alt=Medal z 2012|mały|Złoty Medal z 2012 Ryszard Lipczuk (ur. 29 stycznia 1948 w Teremcu) – polski germanista, językoznawca, profesor nauk humanistycznych o specjalności językoznawstwo germanistyczne, pracownik naukowy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu i Uniwersytetu Szczecińskiego.
Życiorys W latach 1954–1961 uczęszczał do szkoły podstawowej w Teremcu (klasy 1–4) i w Strzelcach (klasy V–VII). W roku 1965 ukończył Liceum im. Stefana Czarnieckiego w Chełmie i rozpoczął studia germanistyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Po uzyskaniu tytułu magistra (1970) pracował w Katedrze Filologii Germańskiej na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (w r. akad. 1978/79 p.o. kierownik Katedry). W roku 1993 przeniósł się na Uniwersytet Szczeciński, obejmując funkcję kierownika Zakładu Języka Niemieckiego (1993–2015) w Instytucie Filologii Germańskiej, którego był dyrektorem w latach 1993–1997 i 2005–2012. W latach 2002–2008 prowadził zajęcia dydaktyczne również w Collegium Balticum w Szczecinie.
Doktorat uzyskał w roku 1977 na Uniwersytecie Warszawskim za pracę na temat liczebników w języku niemieckim i polskim (promotor: prof. Jan Czochralski). Habilitował się w roku 1986 na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na podstawie pracy o tautonimach w języku niemieckim i polskim. Tytuł profesora uzyskał w roku 2002Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 stycznia 2002 r. nr 115-2-02 o nadaniu tytułu naukowego profesora ().. Od października 2018 prof. em., zajęcia dydaktyczne na US prowadził do roku 2020.
Promotor dziewięciu doktorantów (Barbara Komenda-Earle, Lech Zieliński, Piotr Sulikowski, Renata Nadobnik, Magdalena Zyga, Emil Daniel Lesner, Katarzyna Sztandarska, Magdalena Dżaman, Katarzyna Kausa) i ok. 330 prac magisterskich. Był wielokrotnie recenzentem w przewodach doktorskich, habilitacyjnych i profesorskich.
Inne aktywności (m.in.): koordynator europejskiego programu Tempus (1998-2001); udział w zespole ekspertów Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej (1999-2004); członkostwo w komitecie doradczym czasopisma bibliograficznego „Germanistik” (Niemcy) (2000-2015); współorganizacja siedmiu międzynarodowych konferencji językoznawczych (Pobierowo i Szczecin) (2003-2016); kierownik grantu badawczego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego „Frazeologizmy w słownikach polsko-niemieckich i niemiecko-polskich. Elektroniczny bilingwalny słownik frazeologiczny jako baza danych MySQL” (2009–2012).
Zainteresowania badawcze Historia puryzmu językowego (zwalczania wyrazów obcych) w Niemczech i w Polsce; niemiecko-polskie tautonimy; leksykografia niemiecko-polska, ponadto: słownictwo sportowe, frazeologizmy, skrzydlate słowa w słownikach.
Publikacje (wybór) Monografie naukowe Na podstawie: Die Stellung der Zahlwörter im Rahmen der Wortarten. Eine deutsch-polnische Konfrontation, Göppingen: Kümmerle 1980, 196 s. (praca doktorska) Verbale Tautonyme lateinischer Herkunft in deutsch-polnischer Relation, Göppingen: Kümmerle 1986, 398 s. (praca habilitacyjna) Wörter fremder Herkunft im deutschen und polnischen Sportwortschatz, Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego 1999, 192 s. (współaut.) Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie. Historia i teraźniejszość, 2004, 231 s. Geschichte und Gegenwart des Fremdwortpurismus in Deutschland und Polen, Frankfurt a. M.: Peter Lang 2007, 251 s. Walka z wyrazami obcymi w Niemczech i w Polsce – historia i współczesność, Kraków: Universitas 2014, 279 s. Geflügelte Worte in Wörterbüchern. Eine Untersuchung zur deutschen und deutsch-polnischen Lexikografie (współpr. Katarzyna Sztandarska), Hamburg: Dr. Kovač 2018, 148 s. O języku niemieckim i języku polskim nie tylko dla germanistów. Szczecin: Volumina.pl, 2024, 156 s.
