychodzono z założenia, że stymulowanie rozwoju „socjalistycznej kultury mołdawskiej”, odrębnej od rumuńskiej, będzie sprzyjać temu celowi. Zamysł ten zyskał poparcie grupy mołdawskich językoznawców i historyków o poglądach socjalistycznych, w ocenie których w Besarabii pod panowaniem rumuńskim ludność poddawana była bezwzględnemu uciskowi. W latach 1924–1931 działający w MASRR, pod przewodnictwem Pavla Chiora, Mołdawski Komitet Naukowy prowadził badania nad językiem i kulturą ludową Mołdawian, by na ich bazie rozwijać mołdawski język literacki odmienny od rumuńskiego i doprowadzić do powstania pełnowartościowej tożsamości narodowej. W 1931 r., wobec zmiany kursu politycznego ZSRR, działania te odgórnie zablokowano. W 1938 r., gdy polityka zagraniczna i językowa państwa zmieniła się ponownie, powrócono do mówienia o odrębnych narodach i językach rumuńskim i mołdawskim, a do zapisu tego drugiego zaczęto stosować cyrylicę.
Chociaż mołdawianizm pozostał oficjalnie popieraną doktryną także w Mołdawskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej po II wojnie światowej, nie powrócono już do prób konstruowania odrębnej wysokiej kultury narodowej na bazie kultury ludowej. Również język oficjalnie nazywany mołdawskim w istocie nie różnił się od rumuńskiego, był jedynie zapisywany innym alfabetem. Koncepcja odrębności narodu mołdawskiego była rozwijana na szerszą skalę jedynie w naukach historycznych, które miały dostarczać dowodów na odmienne drogi rozwoju Rumunów i Mołdawian. Prace autorów radzieckich poddawane były krytyce w Rumunii.
Powstały w okresie pieriestrojki mołdawski Demokratyczny Ruch na rzecz Przebudowy odrzucał mołdawianizm i przywoływał hasła panrumuńskie. Jego następca, Front Ludowy Mołdawii, nie akcentował już haseł zjednoczenia Mołdawii z Rumunią, jednak domagając się niepodległości, podkreślał pokrewieństwo obu języków, kultur i narodów. Idea panrumuńska, powszechnie akceptowana przez mołdawskich intelektualistów przewodzących Frontowi, cieszyła się bardzo niewielkim poparciem w społeczeństwie – wśród zdecydowanej większości etnicznych Mołdawian utrzymuje się idea odrębności ich narodu. Również przywódcy niepodległej Mołdawii już w 1994 r. wycofali się z koncepcji panrumuńskiej, konsekwentnie odwołując się od wymienionego roku w publicznych wystąpieniach do różnych wariantów idei mołdawianistycznej. Dyskusja o tożsamości Mołdawian i ich stosunku do sąsiadów wciąż się jednak nie zakończyła. Obok „tradycyjnej” radzieckiej koncepcji mołdawianistycznej w Mołdawii funkcjonują radykalne poglądy nacjonalistyczne, których przedstawiciele twierdzą, iż Mołdawianie byli odrębnym narodem już w średniowieczu i wysuwają roszczenia do ziem Rumunii wchodzących historycznie w skład Hospodarstwa Mołdawskiego.