Redakcja tomów (wybór) Grammatische Studien. Beiträge zur germanistischen Linguistik in Polen. Göppingen: Kümmerle Verlag, 1985. Ryszard Lipczuk/Przemysław Jackowski (red.): Wörter und Wörterbücher. Übersetzung und Spracherwerb = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 1. Hamburg: Dr Kovač, 2008. Ryszard Lipczuk/Magdalena Lisiecka-Czop/Dorota Misiek (red.): Phraseologismen in deutsch-polnischen Wörterbüchern. Theoretische und praktische Aspekte der Phraseologie und Lexikographie = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 4. Hamburg: Dr Kovač, 2011. Jürgen Schiewe/Ryszard Lipczuk/Krzysztof Nerlicki/Werner Westphal: Kommunikation für Europa II. Sprache und Identität. Frankfurt a. M. etc.: Peter Lang, 2011. Ryszard Lipczuk/ Magdalena Lisiecka-Czop/Anna Sulikowska (red.): Frazeologizmy w słownikach niemiecko-polskich i polsko-niemieckich – na przykładzie Pons Duży Słownik i Langenscheidt Słownik Partner. Szczecin: Zapol, 2012. Ryszard Lipczuk/Krzysztof Nerlicki (red.): Synchronische und diachronische Aspekte der Sprache. Sprachwandel – Sprachkontakte – Sprachgebrauch = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 5. Hamburg: Dr Kovač, 2013. Ryszard Lipczuk/ Magdalena Lisiecka-Czop/Karl Heinz Ramers (red.): Sprache und Wörterbücher in Theorie und Praxis. Lexikografische und textlinguistische Fragestellungen = Stettiner Beiträge zur Sprachwissenschaft. Bd. 7. Hamburg: Dr Kovač, 2017.
Prace leksykograficzne Mały słownik tautonimów niemiecko-polskich. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1990. (autor). (współaut. Zofia Bilut-Homplewicz/Andrzej Kątny/Christoph Schatte): Niemiecko-polski słownik tautonimów. Warszawa: PWN, 1995. . (współaut. Paweł Mecner, Werner Westphal): Lexikon der modernen Linguistik. Ausgewählte Begriffe zur Kommunikation und Kognitionswissenschaft. Leksykon lingwistyki współczesnej, Szczecin: Albatros, 1999 (2000), 288 s. Maria U. Droemann, Maria J. Welfens: Słownik ochrony środowiska niemiecko-polski, polsko-niemiecki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2004. (konsultacja form gramatycznych). Langenscheidt Słownik Partner polsko-niemiecki, niemiecko-polski. Berlin etc.: Langenscheidt, 2006. (redaktor merytoryczny). Wielki słownik polsko-niemiecki (red. J. Wiktorowicz, A. Frączek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2008. (konsultacja tautonimów). Wielki słownik niemiecko-polski (red. J. Wiktorowicz, A. Frączek). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2010. (konsultacja tautonimów). Niemiecko-polski słownik frazeologizmów: Niemiecko-Polski Słownik Frazeologizmów on-line (univ.szczecin.pl)studia_germanica_gedanensia-r2013-t29-s324-327.pdf 2012 (redaktor i współautor).
Podręczniki Für und wider. Antologia tekstów i ćwiczeń leksykalnych dla studentów germanistyki. Wrocław 1976 (współaut., s. 30–47, 190–207). Wybrane zagadnienia z gramatyki języka niemieckiego. Cz. 1. Morfologia. Katowice 1980 (współaut., s. 81–88). Alltagsdeutsch. Lehr- und Übungsbuch (współred. i współaut.: Hermann Koch, Monika Posor). Toruń 1984, s. 21–25, 58–63, 139–145, 164–166. Der deutsche Wortschatz mit Humor. Texte und lexikalische Übungen. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 1994 (red. i współaut.: Marian Szczodrowski, Józef Jarosz). Von Artisten, Illusionisten, Kriminalisten und anderen falschen Freunden. Übungen und Texte zum Sprachenpaar Deutsch–Polnisch. Teil I. Buchstaben A–K. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, 1997 (red. i współaut.). Von Piloten, Pionieren, Potentaten und anderen falschen Freunden. Übungen und Texte zum Sprachenpaar Deutsch–Polnisch. Teil II. Buchstaben L–Z. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego, 1997 (współred. Krzysztof Nerlicki; współaut.). Ein deutsch-polnisches Glossar zum Lehrbuch „Wirtschaftsdeutsch von A– Z”. Szczecin: Albatros, 1999 (współred. Sascha Feuchert). Lehr- und Übungsbuch zur deutsch–polnischen und polnisch–deutschen Übersetzung. Szczecin: Giga, 2001 (współred.: Erwin Leibfried, Krzysztof Nerlicki, Sascha Feuchert; współaut.).
W sumie ok. 260 publikacji naukowych i dydaktycznych.