Korzenie nowoczesnych podziałów rumuńsko-mołdawskich W 1812 r. na mocy traktatu w Bukareszcie Imperium Rosyjskie anektowało ziemie między Dniestrem a Prutem, stanowiące wschodnią część ówczesnego hospodarstwa mołdawskiego i nazwane Besarabią. Tereny te były zamieszkane w większości przez chłopską ludność mówiącą językiem rumuńskim, ale nieodczuwającą żadnej ponadlokalnej tożsamości wspólnotowej. Z powodu podziału w kolejnym stuleciu na ludność tę oddziaływały zupełnie inne procesy i tendencje, niż na mówiących tym samym językiem mieszkańców Wołoszczyzny i pozostałej części Mołdawii: nie dotyczyły jej procesy rozwijania się nowoczesnego narodu rumuńskiego ani działania na rzecz budowy rumuńskiego państwa. Dotknęły ją natomiast działania rusyfikacyjne, np. wprowadzenie języka cerkiewnosłowiańskiego do liturgii cerkiewnej i języka rosyjskiego do kazań, usunięcie języka rumuńskiego ze szkolnictwa i administracji lokalnej. W Besarabii nie wykształciła się również rumuńskojęzyczna elita, tę bowiem kreowano odgórnie poprzez osiedlanie ludności niemieckiej, słowiańskiej, żydowskiej (strefa osiedlenia), ormiańskiej. W 1917 r., gdy do Besarabii po rewolucji lutowej przybyła znaczna grupa rumuńskich działaczy narodowych i kulturalnych, pragnąc upowszechniać w regionie kulturę rumuńską i sprzyjać przyłączeniu się regionu do Rumunii, przekonała się, że poczucie łączności z Rumunami, mówiącymi faktycznie tym samym językiem, było praktycznie niespotykane. Spotykano się raczej z poczuciem łączności z Rosją i deklarowaniem etniczności mołdawskiej.
Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka Początki mołdawianizmu right|thumb|Mapa zachodniej części Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej z zaznaczoną Mołdawską ASRR. Obszar rumuńskiej Besarabii, na który ta ostatnia miała oddziaływać, został zakreskowany W wyniku I wojny światowej Besarabia została przyłączona do Rumunii. Tymczasem na lewym brzegu Dniestru władze centralne ZSRR utworzyły w 1924 r. Mołdawską Autonomiczną Socjalistyczną Republikę Radziecką, która miała być narzędziem polityki zagranicznej wobec Rumunii. Jej istnienie miało utrzymywać zainteresowanie międzynarodowe kwestią państwowej przynależności Besarabii oraz ułatwiać kierowanie na terytorium Rumunii radzieckich agitatorów socjalistycznych, którym powierzono zadanie przygotowania rewolucji także w tym kraju. W momencie tworzenia republiki władze radzieckie wychodziły z założenia, że sprzyjanie rozwojowi samodzielnej kultury mołdawskiej, odrębnej od kultury rumuńskiej, budowanie „radzieckiego narodu mołdawskiego”, będzie sprzyjało tym celom. Ruch mołdawianistyczny nie był jednak tworzony i stymulowany wyłącznie odgórnie. Mołdawscy socjalistyczni historycy i językoznawcy, którzy go współtworzyli, wierzyli, że przyczyniają się do wyzwolenia Mołdawian spod wyzysku rumuńskich kapitalistów i ucisku ze strony władz Rumunii. Sprzyjała temu polityka Rumunii po przyłączeniu do niej Besarabii w 1918 r. Rząd rumuński niezwłocznie przystąpił po tej dacie do działań na rzecz pełnej rumunizacji regionu, które – wobec braku kadr i ograniczonych funduszy – nie przynosiły efektów. Władze rumuńskie okazały się brutalne, skorumpowane i niekompetentne, toteż wśród nierumuńskiej ludności Besarabii (Rosjanie, Ukraińcy, Żydzi, Gagauzi, Bułgarzy) były skrajnie niepopularne. Opór ludności Besarabii przeciwko polityce Bukaresztu był na tyle znaczny, że do 1928 r. w prowincji obowiązywał stan oblężenia, dający rozszerzone kompetencje policji i ograniczający prawa obywatelskie. Także stosunek rumuńskich ideologów i polityków do etnicznych Mołdawian odznaczał się ambiwalencją – z jednej strony zaznaczano, że są oni pełnoprawnymi Rumunami, z drugiej strony pod byle pretekstem oskarżano ich o pozostawanie pod wpływem rosyjskim, niezwalczenie w sobie dziedzictwa caratu.
Mołdawianizm wpisywał się także w propagowaną w całym ZSRR od 1923 r. do lat 30. XX wieku politykę korienizacji. Prace nad tworzeniem tożsamości mołdawskiej łączyły się z polityką wzmacniania obecności etnicznych Mołdawian w administracji MASRR (mimo nazwy republiki większość mieszkańców stanowili w niej Słowianie – Ukraińcy i Rosjanie), kampanią walki z analfabetyzmem, tworzenia szkół i innych instytucji kulturalnych.