Księgi jubileuszowe Jürgen Schiewe/Ryszard Lipczuk/Krzysztof Nerlicki/Werner Westphal: Kommunikation für Europa II. Sprache und Identität. Frankfurt a. M. etc.: Peter Lang, 2011 (ze wstępem: Ryszard Lipczuk zum 60. Geburtstag), 336 s. ISBN 978-3-631-58014-1. Sprachkontakte und Lexikon. Festschrift zum 65. Geburtstag von Prof. Ryszard Lipczuk, red. Jolanta Mazurkiewicz-Sokołowska, Dorota Misiek, Werner Westphal. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2013, 309 s. ISBN 978-3-8300-6896-9. Docendo discimus – Wörter, Sätze, Grammatik – Professor Ryszard Lipczuk zum 70. Geburtstag gewidmet, red. Joanna Golonka, Barbara Komenda-Earle, Lech Zieliński. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2019, 149 s. ISBN 978-3-339-11126-5. Cogito ergo sum – Wortschatz, Kognition, Text. Professor Ryszard Lipczuk zum 70. Geburtstag gewidmet, red. Barbara Komenda-Earle, Krzysztof Nerlicki, Katarzyna Sztandarska, Monika Kasjanowicz-Szczepańska. Hamburg: Verlag Dr. Kovač, 2019, 419 s. ISBN 978-3-339-11128-9, ISSN 1865-8482.
Występował z referatami i wykładami gościnnymi w Tokio, Vancouver, Wiedniu, Graz, Angers, Sztokholmie, Gandawie, Lublanie, Aarhus oraz wielokrotnie w Niemczech (Greifswald, Rostock, Essen, Getynga, Giessen, Oldenburg, Kilonia, Hannover, Kassel, Berlin).
Inne publikacje trzy książki-reportaże: „Germanista w podróży” (1998), „Raport nie tylko z Monachium” (2001), „Sławni ludzie Trasy Romantycznej” (2011) pięć tomików rymowanek: „Rymowanki przeplatanki” (2004), „Rymowanki rozmyślanki” (2009), „Limeryki i inne wybryki” (2018), „Wybryki rymowane nowe” (2019), „Rymy poważne i niepoważne” (2022) (Red. E. Hendryk): Ilse Sarecka, Gedichte/Wiersze. Ujrzeć ciszę i wsłuchać się w nią, Berlin 2012. ISBN 978-3-940640-61-1, Ilse Sarecka, Gedichte/Wiersze. Augenblicke/Chwile, Szczecin 2014, ISBN 978-83-7518-707-6 (tłumaczenie pięciu wierszy z j. niemieckiego) artykuły w internetowym „Przeglądzie Dziennikarskim”.
Biogramy, m.in. w: Who is Who in the World. Marquis (USA) XI, XII 1982, 1983; Linguisten-Handbuch (red. Wilfried Kürschner). Bd. 1. Gunter Narr: Tübingen 1994. . Polscy stypendyści Fundacji Alexandra von Humboldta. Almanach: Poznań 1998. . Who is Who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków. Who is Who, Verlag für Personenenzyklopädien: Zug (Szwajcaria) 2003. . oraz Czarniecczycy (red. Janusz Krzywicki). Chełm 2008. ; Złota Księga Nauk Humanistycznych. Helion: Gliwice 2013. ; Encyklopedia Szczecina. Wydanie jubileuszowe z okazji 70-lecia polskiego Szczecina. Szczecińskie Towarzystwo Kultury: Szczecin 2015. ; Księga Jubileuszowa Uniwersytetu Szczecińskiego 1985–2015. Volumina.pl: Szczecin 2015. .
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Ministra Nauki III stopnia (1989) Liczne nagrody rektorskie UMK i US Medal Złoty za Długoletnią Służbę (2012) Nagroda Rektora Uniwersytetu Szczecińskiego za całokształt dorobku (2018).
Inne zainteresowania: szachy, amatorskie fotografowanie, pisanie rymowanek. Wikipedysta.
Żonaty. Dwoje dorosłych dzieci, dwoje wnuków. Rodzice: Józefa i Bolesław byli rolnikami.
Zobacz też Hermann Bluhme Erwin Leibfried Jürgen Schiewe
Przypisy Piotr Sulikowski: Zur interpretativen Tiefenstruktur eines literarischen Textes. Besprochen am Beispiel ausgewählter Gedichte aus dem Band 'Rymowanki przeplatanki', [w:] "Colloquia Germanica Stetinensia" 15, 2007, s. 85–96. Sabina Pańczak: Germanista z powołania. Sylwetka prof. Ryszarda Lipczuka, [w:] „Przegląd Uniwersytecki. Pismo Uniwersytetu Szczecińskiego” nr 4-6, 2002, s. 51–52. Słowniki polsko-niemieckie i niemiecko-polskie. Historia i teraźniejszość (współaut. Agnieszka Frączek). Wołczkowo: Oficyna In Plus 2004. .
Kategoria:Absolwenci chełmskich szkół i uczelni Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Polscy germaniści Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego Kategoria:Urodzeni w 1948 Kategoria:Polscy językoznawcy Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem za Długoletnią Służbę (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy członkowie społeczności wikipedystów