Kreowanie języka i kultury mołdawskiej (1924–1931) Podstawowym zadaniem, jakie stawiały przed sobą elity Mołdawskiej ASRR zaangażowane w kreowanie narodu mołdawskiego, było skodyfikowanie języka tego narodu, niezależnego od języka rumuńskiego. Wychodzono przy tym z założenia, że różnice dialektalne między językiem literatury rumuńskiej a ludową mową mieszkańców lewego brzegu Dniestru były wystarczającą podstawą, by traktować rumuński i mołdawski jako odrębne języki. W latach 1925 i 1926 komisarz ludowy oświaty MASRR Gabriel Buciușcanu wydał słownik języka mołdawskiego oraz nową mołdawską gramatykę. W obu pracach zapisywał język używany w Besarabii cyrylicą (zgodnie z lokalną tradycją – wprowadzenie i upowszechnienie w Rumunii alfabetu łacińskiego miało niewielki wpływ na twórców besarabskich), jednak jego prace zostały i tak uznane przez lokalną elitę za „zbyt rumuńskie”; szybko wycofano je z obiegu.
W latach 1925–1930 moskiewski językoznawca M. Siergijewski odbył cztery podróże badawcze po Besarabii i opisał dwie główne grupy dialektów besarabskich języka rumuńskiego. Między innymi w oparciu o jego prace kolejny komisarz ludowy oświaty MASRR Pavel Chior doszedł do wniosku, że podstawą języka mołdawskiego powinny stać się dialekty z centralnej Besarabii (a nie np. odmienne od nich dialekty z terenu Naddniestrza), gdyż zwiększałoby to szansę porozumienia robotników z obu brzegów Dniestru i szerzenia w tym środowisku idei rewolucyjnych. Chior już we wcześniejszej pracy argumentował, że język rumuński pod wpływem elit w Bukareszcie na tyle zbliżył się do francuskiego, by stać się mało zrozumiałym dla prostego ludu.
Wobec złego przyjęcia prac Buciușcanu koordynacją badań nad kulturą mołdawską i upowszechnianiem kreowanej tożsamości stał się kierowany przez Chiora Mołdawski Komitet Naukowy. Kierownikiem sekcji lingwistycznej Komitetu był Leonid Madan, przekonany o tym, że Rumuni i Mołdawianie byli dwoma odrębnymi narodami mówiącymi różnymi językami. Swoje poglądy Madan popularyzował latem 1926 r. na kursach dla nauczycieli w Bałcie i Zinowjewsku. Na podstawie jego koncepcji komisariat ludowy oświaty MASRR opracował dokument pt. Zmiany w gramatyce mołdawskiej i zainicjował debatę o języku na łamach głównej republikańskiej gazety Czerwony oracz. W 1927 r., po kolejnej dyskusji na forum letniego kursu nauczycielskiego w Bałcie, Komitet Naukowy opracował następny zestaw wskazówek gramatycznych, zaś w 1929 r. państwowe wydawnictwo w Tyraspolu opublikowało Gramatykę mołdawską Leonida Madana. Autor pracy argumentował, że język mołdawski powstał na gruncie łaciny zmieszanej z językami Getów i Daków, a w mniejszym stopniu – innych ludów, które miały związek z historią ziem mołdawskich (Pieczengowie, Połowcy, Awarowie, Bułgarzy, Tatarzy, Polacy, Ukraińcy, Rosjanie, Grecy). W rezultacie był odmienny od języka rumuńskiego, a wydarzenia rewolucji październikowej jeszcze zwiększyły istniejące różnice. Madan apelował o dalsze stymulowanie rozwoju języka mołdawskiego bez wprowadzania słów pochodzenia obcego, zwłaszcza francuskiego. Także przywódcy polityczni Mołdawskiej ASRR uważali, że różnice tożsamościowe między „burżuazyjnymi” Rumunami a „proletariuszami” z Mołdawii powinny być wzmacnianie.